Darowizna przenosi majątek od razu, za życia darczyńcy, na podstawie umowy — przy nieruchomości w formie aktu notarialnego. Spadek i testament działają dopiero po śmierci, a testament można do końca życia zmieniać. Darowizna oznacza utratę kontroli nad majątkiem, ale nie pozwala ominąć zachowku — co do zasady dolicza się ją do jego podstawy.
Co mówi prawo
Darowizna to umowa, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Skutek następuje za życia obu stron: obdarowany staje się właścicielem od razu i może rzeczą swobodnie rozporządzać. Darowizna nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego.
Spadek obejmuje ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego i przechodzi na spadkobierców dopiero z chwilą jego śmierci — na podstawie ustawy albo testamentu. Do tego momentu właścicielem pozostaje spadkodawca, który może majątek sprzedać, obciążyć albo zmienić testament.
Najważniejsze różnice
Wybór między darowizną a testamentem to przede wszystkim wybór momentu i stopnia kontroli.
- Moment przejścia majątku: darowizna — od razu; spadek — dopiero po śmierci.
- Odwołalność: testament można zmienić w każdej chwili; darowiznę wykonaną można odwołać tylko wyjątkowo, przede wszystkim z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego.
- Kontrola: darczyńca traci własność, choć może zastrzec np. służebność mieszkania; spadkodawca zachowuje pełną kontrolę do końca życia.
- Długi: spadkobierca może odpowiadać za zobowiązania zmarłego; obdarowany nie przejmuje długów darczyńcy.
- Rozliczenia rodzinne: darowizny co do zasady dolicza się do podstawy zachowku i zalicza na schedę przy dziale spadku.
Wyjątki i pułapki
Darowizna nie jest sposobem na ominięcie zachowku. Osoby pominięte mogą doliczyć darowizny do podstawy obliczenia zachowku i — gdy spadek nie wystarcza — kierować roszczenia o zapłatę bezpośrednio do obdarowanego. Przy dziale spadku darowizny otrzymane od spadkodawcy zalicza się zstępnym i małżonkowi na ich udziały, chyba że spadkodawca postanowił inaczej.
Darowizna „za wcześnie" bywa ryzykowna życiowo: darczyńca przestaje być właścicielem i w razie konfliktu nie może cofnąć decyzji tak, jak odwołuje się testament. Warto rozważyć zabezpieczenia, np. służebność mieszkania, albo umowę dożywocia, która rządzi się innymi zasadami.
O czym pamiętać
Podatkowo obie drogi traktowane są podobnie: darowizny i spadki podlegają tej samej ustawie o podatku od spadków i darowizn, z grupami podatkowymi zależnymi od pokrewieństwa. Najbliższa rodzina może skorzystać z pełnego zwolnienia, pilnując ustawowych warunków zgłoszenia nabycia urzędowi skarbowemu.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.