Zasiedzenie to nabycie własności nieruchomości przez osobę, która włada nią jak właściciel nieprzerwanie przez dwadzieścia lat, a jeżeli objęła ją w złej wierze — przez trzydzieści lat. Nabycie następuje z mocy prawa, ale potwierdza je sąd w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia.
Na czym polega zasiedzenie
Kodeks cywilny pozwala nabyć własność nieruchomości temu, kto nie jest jej właścicielem, ale przez długi czas faktycznie włada nią jak właściciel. Chodzi o tak zwane posiadanie samoistne: osoba korzysta z gruntu czy budynku dla siebie, decyduje o nim, dba o niego i jest postrzegana jak właściciel — a nie jedynie korzysta z cudzej rzeczy jak najemca czy dzierżawca, który właściciela uznaje.
Instytucja ta porządkuje stany faktyczne utrzymujące się dziesiątkami lat, na przykład gdy grunt kupiono nieformalnie bez aktu notarialnego albo gdy granice użytkowania od pokoleń odbiegają od granic prawnych.
Terminy i dobra lub zła wiara
Długość wymaganego posiadania zależy od dobrej lub złej wiary w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie. Posiadacz w dobrej wierze — przekonany na usprawiedliwionych podstawach, że przysługuje mu własność — nabywa ją po dwudziestu latach. Posiadacz w złej wierze, który wiedział lub powinien był wiedzieć, że właścicielem nie jest, potrzebuje trzydziestu lat. Późniejsza zmiana świadomości nie zmienia już terminu.
Do okresu posiadania można doliczyć czas posiadania poprzednika, na przykład rodziców, po których przejęto gospodarstwo. Bieg terminu przerywa m.in. wytoczenie przez właściciela powództwa o wydanie nieruchomości.
Jak sąd stwierdza zasiedzenie
Choć własność nabywa się z upływem terminu z mocy samego prawa, do ujawnienia tego w księdze wieczystej i bezpiecznego obrotu potrzebne jest postanowienie sądu. Wniosek o stwierdzenie zasiedzenia składa się do sądu rejonowego właściwego dla położenia nieruchomości; postępowanie toczy się w trybie nieprocesowym według Kodeksu postępowania cywilnego, a sąd wzywa zainteresowanych i bada dowody posiadania — zeznania świadków, rachunki, mapy, zdjęcia.
Skutki i obowiązki po zasiedzeniu
Prawomocne postanowienie potwierdza, kto i z jaką datą nabył własność; na jego podstawie można wpisać prawo do księgi wieczystej. Nabycie własności przez zasiedzenie podlega opodatkowaniu na zasadach ustawy o podatku od spadków i darowizn, dlatego po uprawomocnieniu się orzeczenia trzeba pamiętać o obowiązkach wobec urzędu skarbowego.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.