Stwierdzenie nabycia spadku krok po kroku

paymentsKoszty

format_list_numberedPrzebieg krok po kroku

1. 1
   Krok 1

   Sprawdź, czy jest testament

   personKto: spadkobiercy, osoba przechowująca testament

   Dziedziczenie następuje z testamentu, a w jego braku — z ustawy. Osoba, u której znajduje się testament, ma obowiązek złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy, chyba że złożyła go u notariusza (art. 646 § 1 k.p.c.); uchylanie się grozi grzywną i odpowiedzialnością odszkodowawczą (art. 646 § 2 k.p.c.). Testamenty notarialne można wyszukać w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT) — o wynik zapyta każdy notariusz po okazaniu aktu zgonu. Zbierz też odpis skrócony aktu zgonu oraz akty urodzenia i małżeństwa potencjalnych spadkobierców.

   account_treeCzy spadkodawca pozostawił testament?

   Tak → Krok 2Nie → Krok 3
2. 2
   Krok 2

   Złożenie, otwarcie i ogłoszenie testamentu

   personKto: sąd spadku lub notariuszlocation_onGdzie: sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy / kancelaria notarialna

   Sąd albo notariusz otwiera i ogłasza testament, gdy ma dowód śmierci spadkodawcy (art. 649 § 1 k.p.c.); zainteresowani mogą być obecni, ale nie zawiadamia się ich o terminie (art. 649 § 2 k.p.c.). Z ogłoszenia sporządza się protokół, który potem powołuje się we wniosku. Testament własnoręczny musi być w całości napisany pismem ręcznym, podpisany i opatrzony datą; braki formy powodują nieważność, a testament można też podważyć z powodu stanu wyłączającego świadome wyrażenie woli. Od ogłoszenia testamentu biegnie pięcioletni termin przedawnienia roszczeń o zachowek (art. 1007 § 1 k.c.).

   auto_awesomeWniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu

   warning

   Na co uważać:

   • Spór o ważność testamentu (forma, stan psychiczny, przymus) wyklucza drogę notarialną i wydłuża postępowanie sądowe o opinię biegłego psychiatry lub grafologa.
3. 3
   Krok 3

   Ustal krąg spadkobierców i udziały

   personKto: spadkobiercy

   Przy dziedziczeniu ustawowym w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci i małżonek spadkodawcy (udział małżonka nie mniejszy niż jedna czwarta), a w braku zstępnych — małżonek z rodzicami, następnie rodzeństwo i jego zstępni, dziadkowie, pasierbowie, a na końcu gmina lub Skarb Państwa (art. 931–935 k.c.). W miejsce dziecka, które nie dożyło otwarcia spadku, wchodzą jego dzieci. Udziały wynikające z ustawy lub testamentu warto rozpisać, bo tak samo trafią do postanowienia lub aktu poświadczenia. Do obu ścieżek potrzebne są odpisy aktów stanu cywilnego wszystkich spadkobierców i numer PESEL zmarłego.

   descriptionOdpisy skrócone aktów zgonu, urodzenia i małżeństwa

   account_treeCzy wszyscy spadkobiercy są znani, pełnoletni i zgodni co do dziedziczenia?

   Tak → Krok 4Nie → Krok 5
4. 4
   Krok 4

   Ścieżka A: akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza

   personKto: wszyscy spadkobiercy, notariuszlocation_onGdzie: dowolna kancelaria notarialna

   Jeżeli wszyscy spadkobiercy ustawowi i testamentowi stawią się jednocześnie u notariusza i zgodnie zażądają poświadczenia, notariusz spisuje protokół dziedziczenia, odbiera oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (jeśli nie minęło 6 miesięcy), sporządza akt poświadczenia dziedziczenia i rejestruje go w Rejestrze Spadkowym — z chwilą rejestracji ma on skutki prawomocnego postanowienia sądu (art. 1025 § 2 k.c.; ustawa Prawo o notariacie). Notariusz odmówi, gdy istnieje spór, testament szczególny, spadkobierca jest nieznany, spadek otwarto przed 1 lipca 1984 r. albo spadkodawca był cudzoziemcem — wtedy pozostaje sąd. Cała procedura zamyka się w jednej wizycie.

   calculateTaksa notarialna

   lightbulb

   Wskazówka: Zadzwoń wcześniej i prześlij skany dokumentów — notariusz sprawdzi NORT i przygotuje protokół, a wizyta zajmie godzinę.

   account_treeCzy notariusz sporządził i zarejestrował akt poświadczenia dziedziczenia?

   Tak → Krok 10Nie → Krok 5
5. 5
   Krok 5

   Przyjęcie lub odrzucenie spadku — 6 miesięcy

   personKto: każdy spadkobierca z osobnalocation_onGdzie: notariusz lub sąd rejonowy miejsca zamieszkania spadkobiercyscheduleTermin: 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania (zwykle od śmierci spadkodawcy)

   Spadkobierca może przyjąć spadek wprost, z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiedzialność za długi do wartości spadku) albo go odrzucić (art. 1012 k.c.). Oświadczenie składa się w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 k.c.) — przed notariuszem lub w sądzie rejonowym swojego miejsca zamieszkania (art. 640 § 1 k.p.c.); brak oświadczenia oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Do zachowania terminu wystarczy złożenie wniosku do sądu (art. 1015 § 1¹ k.c.). Oświadczenie jest nieodwołalne i nie może być warunkowe (art. 1018 § 1–2 k.c.). Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka wymaga co do zasady zezwolenia sądu opiekuńczego, a termin ulega wtedy zawieszeniu (art. 1015 § 1² k.c.) — sprawdź w aktualnym brzmieniu wyjątki dla rodziców.

   podstawa: art. 1015 § 1 k.c. · Kalkulator terminów procesowych →

   descriptionOświadczenie o odrzuceniu spadku (u notariusza) — lista przygotowańcalculateKalkulator opłat sądowychcalculateTaksa notarialna

   warning

   Na co uważać:

   • Po odrzuceniu spadku przez rodzica do dziedziczenia dochodzą jego dzieci — każde z nich (lub w ich imieniu rodzice) musi złożyć własne oświadczenie w swoim 6-miesięcznym terminie.
6. 6
   Krok 6

   Ścieżka B: wniosek do sądu spadku

   personKto: wnioskodawca (spadkobierca, wierzyciel, zapisobierca)location_onGdzie: sąd rejonowy — wydział cywilny (sąd spadku)

   Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć każdy, kto ma w tym interes (art. 1025 § 1 k.c.) — spadkobierca, zapisobierca, wierzyciel. Wyłącznie właściwy jest sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a gdy nie da się go ustalić — sąd miejsca położenia majątku, w ostateczności Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy (art. 628 k.p.c.; art. 507 k.p.c.). Wniosek odpowiada wymogom pozwu, ale zamiast pozwanego wymienia się wszystkich zainteresowanych (art. 511 § 1 k.p.c.). Dołącz odpis aktu zgonu, akty stanu cywilnego spadkobierców, testament lub protokół jego ogłoszenia, oświadczenia o przyjęciu/odrzuceniu, odpisy dla uczestników i dowód opłaty 100 zł (art. 49 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.). Stwierdzenie nie może nastąpić przed upływem 6 miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli oświadczenia (art. 1026 k.c.).

   auto_awesomeWniosek o stwierdzenie nabycia spadkudescriptionWniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (opcjonalnie)calculateKalkulator opłat sądowych

   warning

   Na co uważać:

   • Braki formalne lub brak opłaty → wezwanie do uzupełnienia w terminie tygodnia pod rygorem zwrotu wniosku (art. 130 § 1 k.p.c.).
   • Pominięcie któregoś ze spadkobierców we wniosku nie zamyka mu drogi — sąd wezwie go do udziału (art. 510 § 2 k.p.c.), ale sprawa się wydłuży.
7. 7
   Krok 7

   Rozprawa i zapewnienie spadkowe

   personKto: sąd, wnioskodawca, uczestnicylocation_onGdzie: sąd rejonowy — sala rozpraw (możliwa rozprawa zdalna)

   Sąd wyznacza rozprawę, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy testamentowi i ustawowi (art. 669 k.p.c.), i z urzędu bada, kto jest spadkobiercą oraz czy istnieje testament (art. 670 § 1 k.p.c.). Zgłaszający się spadkobierca składa zapewnienie spadkowe o osobach dziedziczących i testamentach (art. 671 § 1–2 k.p.c.) — pod względem skutków karnych jest ono równoznaczne z zeznaniem pod przyrzeczeniem (art. 671 § 3 k.p.c.). Jeżeli zapewnienie nie wystarcza, sąd wzywa spadkobierców przez ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, a postanowienie może zapaść dopiero po trzech miesiącach (art. 672–676 k.p.c.).

   descriptionUsprawiedliwienie nieobecności (gdy nie możesz się stawić)

   warning

   Na co uważać:

   • Zatajenie w zapewnieniu innego spadkobiercy lub testamentu to odpowiedzialność karna jak za fałszywe zeznania (art. 671 § 3 k.p.c.).
8. 8
   Krok 8

   Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku

   personKto: sądscheduleTermin: 1 tydzień na wniosek o uzasadnienie od ogłoszenia postanowienia

   Sąd stwierdza nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż wskazane przez uczestników (art. 677 § 1 k.p.c.); postanowienie wymienia spadkodawcę, wszystkich spadkobierców, tytuł powołania, udziały i sposób przyjęcia spadku (art. 677 § 1¹ k.p.c.). Domniemywa się, że osoba wskazana w postanowieniu jest spadkobiercą (art. 1025 § 2 k.c.), a wobec osób trzecich — banku, sądu wieczystoksięgowego — prawa do spadku dowodzi się tylko tym postanowieniem lub aktem poświadczenia (art. 1027 k.c.). Wniosek o uzasadnienie składa się w tygodniu od ogłoszenia (art. 328 § 1 k.p.c.) za 100 zł (art. 25b ust. 1 u.k.s.c.). Każdy uczestnik ponosi koszty swojego udziału (art. 520 § 1 k.p.c.).

   podstawa: art. 328 § 1 k.p.c. · Kalkulator terminów procesowych →

   descriptionWniosek o doręczenie postanowienia z uzasadnieniem / odpis prawomocnego postanowieniacalculateKalkulator terminów procesowych

   account_treeCzy któryś z uczestników chce zaskarżyć postanowienie?

   Tak → Krok 9Nie → Krok 10
9. 9
   Krok 9

   Apelacja do sądu okręgowego

   personKto: uczestnik niezadowolony z postanowienialocation_onGdzie: sąd okręgowy (za pośrednictwem sądu rejonowego)scheduleTermin: 2 tygodnie od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem

   Od postanowienia co do istoty sprawy przysługuje apelacja (art. 518 k.p.c.), wnoszona do sądu okręgowego za pośrednictwem sądu rejonowego w terminie dwóch tygodni od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem (art. 369 § 1 k.p.c.). Opłata wynosi 100 zł — tyle, ile od wniosku (art. 18 ust. 2 u.k.s.c.). Po uprawomocnieniu podważenie kręgu spadkobierców jest możliwe tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, a uczestnik poprzedniego postępowania musi wskazać podstawę, której wcześniej nie mógł powołać, i złożyć wniosek w ciągu roku od jej poznania (art. 679 § 1 k.p.c.).

   podstawa: art. 369 § 1 k.p.c. · Kalkulator terminów procesowych →

   auto_awesomeApelacjacalculateKalkulator terminów procesowychcalculateKalkulator opłat sądowych
10. 10
    Krok 10

    Zgłoszenie SD-Z2 do urzędu skarbowego — 6 miesięcy

    personKto: każdy spadkobierca z osobnalocation_onGdzie: urząd skarbowy właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcyscheduleTermin: 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia / zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia

    Małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha są zwolnieni z podatku od spadków, jeżeli zgłoszą nabycie naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu (art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn), a przy akcie poświadczenia dziedziczenia — od dnia jego zarejestrowania (art. 4a ust. 1a). Spóźnienie oznacza opodatkowanie na zasadach ogólnych jak dla I grupy. Pozostali nabywcy składają zeznanie SD-3 w ciągu miesiąca od powstania obowiązku podatkowego (art. 17a ust. 1) i płacą podatek według grupy, po odliczeniu kwoty wolnej. Zgłoszenie można złożyć elektronicznie przez e-Urząd Skarbowy.

    podstawa: art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn · Kalkulator terminów procesowych →

    descriptionZgłoszenie SD-Z2 (grupa zerowa) lub zeznanie SD-3calculatePodatek od spadków i darowizncalculateDni robocze i dni między datami

    warning

    Na co uważać:

    • Termin 6 miesięcy jest materialnoprawny i nie podlega przywróceniu — jego przekroczenie oznacza zapłatę podatku, który przy nieruchomości może sięgać dziesiątek tysięcy złotych.
11. 11
    Krok 11

    Rejestr Spadkowy, księga wieczysta, bank

    personKto: spadkobiercylocation_onGdzie: sąd rejonowy — wydział ksiąg wieczystych; bank; ZUS

    Prawomocne postanowienie sąd wpisuje z urzędu do Rejestru Spadkowego (jawnego rejestru prowadzonego przez Krajową Radę Notarialną), podobnie jak notariusz rejestruje akt poświadczenia. Z odpisem postanowienia lub wypisem aktu spadkobiercy występują o ujawnienie się w księdze wieczystej — właściciel ma obowiązek niezwłocznego złożenia wniosku o wpis (art. 35 ust. 1 u.k.w.h.); opłata od wpisu własności nabytej w drodze dziedziczenia wynosi 150 zł niezależnie od liczby udziałów (art. 42 ust. 3 u.k.s.c.). Ten sam dokument otwiera dostęp do rachunków bankowych, wypłaty z ZUS, przerejestrowania samochodu i udziałów w spółce.

    auto_awesomeWniosek o wpis w księdze wieczystej (formularz KW-WPIS)calculateKalkulator opłat sądowych
12. 12
    Krok 12

    Co dalej: dział spadku, długi, zachowek

    personKto: spadkobiercy, uprawnieni do zachowku, wierzyciele

    Stwierdzenie nabycia spadku ustala tylko, kto dziedziczy i w jakich ułamkach — nie dzieli konkretnych składników. Aby przypisać mieszkanie czy oszczędności poszczególnym osobom, potrzebny jest dział spadku (umowny u notariusza lub sądowy). Do czasu działu spadkobiercy odpowiadają za długi spadkowe solidarnie, a przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza tę odpowiedzialność do wartości aktywów ustalonej w wykazie lub spisie inwentarza. Osoby pominięte w testamencie mogą w ciągu pięciu lat od jego ogłoszenia dochodzić zachowku (art. 1007 § 1 k.c.).

    calculateKalkulator zachowkucalculatePodatek od spadków i darowizn

    lightbulb

    Wskazówka: Jeżeli spadkobiercy są zgodni, można połączyć obie sprawy: wniosek o stwierdzenie nabycia spadku i o dział spadku w jednym piśmie — sąd stwierdzi nabycie w toku postępowania działowego (art. 681 k.p.c.).

quizNajczęstsze pytania