Rodzina spadkodawcy — do ustalenia udziału ustawowego
Podaj skład rodziny tak, jakby nie było testamentu. Licz także spadkobierców niegodnych i tych, którzy odrzucili spadek; pomiń osoby, które zrzekły się dziedziczenia lub zostały wydziedziczone (art. 992 KC). Zmarłe dziecko, które zostawiło własne dzieci, liczy się jako jedna linia.
Łącznie z uprawnionym, jeśli jest zstępnym.
Substrat zachowku — wartość spadku
Nieruchomości, oszczędności, ruchomości — według cen z chwili ustalania zachowku.
Kredyty, zaległe zobowiązania, koszty pogrzebu. Nie odejmuj zapisów zwykłych ani poleceń (art. 993 § 1 KC).
Na rzecz spadkobierców i uprawnionych do zachowku — bez ograniczenia czasowego; na rzecz innych osób — tylko z ostatnich 10 lat. Pomiń drobne darowizny zwyczajowo przyjęte (art. 994 KC).
Przedmioty przyznane w testamencie notarialnym zapisem windykacyjnym — dolicza się je do spadku (art. 993 § 1 KC).
Co uprawniony już otrzymał — zaliczenia
Stan prawny: 10 lipca 2026.
Wartości orientacyjne. Wyniki kalkulatora mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią porady prawnej ani podatkowej. Stan prawny może ulec zmianie, a w konkretnej sprawie mogą mieć zastosowanie zwolnienia, obniżenia lub stawki szczególne. Przed podjęciem decyzji skonsultuj się ze specjalistą.
Zachowek to roszczenie pieniężne, które przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, jeżeli zostali pominięci w testamencie albo otrzymali mniej, niż gwarantuje im ustawa. Wynosi połowę wartości udziału, jaki przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a dwie trzecie — gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo gdy uprawniony zstępny jest małoletni (art. 991 § 1 KC). Zachowek nie daje prawa do konkretnych rzeczy ze spadku — tylko do zapłaty sumy pieniężnej.
Podstawą obliczenia jest tzw. substrat zachowku: czysta wartość spadku (aktywa minus długi, bez zapisów zwykłych i poleceń) powiększona o darowizny i zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę (art. 993–995 KC). Od wyniku odejmuje się to, co uprawniony już otrzymał: darowizny, zapisy windykacyjne, udział w spadku, a u zstępnych także koszty wychowania i wykształcenia ponad przeciętną miarę (art. 996–997 KC). Kalkulator liczy zachowek jednej osoby; dla każdego uprawnionego wynik może być inny.
Art. 991–1011 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 795), w szczególności art. 991 (wysokość), art. 992 (ustalanie udziału), art. 993–995 (substrat i doliczanie darowizn), art. 996–997 (zaliczenia), art. 997¹ (odroczenie, raty, obniżenie — obowiązuje od 22 maja 2023 r.), art. 1007 (przedawnienie) i art. 1008–1011 (wydziedziczenie). Udział ustawowy: art. 931–933 KC.
| Rodzina spadkodawcy | Udział ustawowy → zachowek |
|---|---|
| Małżonek + 1 dziecko — zachowek dziecka | udział 1/2 → zachowek 1/4 substratu (dla małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy: 1/3) |
| Małżonek + 2 dzieci — zachowek dziecka | udział 1/3 → zachowek 1/6 substratu (dla małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy: 2/9) |
| Małżonek + 3 dzieci — zachowek dziecka | udział 1/4 → zachowek 1/8 substratu (dla małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy: 1/6) |
| Małżonek + 4 dzieci — zachowek małżonka (min. 1/4) | udział 1/4 → zachowek 1/8 substratu (dla małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy: 1/6) |
| Małżonek + 4 dzieci — zachowek dziecka | udział 3/16 → zachowek 3/32 substratu (dla małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy: 1/8) |
| Brak małżonka, 2 dzieci — zachowek dziecka | udział 1/2 → zachowek 1/4 substratu (dla małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy: 1/3) |
| Brak dzieci: małżonek + oboje rodzice — zachowek małżonka | udział 1/2 → zachowek 1/4 substratu (dla małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy: 1/3) |
| Brak dzieci: małżonek + oboje rodzice — zachowek rodzica | udział 1/4 → zachowek 1/8 substratu (dla małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy: 1/6) |
| Brak dzieci i małżonka: oboje rodzice — zachowek rodzica | udział 1/2 → zachowek 1/4 substratu (dla małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy: 1/3) |
Ile wynosi zachowek dla typowych sytuacji rodzinnych i wartości spadku. Substrat = czysta wartość spadku + darowizny doliczane.
| Sytuacja | Zachowek |
|---|---|
| Substrat 600 000 zł, małżonek + 2 dzieci, pełnoletnie dziecko (udział 1/3, zachowek 1/6 substratu) | 100 000 zł |
| Substrat 600 000 zł, małżonek + 2 dzieci, dziecko małoletnie (udział 1/3, zachowek 2/9 substratu) | 133 333,33 zł |
| Substrat 900 000 zł (aktywa 1 000 000 zł, długi 100 000 zł), brak małżonka, 3 dzieci — jedno z dzieci (udział 1/3, zachowek 1/6) | 150 000 zł |
| Substrat 400 000 zł, brak dzieci, małżonek + oboje rodzice — rodzic (udział 1/4, zachowek 1/8) | 50 000 zł |
| Substrat 800 000 zł (spadek 300 000 zł + darowizna 500 000 zł dla brata), 2 dzieci bez małżonka — dziecko, które otrzymało 100 000 zł darowizny (zachowek 200 000 zł − zaliczenie 100 000 zł) | 100 000 zł |
Kwoty orientacyjne — wartość substratu, darowizn i zaliczeń w konkretnej sprawie ustala się według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 KC).
Krok 1 — udział ustawowy: ustal, jaką część spadku uprawniony dostałby, gdyby nie było testamentu (art. 931–933 KC), licząc także spadkobierców niegodnych i tych, którzy spadek odrzucili, a pomijając osoby, które zrzekły się dziedziczenia lub zostały wydziedziczone (art. 992 KC). Krok 2 — ułamek: połowa udziału, a dwie trzecie dla małoletnich zstępnych i osób trwale niezdolnych do pracy. Krok 3 — substrat: czysta wartość spadku (aktywa minus długi, bez zapisów zwykłych i poleceń) plus darowizny i zapisy windykacyjne. Nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych ani darowizn sprzed więcej niż 10 lat na rzecz osób spoza kręgu spadkobierców i uprawnionych (art. 994 KC).
Krok 4 — zachowek = substrat × udział × ułamek. Krok 5 — zaliczenia: od zachowku odejmuje się darowizny i zapisy windykacyjne otrzymane od spadkodawcy, udział lub zapis faktycznie otrzymany ze spadku oraz — u zstępnych — koszty wychowania i wykształcenia ponad przeciętną miarę (art. 996–997 KC). Różnica to roszczenie o zapłatę lub uzupełnienie zachowku wobec spadkobierców, a posiłkowo wobec zapisobierców windykacyjnych i obdarowanych (art. 999¹–1001 KC). Roszczenie przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu (art. 1007 KC). Od 2023 r. zobowiązany może żądać odroczenia, rozłożenia na raty do 5 lat, a wyjątkowo obniżenia zachowku (art. 997¹ KC).
Połowę wartości udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a dwie trzecie, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo uprawniony zstępny jest małoletni (art. 991 § 1 KC). Przykład: przy spadku 600 000 zł i rodzinie małżonek + 2 dzieci, pełnoletnie dziecko ma udział 1/3, więc zachowek to 1/6, czyli 100 000 zł; dla małoletniego — 2/9, czyli 133 333,33 zł.
Zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy — ale tylko tym, którzy w danej sytuacji byliby powołani do spadku z ustawy. Rodzice nie mają prawa do zachowku, jeśli spadkodawca pozostawił dzieci; rodzeństwo nie ma go nigdy. Prawo do zachowku traci osoba skutecznie wydziedziczona w testamencie (art. 1008 KC), niegodna dziedziczenia oraz ta, która zrzekła się dziedziczenia lub odrzuciła spadek.
Tak. Do spadku dolicza się darowizny dokonane przez spadkodawcę na rzecz spadkobierców i uprawnionych do zachowku bez ograniczenia czasowego, a na rzecz innych osób — dokonane w ciągu 10 lat przed śmiercią. Nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych (art. 993–994 KC). Wartość darowizny liczy się według stanu z chwili jej dokonania, ale według cen aktualnych (art. 995 KC). Darowizna otrzymana przez samego uprawnionego jest zaliczana na jego zachowek (art. 996 KC).
Po 5 latach od ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 KC). Roszczenie przeciwko obdarowanemu lub zapisobiercy windykacyjnemu o uzupełnienie zachowku przedawnia się z upływem 5 lat od otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy (art. 1007 § 2 KC).
Tak, od 22 maja 2023 r. Zobowiązany może żądać odroczenia terminu płatności, rozłożenia zachowku na raty (łącznie do 5 lat, w szczególnych wypadkach sąd może przedłużyć do 10 lat), a w wyjątkowych przypadkach — obniżenia zachowku, z uwzględnieniem sytuacji osobistej i majątkowej obu stron (art. 997¹ KC).
W pierwszej kolejności od spadkobierców (testamentowych lub ustawowych). Jeżeli od nich nie da się uzyskać zachowku — od osób, które otrzymały zapis windykacyjny, a następnie od obdarowanych, w granicach wzbogacenia (art. 999¹–1001 KC). Spadkobierca, który sam jest uprawniony do zachowku, odpowiada tylko do wysokości nadwyżki ponad własny zachowek (art. 999 KC).
Spadkobierca nabywa udział w majątku (rzeczy, prawa, długi). Uprawniony do zachowku nie staje się właścicielem niczego ze spadku — ma wyłącznie roszczenie o zapłatę określonej sumy pieniężnej (art. 991 § 2 KC). Zachowek ma sens tylko wtedy, gdy uprawniony nie otrzymał go wcześniej w postaci darowizny, powołania do spadku lub zapisu.
Wysokość zachowku zależy od wyceny spadku, doliczonych darowizn i zaliczeń — to obszar częstych sporów. Adwokat od prawa spadkowego pomoże ocenić roszczenie, zebrać dowody i wynegocjować ugodę lub poprowadzić sprawę w sądzie.
searchZnajdź adwokata od spraw spadkowych