Sąd może wydać postanowienie kierujące strony do mediacji bez pytania ich wcześniej o zdanie — ale sama mediacja pozostaje dobrowolna. Jeżeli w terminie tygodnia od ogłoszenia lub doręczenia postanowienia strona nie wyrazi zgody na mediację, mediacji się nie prowadzi. Odmowa nie wpływa na wynik sprawy; jedynie oczywiście nieuzasadniona odmowa może odbić się na kosztach.
Skierowanie do mediacji przez sąd
Kodeks postępowania cywilnego zachęca sądy do polubownego załatwiania spraw: sąd może kierować strony do mediacji na każdym etapie postępowania, a dążenie do ugodowego rozwiązania sporu jest wpisane w model procesu cywilnego. Postanowienie o skierowaniu może zapaść na posiedzeniu niejawnym, a więc rzeczywiście bez wcześniejszej zgody stron.
Kierując strony do mediacji, sąd wyznacza mediatora — strony mogą jednak zgodnie wybrać innego — oraz czas trwania mediacji, co do zasady do trzech miesięcy, z możliwością przedłużenia na zgodny wniosek stron.
Zgoda strony jest jednak niezbędna
Skierowanie nie oznacza przymusu. Mediacji nie prowadzi się, jeżeli strona w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia kierującego do mediacji nie wyraziła na nią zgody. Wystarczy więc w tym terminie poinformować sąd lub mediatora o braku zgody — bez potrzeby uzasadniania decyzji.
Dobrowolność działa przez cały czas mediacji: nawet po jej rozpoczęciu każda ze stron może z niej zrezygnować, a ugodę zawiera się wyłącznie wtedy, gdy obie strony tego chcą. Sprawa wraca wówczas na drogę sądową i toczy się dalej, jakby mediacji nie było.
Czy odmowa może zaszkodzić
Sama odmowa udziału w mediacji nie może przesądzić o przegranej ani być poczytana za przyznanie racji przeciwnikowi. Sąd rozstrzyga spór na podstawie dowodów i prawa, a nie gotowości stron do rozmów.
Istnieje jednak jeden wyjątek dotyczący kosztów: niezależnie od wyniku sprawy sąd może włożyć na stronę obowiązek zwrotu kosztów wywołanych jej niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem, w tym oczywiście nieuzasadnioną odmową poddania się mediacji. Chodzi o sytuacje rażące — rozważna odmowa, np. z powodu braku zaufania do drugiej strony po wcześniejszych próbach porozumienia, nie powinna rodzić negatywnych konsekwencji. W razie wątpliwości, jak zareagować na skierowanie do mediacji, warto krótko skonsultować się z prawnikiem.
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.