Prawo przewiduje trzy drogi ustalenia ojcostwa: domniemanie, że ojcem jest mąż matki, uznanie ojcostwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oraz sądowe ustalenie ojcostwa. Gdy rodzice nie są małżeństwem, a mężczyzna nie uznaje dziecka, pozew do sądu może złożyć matka, dziecko, sam mężczyzna albo prokurator.
Co mówi prawo
Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, prawo domniemywa, że ojcem jest mąż matki. Domniemanie to można obalić tylko w drodze powództwa o zaprzeczenie ojcostwa, dla którego przewidziano terminy.
Gdy domniemanie nie działa, ojcostwo ustala się przez uznanie albo orzeczenie sądu. Uznanie polega na tym, że mężczyzna oświadcza przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, iż dziecko od niego pochodzi, a matka potwierdza to jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy. Uznać można także dziecko poczęte, jeszcze przed narodzinami.
Krok po kroku — droga sądowa
Jeśli uznanie nie jest możliwe, pozostaje pozew o ustalenie ojcostwa, rozpoznawany przez sąd rejonowy.
- Pozew może wnieść dziecko, matka, mężczyzna, który uważa się za ojca, albo prokurator.
- W pozwie opisuje się okoliczności wskazujące na ojcostwo i zgłasza dowody, w tym wniosek o badanie DNA.
- Sąd przeprowadza rozprawę; badanie genetyczne jest w praktyce dowodem rozstrzygającym.
- Wraz z ustaleniem ojcostwa sąd może orzec o władzy rodzicielskiej, nazwisku dziecka i alimentach.
Wyjątki i pułapki
Terminy mają znaczenie: matka i domniemany ojciec nie mogą żądać sądowego ustalenia ojcostwa po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, natomiast samo dziecko takim terminem nie jest ograniczone. Również uznanie ojcostwa jest możliwe tylko do czasu osiągnięcia przez dziecko pełnoletności.
Uznanie ojcostwa nie jest tym samym co przysposobienie — można uznać tylko dziecko, które rzeczywiście biologicznie pochodzi od uznającego. Świadome uznanie cudzego dziecka może zostać podważone.
O czym pamiętać
Ustalenie ojcostwa działa wstecz — dziecko od urodzenia ma prawo do alimentów, dziedziczenia i nazwiska ojca. Strona dochodząca ustalenia ojcostwa i związanych z nim roszczeń nie ponosi opłat sądowych. W sprawach spornych warto rozważyć pomoc adwokata, zwłaszcza gdy w grę wchodzi równoczesne zaprzeczenie ojcostwa innego mężczyzny.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.