Sześciomiesięczny termin na odrzucenie spadku jest terminem zawitym i nie przywraca się go na zwykłych zasadach. Jedynym ratunkiem jest wniosek do sądu o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie — trzeba wykazać błąd, np. nieznajomość długów spadkowych, i złożyć wniosek w ciągu roku od jego wykrycia.
Co się dzieje po bezskutecznym upływie terminu
Jeżeli spadkobierca w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania, nie złoży żadnego oświadczenia, ustawa traktuje to jak przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza — czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do wartości spadku. To ważna różnica względem stanu prawnego sprzed 2015 roku, gdy bierność oznaczała przyjęcie proste, bez żadnych ograniczeń.
Dlatego dziś odrzucenie po terminie jest najczęściej potrzebne komuś, kto już złożył oświadczenie o przyjęciu spadku wprost, a dopiero później dowiedział się o dużych długach, albo komuś, kto z góry chce się zabezpieczyć, a przeoczył termin z powodu błędnego przekonania o sytuacji majątkowej spadkodawcy.
Uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia
Kodeks cywilny pozwala uchylić się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie tylko z powodu błędu — najczęściej błędu co do stanu majątku spadkowego, np. gdy o istnieniu długu spadkobierca dowiedział się dopiero od komornika lub banku. Wniosek składa się do sądu spadku, jednocześnie ze złożeniem właściwego oświadczenia (tu: o odrzuceniu spadku).
Termin na złożenie takiego wniosku wynosi rok od dnia, w którym spadkobierca wykrył błąd. Sąd bada, czy błąd rzeczywiście istniał i czy był na tyle istotny, że uzasadnia odstąpienie od rygoru terminu — praktyka pokazuje, że same twierdzenia bez dowodów (korespondencja z wierzycielem, zawiadomienie komornicze) rzadko wystarczają.
O czym jeszcze warto pamiętać
Skoro bierność od 2015 roku i tak chroni przed odpowiedzialnością ponad wartość spadku, w wielu sytuacjach nie ma już takiej presji, by zdążyć z odrzuceniem w terminie — realne ryzyko dotyczy głównie osób, które pochopnie przyjęły spadek wprost. Postanowienie sądu zatwierdzające uchylenie się jest prawomocne dopiero po uprawomocnieniu i dopiero wtedy odrzucenie wywołuje skutek.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.