Tak — notariusz ma obowiązek odmówić dokonania czynności notarialnej sprzecznej z prawem. Może też odmówić, gdy ma wątpliwości co do zdolności strony do świadomego działania albo gdy nie da się ustalić tożsamości uczestników. Na żądanie zainteresowanego wskazuje przyczyny odmowy na piśmie, a odmowę można zaskarżyć do sądu.
Kiedy notariusz musi odmówić
Prawo o notariacie stanowi wprost, że notariuszowi nie wolno dokonywać czynności notarialnej sprzecznej z prawem. Dotyczy to zarówno sprzeczności z przepisami, jak i czynności zmierzających do obejścia prawa — na przykład umowy, której treść narusza bezwzględnie obowiązujące przepisy, albo transakcji mającej pokrzywdzić wierzycieli. Notariusz działa jako osoba zaufania publicznego i czuwa nad bezpieczeństwem obrotu, dlatego odmowa w takich sytuacjach jest jego obowiązkiem, a nie uprawnieniem.
Wątpliwości co do strony czynności
Odmowa wchodzi w grę także wtedy, gdy notariusz poweźmie wątpliwość, czy strona czynności ma zdolność do czynności prawnych albo czy działa świadomie i swobodnie — na przykład przy podejrzeniu, że starsza osoba jest przymuszana do darowizny lub nie rozumie skutków podpisywanego aktu. Podobnie notariusz nie dokona czynności, jeżeli nie może ustalić tożsamości uczestników na podstawie przewidzianych prawem dokumentów.
Co możesz zrobić po odmowie
Osoba zainteresowana może zażądać, aby przyczyny odmowy wskazano na piśmie, wraz z pouczeniem o trybie zaskarżenia. Na odmowę dokonania czynności przysługuje zażalenie do sądu — rozpoznaje je sąd właściwy ze względu na siedzibę kancelarii. Jeżeli sąd uzna odmowę za nieuzasadnioną, notariusz jest związany tą oceną. W praktyce często szybszym wyjściem jest usunięcie przeszkody, na przykład uzupełnienie dokumentów, poprawienie treści umowy albo udział tłumacza przysięgłego, gdy strona nie włada językiem polskim.
Odmowa a wysokość taksy
Notariusz nie może natomiast uzależniać dokonania czynności od zapłaty wynagrodzenia wyższego niż maksymalne stawki z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Spór o wysokość taksy nie jest więc podstawą odmowy — stawki maksymalne wiążą notariusza, a w ich granicach wynagrodzenie podlega umowie ze stronami. Gdy czynność jest zgodna z prawem, a strony spełniają wymogi formalne, notariusz co do zasady powinien jej dokonać.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.