Tak, ale tylko w testamencie i tylko z przyczyn wskazanych w Kodeksie cywilnym: uporczywego postępowania wbrew woli spadkodawcy w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, przestępstwa przeciwko spadkodawcy lub jego bliskim albo uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych. Wydziedziczenie pozbawia nie tylko spadku, lecz także zachowku.
Co mówi prawo
Samo pominięcie dziecka w testamencie nie wystarcza — pominięty zstępny zachowuje wtedy roszczenie o zachowek. Dopiero skuteczne wydziedziczenie, czyli pozbawienie zachowku, odcina dziecko od majątku całkowicie.
Kodeks cywilny zawiera zamknięty katalog przyczyn wydziedziczenia. Spadkodawca nie może wydziedziczyć z innego powodu, np. wyłącznie z powodu konfliktu światopoglądowego czy wyboru drogi życiowej.
Dopuszczalne przyczyny
Wydziedziczyć można uprawnionego do zachowku, który:
- wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego — np. trwale prowadzi przestępczy tryb życia;
- dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
- uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych — np. przez lata zrywa kontakt i odmawia pomocy w chorobie.
Wyjątki i pułapki
Przyczyna wydziedziczenia powinna wynikać z treści testamentu. Ogólnikowe stwierdzenie „wydziedziczam syna" bez opisania rzeczywistej przyczyny naraża rozrządzenie na skuteczne podważenie przed sądem.
Spadkodawca nie może wydziedziczyć osoby, której przebaczył. Kluczowa pułapka: zstępni wydziedziczonego — czyli wnuki spadkodawcy — zachowują własne prawo do zachowku, nawet gdy ich rodzic przeżył spadkodawcę.
O czym pamiętać
Cechą wspólną przyczyn wydziedziczenia jest uporczywość — jednorazowa kłótnia zwykle nie wystarcza. Wydziedziczony może kwestionować przed sądem prawdziwość podanej przyczyny w sprawie o zachowek. Alternatywą dla wydziedziczenia bywa umowa o zrzeczenie się dziedziczenia, zawierana za życia spadkodawcy w formie aktu notarialnego — obejmuje ona co do zasady także zstępnych zrzekającego się.
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.