Pracodawca, który dopuszcza pracownika do pracy bez pisemnego potwierdzenia warunków zatrudnienia, popełnia wykroczenie przeciwko prawom pracownika zagrożone grzywną od 1000 do 30 000 zł. Pracownik traci ochronę Kodeksu pracy i ubezpieczenie społeczne, ale może wystąpić do sądu pracy o ustalenie, że w rzeczywistości łączył go z pracodawcą stosunek pracy.
Obowiązek pisemnego potwierdzenia warunków zatrudnienia
Kodeks pracy wymaga, aby przed dopuszczeniem pracownika do pracy potwierdzić mu na piśmie ustalenia co do stron umowy, jej rodzaju oraz warunków — nawet jeśli sama umowa nie została jeszcze spisana. Praca „na czarno" oznacza całkowity brak takiego potwierdzenia, a najczęściej także brak zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w ZUS.
Odpowiedzialność wykroczeniowa pracodawcy
Niepotwierdzenie na piśmie zawartej umowy o pracę przed dopuszczeniem do pracy jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika, zagrożonym grzywną od 1000 zł do 30 000 zł. Kontrole w tym zakresie prowadzi Państwowa Inspekcja Pracy, która może skierować wniosek o ukaranie do sądu.
Niezgłoszenie pracownika do ubezpieczeń społecznych rodzi dodatkowo odpowiedzialność wobec ZUS — obowiązek zapłaty zaległych składek wraz z odsetkami, a przy uporczywym uchylaniu się od tego obowiązku pracodawca może odpowiadać także karnie.
Konsekwencje dla pracownika
Osoba pracująca bez umowy nie ma ubezpieczenia chorobowego, emerytalnego ani wypadkowego, nie nabywa prawa do płatnego zwolnienia lekarskiego, urlopu ani zasiłku dla bezrobotnych po zakończeniu współpracy. W razie wypadku przy pracy uzyskanie świadczeń jest znacznie trudniejsze, a niezgłoszony dochód może rodzić też konsekwencje podatkowe.
Jak pracownik może się bronić
Pracownik może wystąpić do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy, powołując się na faktyczne warunki wykonywania obowiązków — podporządkowanie, stałe godziny, wyznaczone miejsce pracy. Uwzględnienie takiego powództwa otwiera drogę do zaległych składek i świadczeń pracowniczych wstecz, a sprawę może zgłosić także do Państwowej Inspekcji Pracy lub ZUS.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.