Przedsiębiorstwo prowadzone przez jednego z małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej co do zasady wchodzi do majątku wspólnego, nawet jeśli formalnie zarejestrowane jest tylko na jedno z nich — liczy się moment i źródło finansowania jego powstania. Przy podziale sąd zwykle przyznaje firmę prowadzącemu ją małżonkowi, ustalając na jego rzecz spłatę na rzecz drugiego, odpowiadającą wartości udziału w majątku wspólnym.
Co mówi prawo
Zgodnie z art. 31–34 k.r.o. do majątku wspólnego wchodzą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, w tym dochody z działalności zarobkowej każdego z małżonków. Jeśli działalność gospodarcza została założona i rozwijana w czasie małżeństwa ze środków wspólnych, samo przedsiębiorstwo — jako zorganizowany zespół składników majątkowych — również wchodzi do majątku wspólnego.
Inaczej jest, gdy firma powstała przed ślubem albo została sfinansowana wyłącznie z majątku osobistego jednego małżonka (np. z odziedziczonych środków) — wtedy przedsiębiorstwo lub jego część mogą stanowić majątek osobisty, choć dochody z jego bieżącej działalności osiągnięte w trakcie małżeństwa i tak zwykle wchodzą do majątku wspólnego.
Krok po kroku
Podział firmy jest zwykle bardziej złożony niż podział prostych składników majątku i często wymaga wyceny przez biegłego.
- Ustalcie, czy przedsiębiorstwo (lub udziały w spółce) wchodzi do majątku wspólnego, czy stanowi majątek osobisty — kluczowe są data założenia i źródło finansowania.
- Jeśli firma wchodzi do majątku wspólnego, zlećcie biegłemu wycenę jej wartości — obejmuje ona majątek trwały, zapasy, należności, ale też np. wartość firmy jako działającego przedsiębiorstwa (tzw. goodwill).
- Sąd zwykle przyznaje firmę temu małżonkowi, który faktycznie ją prowadzi i ma kompetencje do dalszego zarządzania, zasądzając na rzecz drugiego spłatę odpowiadającą połowie wartości udziału w majątku wspólnym przypadającego na firmę.
- Rozważcie rozłożenie spłaty na raty, jeśli jednorazowa wypłata zagroziłaby płynności firmy — sąd może na to przystać, uwzględniając interesy obu stron.
Wyjątki i pułapki
Fizyczny podział przedsiębiorstwa (np. rozdzielenie klientów, majątku trwałego) bywa w praktyce niemożliwy lub gospodarczo nieopłacalny — dlatego sądy preferują przyznanie całości jednemu małżonkowi ze spłatą, rzadziej nakazują sprzedaż firmy i podział ceny.
Zobowiązania związane z prowadzeniem firmy (kredyty, leasingi) rozlicza się razem z aktywami — małżonek przejmujący firmę przejmuje też związane z nią długi, co wpływa na wysokość należnej spłaty.
O czym pamiętać
Małżonkowie prowadzący działalność gospodarczą mogą zawczasu ograniczyć ryzyko sporu, zawierając umowę majątkową małżeńską (intercyzę), która wyłącza firmę z majątku wspólnego — warto sprawdzić, jak ją zawrzeć i co powinna zawierać (wzory-pism/umowa-majatkowa-malzenska-intercyza-co-zawiera-i-jak-ja-zawrzec).
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.