Umowa o pracę tworzy stosunek pracy: pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, w wyznaczonym miejscu i czasie, i korzysta z ochrony Kodeksu pracy. Umowa zlecenie to umowa cywilnoprawna z Kodeksu cywilnego — daje więcej swobody, ale nie daje urlopu, okresów wypowiedzenia ani ochrony przed zwolnieniem.
Dwa różne reżimy prawne
Umowę o pracę reguluje Kodeks pracy. Jej istotą jest podporządkowanie: pracownik wykonuje pracę określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, a pracodawca płaci wynagrodzenie.
Umowa zlecenie to umowa cywilnoprawna uregulowana w Kodeksie cywilnym. Zleceniobiorca zobowiązuje się do starannego wykonania określonych czynności, ale sam organizuje sposób, czas i zwykle miejsce pracy. Strony łączy zasada swobody umów, a nie przepisy ochronne prawa pracy.
Najważniejsze różnice w praktyce
Różnice dotyczą przede wszystkim uprawnień i stabilności zatrudnienia.
- urlop wypoczynkowy — tylko przy umowie o pracę
- okresy wypowiedzenia i ochrona przed zwolnieniem — tylko przy umowie o pracę
- normy czasu pracy, nadgodziny, minimalny odpoczynek — tylko przy umowie o pracę
- wynagrodzenie: minimalne wynagrodzenie miesięczne przy etacie, minimalna stawka godzinowa przy zleceniu — obie ustalane co roku
- zlecenie daje swobodę organizacji pracy i możliwość powierzenia czynności zastępcy, jeśli umowa to dopuszcza
Liczy się treść, nie nazwa umowy
Kodeks pracy stanowi, że zatrudnienie w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy — bez względu na nazwę zawartej umowy. Zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu tych warunków jest niedopuszczalne.
Jeżeli zlecenie w praktyce wygląda jak etat — stałe godziny, polecenia przełożonego, obowiązek osobistej pracy — zleceniobiorca może wystąpić do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy. Z takim powództwem może wystąpić także inspektor pracy. Uznanie stosunku pracy otwiera drogę do zaległych uprawnień, na przykład ekwiwalentu za urlop.
Wybór formy zatrudnienia warto więc oceniać po rzeczywistych warunkach współpracy, a nie po tytule dokumentu.
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.