Wyjawienie majątku to sądowy tryb pomagający wierzycielowi, gdy egzekucja nie doprowadziła do spłaty długu. Sąd nakazuje dłużnikowi złożyć wykaz całego majątku wraz z przyrzeczeniem, że jest on prawdziwy i zupełny. Odmowa grozi grzywną, przymusowym doprowadzeniem, a nawet aresztem, a podanie nieprawdy — odpowiedzialnością karną.
Kiedy wierzyciel może żądać wyjawienia
Wyjawienie majątku, uregulowane w art. 913 Kodeksu postępowania cywilnego, służy sytuacjom, w których zajęty majątek nie rokuje zaspokojenia długu albo wierzyciel wykaże, że w toku egzekucji nie uzyskał pełnej spłaty. Można go żądać także przed wszczęciem egzekucji, jeżeli wierzyciel uprawdopodobni, że nie uzyska zaspokojenia ze znanego mu majątku dłużnika.
W praktyce jest to narzędzie stosowane wtedy, gdy komornik zwraca tytuł wykonawczy z powodu bezskuteczności egzekucji, a wierzyciel podejrzewa, że dłużnik ukrywa dochody lub składniki majątku.
Jak przebiega postępowanie
Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dłużnika, dołączając tytuł wykonawczy i dokumenty potwierdzające bezskuteczność egzekucji. Sąd wzywa dłużnika na posiedzenie, na którym ma on złożyć wykaz majątku: nieruchomości, ruchomości, rachunków, wierzytelności i innych praw, wraz z informacją o miejscach, gdzie się znajdują.
Wykaz kończy przyrzeczenie — uroczyste zapewnienie, że jest on prawdziwy i zupełny. Od tego momentu oświadczenie dłużnika ma rangę zbliżoną do zeznania: świadome zatajenie majątku może rodzić odpowiedzialność karną za złożenie fałszywego oświadczenia.
Na posiedzeniu obecny może być także wierzyciel, który ma prawo zadawać dłużnikowi pytania — np. o niedawno sprzedane składniki majątku, źródła utrzymania czy osoby, u których przechowywane są rzeczy. Dłużnik powinien przygotować się rzetelnie: zebrać dokumenty dotyczące rachunków, pojazdów i nieruchomości, bo wykaz obejmuje cały majątek, a nie tylko ten, o który zapyta sąd.
Sankcje za odmowę i kłamstwo
Jeżeli dłużnik bez usprawiedliwienia nie stawi się na posiedzenie albo odmówi złożenia wykazu lub przyrzeczenia, sąd może zastosować środki przymusu.
- grzywnę,
- przymusowe doprowadzenie przez policję,
- areszt nieprzekraczający miesiąca,
- a za świadomie nieprawdziwy wykaz — odpowiedzialność karną.
Znaczenie praktyczne dla obu stron
Dla wierzyciela wyjawienie majątku to szansa na odkrycie składników, o których nie wiedział, i na skierowanie do nich nowej egzekucji. Dla dłużnika to sygnał, że sprawa nie wygaśnie sama — rozsądniejszym wyjściem bywa kontakt z wierzycielem i ugoda ratalna, zanim dojdzie do posiedzenia sądowego i związanych z nim rygorów.
Warto pamiętać, że złożony wykaz nie zamyka sprawy raz na zawsze. Jeżeli po jego złożeniu dłużnik nabędzie nowy majątek, wierzyciel może w określonych sytuacjach żądać ponownego wyjawienia. Ukrywanie majątku przed egzekucją bywa też odrębnym przestępstwem, dlatego pozorne wyzbywanie się rzeczy na rzecz bliskich to droga, która pogarsza, a nie poprawia sytuację dłużnika.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.