Praca nadliczbowa to praca ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy. Jest dopuszczalna tylko w razie akcji ratowniczej albo szczególnych potrzeb pracodawcy. Za nadgodziny przysługuje, oprócz normalnego wynagrodzenia, dodatek 50% lub 100% albo czas wolny. Roczny limit nadgodzin ze względu na szczególne potrzeby wynosi co do zasady 150 godzin.
Kiedy nadgodziny są dopuszczalne
Praca w godzinach nadliczbowych nie może być planowana na stałe. Kodeks pracy dopuszcza ją tylko w dwóch przypadkach: gdy konieczne jest prowadzenie akcji ratowniczej w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska albo usunięcie awarii, oraz w razie szczególnych potrzeb pracodawcy.
Polecenie pracy nadliczbowej może być wydane w dowolnej formie, także ustnie, i pracownik co do zasady musi je wykonać — odmowa jest możliwa, gdy polecenie jest sprzeczne z prawem lub umową.
Limity pracy nadliczbowej
Nadgodziny podlegają limitom, które chronią zdrowie pracownika.
- limit roczny: 150 godzin nadliczbowych z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy — układ zbiorowy, regulamin albo umowa o pracę mogą ustalić inny limit
- tygodniowy czas pracy łącznie z nadgodzinami nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w okresie rozliczeniowym
- pracownikowi przysługuje co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego i 35 godzin odpoczynku tygodniowego
Rekompensata: dodatek albo czas wolny
Za pracę nadliczbową pracownik otrzymuje normalne wynagrodzenie oraz dodatek. Dodatek 100% przysługuje za nadgodziny w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy oraz w dniu wolnym udzielonym w zamian za pracę w niedzielę lub święto. W pozostałych przypadkach dodatek wynosi 50%. Dodatek 100% przysługuje także za każdą godzinę przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy w okresie rozliczeniowym.
Zamiast dodatku pracodawca może udzielić czasu wolnego: na pisemny wniosek pracownika w wymiarze równym liczbie nadgodzin, a bez wniosku — w wymiarze o połowę wyższym.
Kogo nie wolno zatrudniać w nadgodzinach
Bezwzględny zakaz pracy nadliczbowej dotyczy pracownic w ciąży i pracowników młodocianych. Pracownik opiekujący się dzieckiem do ukończenia przez nie 8. roku życia może pracować w nadgodzinach tylko za swoją zgodą. Ograniczenia dotyczą też pracowników na stanowiskach, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.