Niegodność dziedziczenia to sankcja wobec spadkobiercy, który dopuścił się poważnego wykroczenia wobec spadkodawcy lub jego ostatniej woli — np. umyślnie popełnił przeciwko niemu ciężkie przestępstwo, podstępem albo groźbą nakłonił go do sporządzenia lub odwołania testamentu, albo umyślnie ukrył czy zniszczył jego testament. Niegodność stwierdza sąd wyrokiem na żądanie zainteresowanego; niegodny traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.
Trzy przesłanki niegodności
Kodeks cywilny wymienia zamknięty katalog przyczyn: umyślne dopuszczenie się ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy, nakłonienie go podstępem lub groźbą do sporządzenia albo odwołania testamentu (lub przeszkodzenie mu w tym), a także umyślne ukrycie, zniszczenie, podrobienie lub przerobienie testamentu spadkodawcy bądź świadome skorzystanie z testamentu podrobionego lub przerobionego przez inną osobę.
Wszystkie te zachowania muszą być umyślne — nieumyślne działanie, choćby bardzo naganne, nie uzasadnia niegodności. Nie jest też konieczne skazanie karne za dane przestępstwo; sąd cywilny samodzielnie ocenia, czy przesłanka się ziściła.
Jak stwierdza się niegodność
Niegodności nie stwierdza się automatycznie — potrzebny jest wyrok sądu wydany na żądanie osoby mającej w tym interes prawny, np. innego spadkobiercy. Żądanie trzeba zgłosić w ciągu roku od dnia, w którym zainteresowany dowiedział się o przyczynie niegodności, a najpóźniej przed upływem trzech lat od otwarcia spadku.
Spadkodawca może przebaczyć niegodnemu — jeśli przebaczenie nastąpiło, choćby spadkodawca w chwili przebaczenia nie miał zdolności do czynności prawnych, wyłącza to możliwość uznania danej osoby za niegodną z tej konkretnej przyczyny.
Skutki uznania za niegodnego
Osoba uznana prawomocnym wyrokiem za niegodną traktowana jest tak, jakby nie dożyła chwili otwarcia spadku — traci więc swój udział, który przypada tak, jak w przypadku śmierci spadkobiercy przed otwarciem spadku (np. na jego dzieci). Niegodność wyklucza też prawo do zachowku po tym samym spadkodawcy.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.