Pozbawienie władzy rodzicielskiej to najdalej idący środek, stosowany, gdy władza nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody, gdy rodzic nadużywa władzy albo rażąco zaniedbuje swoje obowiązki wobec dziecka. W przeciwieństwie do ograniczenia władzy, pozbawienie odbiera rodzicowi prawo do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka, choć nie znosi obowiązku alimentacyjnego.
Co mówi prawo
Art. 111 k.r.o. wymienia trzy samodzielne podstawy pozbawienia władzy rodzicielskiej: trwałą przeszkodę w jej wykonywaniu (np. długotrwały pobyt za granicą bez kontaktu, ciężka choroba psychiczna, długoletnie pozbawienie wolności), nadużywanie władzy rodzicielskiej (np. przemoc, demoralizowanie dziecka) oraz rażące zaniedbywanie obowiązków wobec dziecka (np. porzucenie, brak zainteresowania losem dziecka przez dłuższy czas).
Sąd może też pozbawić władzy rodzicielskiej, jeżeli mimo udzielonej pomocy nie ustały przyczyny wcześniej zastosowanego ograniczenia władzy, a w szczególności gdy dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej na dłuższy czas i powrót do rodziny nie jest możliwy.
Skutki pozbawienia
Pozbawienie władzy rodzicielskiej jest środkiem poważniejszym niż jej ograniczenie i wywołuje szersze skutki.
- Rodzic traci prawo do decydowania o istotnych sprawach dziecka: wyborze szkoły, leczeniu, wyjeździe za granicę.
- Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej co do zasady zachowuje prawo do kontaktów z dzieckiem, chyba że sąd orzeknie inaczej ze względu na dobro dziecka.
- Obowiązek alimentacyjny pozostaje niezależny od władzy rodzicielskiej — pozbawienie władzy nie zwalnia z płacenia alimentów.
- Dziecko rodzica pozbawionego władzy nadal dziedziczy po nim, i odwrotnie — pozbawienie władzy nie wpływa na dziedziczenie ustawowe.
Wyjątki i pułapki
W razie ustania przyczyny pozbawienia sąd może władzę rodzicielską przywrócić, jednak w praktyce, zwłaszcza po dłuższym umieszczeniu dziecka poza rodziną, sąd bierze pod uwagę też więź emocjonalną, jaka zdążyła się wytworzyć, i aktualne dobro dziecka, a nie tylko formalne ustanie przyczyny.
Postępowanie o pozbawienie władzy rodzicielskiej może wszcząć sąd z urzędu, prokurator albo drugi rodzic; dziecko nie ma samodzielnej legitymacji do złożenia takiego wniosku, ale jego głos jest wysłuchiwany stosownie do wieku i rozwoju.
O czym pamiętać
Sprawy te rozpoznaje sąd opiekuńczy (sąd rejonowy, wydział rodzinny), zwykle po zasięgnięciu opinii ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego lub kuratora sądowego, który bada sytuację rodzinną w wywiadzie środowiskowym.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.