Przysposobić dziecko może osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, której kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie należycie wywiązywać się z obowiązków przysposabiającego, po odbyciu szkolenia w ośrodku adopcyjnym. Sąd opiekuńczy orzeka przysposobienie na wniosek kandydata, badając przede wszystkim, czy odpowiada ono dobru dziecka.
Co mówi prawo
Art. 114 k.r.o. wymaga, aby między przysposabiającym a przysposabianym istniała odpowiednia różnica wieku oraz aby przysposabiający miał pełną zdolność do czynności prawnych i kwalifikacje osobiste dające rękojmię prawidłowego wykonywania władzy rodzicielskiej. Do przysposobienia potrzebna jest zgoda rodziców dziecka (chyba że są pozbawieni władzy rodzicielskiej lub nieznani), a dziecko, które ukończyło 13 lat, musi wyrazić własną zgodę na adopcję.
W Polsce obowiązuje zasada, że kandydaci na rodziców adopcyjnych przechodzą kwalifikację i szkolenie w publicznym ośrodku adopcyjnym, a dziecko kierowane jest do konkretnej rodziny na podstawie analizy jego potrzeb — nie odwrotnie. Wyjątkiem są sytuacje przysposobienia przez krewnych lub przez małżonka rodzica dziecka.
Kto może adoptować i jak wygląda procedura
Ścieżka adopcyjna w Polsce jest sformalizowana i prowadzona przez ośrodki adopcyjne we współpracy z sądem.
- Kandydaci zgłaszają się do ośrodka adopcyjnego, przechodzą wywiad, badania psychologiczne i szkolenie przygotowujące do rodzicielstwa adopcyjnego.
- Ośrodek wydaje opinię kwalifikacyjną i, po zakończonym procesie doboru, proponuje kandydatom konkretne dziecko — następuje okres zapoznawania się i tzw. osobista styczność przed złożeniem wniosku.
- Wniosek o przysposobienie składa się do sądu opiekuńczego (wydział rodzinny sądu rejonowego) właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka.
- Sąd bada całokształt sytuacji, w tym opinię ośrodka adopcyjnego, i orzeka przysposobienie postanowieniem — z chwilą jego uprawomocnienia powstają między przysposabiającym a dzieckiem takie stosunki, jak między rodzicami a dziećmi.
Wyjątki i pułapki
Rozróżnia się przysposobienie pełne (dziecko wchodzi w pełni do nowej rodziny, ustają więzi prawne z dotychczasową rodziną) i przysposobienie niepełne oraz przysposobienie całkowite (nierozwiązywalne, m.in. bez wskazania rodziców biologicznych w akcie urodzenia) — konsekwencje prawne, w tym co do dziedziczenia i nazwiska, różnią się w zależności od rodzaju.
Przysposobienie zagraniczne (przez kandydatów mieszkających poza Polską) jest dopuszczalne dopiero wtedy, gdy nie udało się znaleźć odpowiedniej rodziny adopcyjnej w Polsce, i podlega dodatkowym procedurom weryfikacyjnym.
O czym pamiętać
Przysposobienie może, pod pewnymi warunkami i z ważnych powodów, zostać rozwiązane przez sąd — nie dotyczy to jednak przysposobienia całkowitego. Po prawomocnym orzeczeniu można też wystąpić o zmianę aktu urodzenia dziecka, w tym o wpisanie przysposabiających jako rodziców.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.