Sąd opiekuńczy ogranicza władzę rodzicielską, gdy dobro dziecka jest zagrożone — nie musi dojść do skrzywdzenia dziecka, wystarczy realne zagrożenie. Sąd wydaje wtedy odpowiednie zarządzenia, np. nadzór kuratora. Ograniczenie może też nastąpić, gdy rodzice żyją osobno, dla uporządkowania sposobu wykonywania władzy.
Co mówi prawo
Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje, że jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. Celem nie jest karanie rodziców, lecz ochrona dziecka i pomoc rodzinie w prawidłowym wykonywaniu władzy rodzicielskiej.
Odrębna sytuacja to rodzice żyjący w rozłączeniu. Wówczas sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień wobec dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia.
Jakie zarządzenia może wydać sąd
Katalog zarządzeń jest otwarty — sąd dobiera środek do skali zagrożenia.
- Zobowiązanie rodziców i dziecka do określonego postępowania, np. do pracy z asystentem rodziny lub terapii.
- Określenie czynności, których rodzice nie mogą dokonywać bez zezwolenia sądu.
- Poddanie wykonywania władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego.
- Skierowanie małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego.
- Zarządzenie umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo w pieczy instytucjonalnej — jako środek dalej idący.
Wyjątki i pułapki
Ograniczenie władzy rodzicielskiej to nie to samo co jej pozbawienie. Pozbawienie następuje w poważniejszych sytuacjach: gdy władza nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody, gdy rodzice nadużywają władzy albo rażąco zaniedbują obowiązki wobec dziecka.
Możliwe jest też zawieszenie władzy rodzicielskiej w razie przemijającej przeszkody. Ograniczenie władzy nie odbiera rodzicowi automatycznie prawa do kontaktów z dzieckiem ani nie uchyla obowiązku alimentacyjnego.
O czym pamiętać
Postępowanie może wszcząć sąd z urzędu — np. po sygnale ze szkoły lub od kuratora — albo na wniosek każdego z rodziców. Gdy przyczyna ograniczenia ustanie, sąd może zmienić swoje zarządzenia, a nawet przywrócić pełną władzę rodzicielską.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.