To zależy od tego, kto zleca. Tłumacz przysięgły nie może odmówić tłumaczenia żądanego przez sąd, prokuratora, Policję lub organ administracji publicznej — chyba że zachodzą szczególnie ważne przyczyny. Wobec klientów prywatnych obowiązuje natomiast swoboda umów: tłumacz może nie przyjąć zlecenia, np. z powodu braku czasu, konfliktu interesów albo tematyki spoza swojej specjalizacji.
Zlecenia od sądu i innych organów państwa
Tłumacz przysięgły jest osobą zaufania publicznego, dlatego ustawa nakłada na niego szczególny obowiązek: nie może odmówić wykonania tłumaczenia w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, jeżeli żąda tego sąd, prokurator, Policja lub organ administracji publicznej. Odmowa jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy przemawiają za nią szczególnie ważne przyczyny.
Ten obowiązek dotyczy zarówno tłumaczeń pisemnych, jak i tłumaczenia ustnego, np. podczas przesłuchania. Tłumacz, który chce odmówić, powinien wskazać organowi przyczynę odmowy — to organ ocenia, czy jest ona wystarczająco ważna.
Co może być szczególnie ważną przyczyną
Ustawa nie zawiera zamkniętej listy powodów odmowy. W praktyce przyjmuje się, że chodzi o okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają rzetelne wykonanie tłumaczenia albo podważają bezstronność tłumacza.
Nieuzasadniona odmowa wykonania tłumaczenia na żądanie organu może natomiast skutkować odpowiedzialnością zawodową tłumacza — od upomnienia aż po surowsze kary dyscyplinarne.
- choroba lub inne zdarzenie losowe uniemożliwiające pracę w wyznaczonym terminie
- brak wiedzy specjalistycznej potrzebnej do rzetelnego przekładu, np. bardzo wąska terminologia techniczna lub medyczna
- konflikt interesów — osobista relacja z uczestnikiem postępowania albo własny interes w sprawie
- nadmierne obciążenie innymi zleceniami organów, które wyklucza dotrzymanie terminu
Zlecenia prywatne — swoboda umów
Zupełnie inaczej wygląda sytuacja, gdy tłumaczenie zamawia osoba prywatna lub firma. Tu obowiązują ogólne zasady zawierania umów: tłumacz może odmówić przyjęcia zlecenia bez podawania przyczyny, tak jak każdy inny przedsiębiorca. Najczęstsze powody to brak wolnych terminów, tematyka spoza specjalizacji albo nieczytelny lub budzący wątpliwości dokument.
Warto pamiętać, że odmowa bywa też przejawem rzetelności — tłumacz, który nie czuje się kompetentny w danej dziedzinie, nie powinien podejmować się przekładu. W takiej sytuacji można poprosić o polecenie innego specjalisty albo poszukać tłumacza danego języka i specjalizacji na liście Ministra Sprawiedliwości.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.