Rozdzielność umowna powstaje na podstawie zgodnego oświadczenia obojga małżonków w formie aktu notarialnego i może zacząć obowiązywać w dowolnym momencie ustalonym przez strony. Rozdzielność przymusowa jest orzekana przez sąd na żądanie jednego małżonka wbrew woli drugiego, wyłącznie z ważnych powodów, i w wyjątkowych przypadkach może działać z datą wsteczną.
Co mówi prawo
Art. 47 k.r.o. reguluje rozdzielność umowną — małżonkowie mogą przez umowę majątkową małżeńską ustanowić rozdzielność majątkową w dowolnym momencie, zarówno przed ślubem, jak i w trakcie małżeństwa. Wymaga to zgody obojga i formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności.
Art. 52 k.r.o. przewiduje rozdzielność przymusową — sąd może ją ustanowić na żądanie jednego z małżonków, jeżeli istnieją ważne powody, np. trwonienie majątku wspólnego przez drugiego małżonka, uporczywe uchylanie się od pomnażania lub utrzymywania tego majątku, separacja faktyczna połączona z odrębnym prowadzeniem gospodarstw domowych, czy prowadzenie przez jednego z małżonków ryzykownej działalności gospodarczej zagrażającej majątkowi wspólnemu.
Najważniejsze różnice
Oba rozwiązania prowadzą do tego samego skutku końcowego, ale różnią się drogą dojścia do niego i wymaganą zgodą.
- Rozdzielność umowna wymaga zgody obojga małżonków; przymusowa może zostać orzeczona nawet wbrew sprzeciwowi jednego z nich.
- Umowna działa od chwili wskazanej w akcie notarialnym (co do zasady na przyszłość); przymusowa w wyjątkowych wypadkach — z ważnych powodów, zwłaszcza gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu — może zostać ustanowiona przez sąd z datą wcześniejszą niż dzień wytoczenia powództwa.
- Umowna wymaga tylko wizyty u notariusza; przymusowa wymaga przeprowadzenia procesu sądowego z udowodnieniem ważnych powodów.
- Rozdzielność powstaje też z mocy samego prawa w określonych sytuacjach — np. ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości małżonka — niezależnie od umowy czy wyroku.
Wyjątki i pułapki
Żądanie ustanowienia rozdzielności przez sąd nie jest automatycznie uwzględniane — sąd bada, czy powody są rzeczywiście „ważne" w rozumieniu przepisu; sam konflikt małżeński czy niechęć do współdziałania zwykle nie wystarczą, potrzebne jest wykazanie konkretnego zagrożenia dla majątku lub interesów rodziny.
Podobnie jak przy rozdzielności umownej, także przymusowa nie działa wstecz wobec wierzycieli, którzy o niej nie wiedzieli — ochrona wierzycieli działających w dobrej wierze jest tu analogiczna.
O czym pamiętać
Ustanowienie rozdzielności — czy to umownej, czy sądowej — nie kończy automatycznie kwestii podziału dotychczasowego majątku wspólnego; to odrębny krok, który małżonkowie mogą, ale nie muszą, przeprowadzić od razu.
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.