Konkubinat nie jest w Polsce regulowany przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego — partnerzy nie dziedziczą po sobie z ustawy, nie mają wspólności majątkowej ani prawa do alimentów między sobą. Wspólnie nabyty majątek rozlicza się na zasadach ogólnych prawa cywilnego, najczęściej jako współwłasność w częściach ułamkowych albo przez roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia.
Co mówi prawo
Kodeks rodzinny i opiekuńczy reguluje wyłącznie stosunki między małżonkami — nie zawiera żadnych przepisów o konkubinacie ani związkach partnerskich. Oznacza to, że instytucje takie jak wspólność majątkowa małżeńska, obowiązek alimentacyjny między małżonkami czy dziedziczenie ustawowe po współmałżonku nie mają zastosowania do osób żyjących razem bez ślubu, niezależnie od długości związku.
Majątek nabyty w trakcie konkubinatu podlega ogólnym zasadom Kodeksu cywilnego. Jeżeli partnerzy nabyli coś wspólnie — np. mieszkanie wpisane do księgi wieczystej na oboje — powstaje między nimi zwykła współwłasność w częściach ułamkowych, a nie wspólność łączna jak w małżeństwie.
Jak rozliczyć się po rozstaniu
Brak regulacji rodzinnoprawnej nie oznacza całkowitego braku ochrony — trzeba jednak sięgnąć po ogólne instytucje prawa cywilnego.
- Współwłasność ułamkowa: jeśli nieruchomość lub inny składnik majątku jest wpisany na oboje partnerów, każde z nich ma określony udział, który może być przedmiotem zniesienia współwłasności przed sądem lub notariuszem.
- Bezpodstawne wzbogacenie (art. 405 k.c.): gdy jeden partner finansował zakup lub remont majątku należącego formalnie tylko do drugiego, może żądać zwrotu wartości, o którą ten drugi bezpodstawnie się wzbogacił.
- Rozliczenie nakładów: analogicznie jak między współwłaścicielami, można dochodzić zwrotu nakładów poczynionych na wspólne mieszkanie czy dom.
- Umowa między partnerami (np. o wspólnym inwestowaniu) może ułatwić rozliczenia, jeśli została zawarta i jest możliwa do udowodnienia.
Wyjątki i pułapki
Konkubent nie ma prawa do zachowku ani udziału w spadku po zmarłym partnerze, jeśli nie został powołany w testamencie — jedyną drogą zabezpieczenia partnera na wypadek śmierci jest testament albo np. umowa dożywocia czy darowizna za życia.
Wspólne wychowywanie dziecka przez konkubentów nie tworzy automatycznie władzy rodzicielskiej u partnera niebędącego rodzicem biologicznym ani przysposabiającym — więź faktyczna nie zastępuje więzi prawnej.
O czym pamiętać
Osoby żyjące w konkubinacie, które chcą zabezpieczyć swoje interesy majątkowe, powinny rozważyć prowadzenie dokumentacji wspólnych wydatków i inwestycji (przelewy, umowy, rachunki) — w razie sporu to ona, a nie sam fakt wspólnego zamieszkiwania, decyduje o wyniku rozliczeń.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.