Gdy nie ma testamentu, spadek przechodzi na rodzinę według kolejności ustalonej w Kodeksie cywilnym. W pierwszej kolejności dziedziczą dzieci i małżonek w częściach równych, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta. Dopiero w braku zstępnych dziedziczą małżonek z rodzicami, potem rodzeństwo, dziadkowie, a ostatecznie gmina lub Skarb Państwa.
Co mówi prawo
Dziedziczenie ustawowe wchodzi w grę, gdy spadkodawca nie zostawił ważnego testamentu albo gdy powołane w nim osoby nie chcą lub nie mogą dziedziczyć. Kodeks cywilny dzieli spadkobierców na grupy powoływane do spadku po kolei.
Do spadku wchodzą zarówno prawa majątkowe zmarłego — nieruchomości, oszczędności, ruchomości — jak i jego długi. Dlatego przepisy pozwalają spadek przyjąć wprost, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza (z ograniczeniem odpowiedzialności za długi) albo odrzucić.
Kolejność dziedziczenia
Grupy spadkobierców ustawowych wyglądają następująco — każda kolejna dziedziczy dopiero w braku poprzedniej.
- Dzieci i małżonek — w częściach równych, ale udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 spadku.
- Jeżeli dziecko nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada jego dzieciom (wnukom spadkodawcy).
- W braku zstępnych: małżonek i rodzice spadkodawcy; w braku zstępnych i małżonka — sami rodzice.
- Dalej: rodzeństwo i zstępni rodzeństwa, następnie dziadkowie i ich zstępni, a także pasierbowie w określonych sytuacjach.
- W braku krewnych i małżonka spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania, a ostatecznie Skarbowi Państwa.
Wyjątki i pułapki
Małżonek w separacji orzeczonej przez sąd nie dziedziczy z ustawy. Nie dziedziczą też osoby uznane przez sąd za niegodne dziedziczenia. Konkubent nie jest spadkobiercą ustawowym — partnera można zabezpieczyć wyłącznie testamentem.
Samo dziedziczenie następuje z mocy prawa z chwilą śmierci, ale do dysponowania majątkiem potrzebne jest formalne potwierdzenie: sądowe stwierdzenie nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.
O czym pamiętać
Nabycie spadku w najbliższej rodzinie może korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, pod warunkiem zgłoszenia nabycia naczelnikowi urzędu skarbowego w ustawowym terminie. Warto też ustalić długi spadkowe, zanim podejmie się decyzję o sposobie przyjęcia spadku.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.