Samo toczące się postępowanie rozwodowe, bez prawomocnego wyroku, nie pozbawia małżonka prawa do dziedziczenia — liczy się stan cywilny w chwili śmierci. Wyłączenie od dziedziczenia jest możliwe tylko wtedy, gdy sąd wcześniej orzekł separację, albo gdy spadkodawca wytoczył powództwo o rozwód lub separację z winy małżonka i inny spadkobierca zdąży zażądać jego wyłączenia od dziedziczenia.
Zasada: liczy się stan w chwili śmierci
Dziedziczenie ustawowe zależy od formalnego stanu cywilnego w chwili otwarcia spadku, a nie od tego, czy między małżonkami trwa konflikt albo toczy się sprawa rozwodowa. Dopóki nie zapadł prawomocny wyrok rozwodowy, małżonkowie pozostają dla siebie spadkobiercami ustawowymi na ogólnych zasadach.
Inaczej jest przy prawomocnie orzeczonej separacji — separowany małżonek jest wprost wyłączony od dziedziczenia ustawowego po współmałżonku, tak jakby małżeństwo zostało rozwiązane.
Wyłączenie małżonka na żądanie innego spadkobiercy
Kodeks cywilny przewiduje wyjątkową furtkę: jeżeli spadkodawca za życia wystąpił o rozwód lub separację z winy małżonka, a żądanie było uzasadnione, każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem może żądać wyłączenia go od dziedziczenia. Sąd bada wtedy, czy przesłanki rozwodu z winy istniały, mimo że sam wyrok rozwodowy nigdy nie zapadł.
Żądanie wyłączenia trzeba zgłosić przed sądem w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, i nie później niż rok od otwarcia spadku.
Co to oznacza w praktyce
Dla małżonka w trakcie rozwodu bez orzeczonej separacji śmierć współmałżonka w toku procesu zwykle nie zmienia jego pozycji spadkowej — nadal dziedziczy, chyba że pozostali spadkobiercy skutecznie przeprowadzą procedurę wyłączenia. To sytuacja odmienna od podziału majątku wspólnego, który po śmierci jednego z małżonków rozlicza się w ramach postępowania spadkowego, a nie rozwodowego.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.