Ustawaz dnia 21 listopada 1996 r.o muzeach
Spis treści
Treść ustawy
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.1 orzeczenie
1.
Muzeum jest jednostką organizacyjną, nie nastawioną na osiąganie zysku, której celem
jest trwała ochrona dóbr kultury, informowanie o wartościach i treściach gromadzonych
zbiorów, upowszechnianie podstawowych wartości historii, nauki i kultury polskiej
oraz światowej, kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie
kontaktu ze zbiorami przez działania określone w art. 2.
2.
Muzealiami są rzeczy ruchome i nieruchomości wpisane do inwentarza muzealiów. Muzealia
stanowią dobro ogólnospołeczne.
Art. 2.2 orzeczenia
Muzeum realizuje cele określone w art. 1 w szczególności przez:
1)
gromadzenie dóbr kultury w statutowo określonym zakresie,
2)
katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych muzealiów,
3)
przechowywanie gromadzonych dóbr kultury, w warunkach zapewniających im właściwy stan
zachowania i bezpieczeństwo, oraz magazynowanie ich, w sposób dostępny do celów naukowych,
4)
zabezpieczanie i konserwację muzealiów oraz w miarę możliwości, zabezpieczanie stanowisk
archeologicznych oraz innych nieruchomych obiektów kultury materialnej i przyrody,
5)
urządzanie wystaw,
6)
organizowanie i prowadzenie badań, ekspedycji naukowych oraz prac wykopaliskowych,
7)
prowadzenie działalności edukacyjnej,
8)
udostępnianie zbiorów do celów naukowych i edukacyjnych,
9)
zapewnianie właściwych warunków zwiedzania i korzystania ze zbiorów,
10)
prowadzenie działalności wydawniczej.
Art. 3.
Muzea mogą być tworzone dla jednej lub wielu dziedzin działalności człowieka oraz
tworów natury.
Art. 4.1 orzeczenie
W sprawach nie uregulowanych w ustawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej .
Rozdział 2
Organizacja muzeów
Art. 5.4 orzeczenia
1.
Muzea mogą być tworzone przez naczelne i centralne organy administracji rządowej,
wojewodów, gminy, związki komunalne, osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne
nie posiadające osobowości prawnej.
2.
Muzeami państwowymi są muzea utworzone przez naczelne i centralne organy administracji
rządowej lub wojewodów.
3.
Muzeami komunalnymi są muzea utworzone albo przejęte przez gminy lub związki komunalne.
4.
Podmioty, o których mowa w ust. 1, tworzące muzea są obowiązane:
1)
zapewnić środki potrzebne do utrzymania i rozwoju muzeum,
2)
zapewnić bezpieczeństwo zgromadzonym zbiorom,
3)
sprawować nadzór nad muzeum.
5.
Minister Kultury i Sztuki, w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji,
określi, w drodze rozporządzenia, zasady zabezpieczania zbiorów przed pożarami, kradzieżami
i innymi niebezpieczeństwami grożącymi zniszczeniem lub utratą muzealiów oraz sposoby
przygotowania zbiorów do ewakuacji w razie powstania zagrożenia.
Art. 6.4 orzeczenia
1.
Muzeum działa na podstawie statutu nadanego przez podmiot, o którym mowa w art. 5
ust. 1, w uzgodnieniu z Ministrem Kultury i Sztuki.
2.
Statut określa w szczególności:
1)
nazwę, teren działania i siedzibę muzeum,
2)
zakres działania,
3)
rodzaj i zakres gromadzonych zbiorów,
4)
organy zarządzające i nadzorujące oraz sposób ich powoływania,
5)
sposób uzyskiwania środków finansowych,
6)
zasady dokonywania zmian w statucie,
7)
zasady prowadzenia działalności, o której mowa w art. 9, jeżeli muzeum zamierza taką
działalność prowadzić.
3.
Uzgodnień, o których mowa w ust. 1, dokonuje także, w zakresie swojej właściwości,
Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.
Art. 7.
1.
Przy Ministrze Kultury i Sztuki działa Rada do Spraw Muzeów jako organ opiniodawczo-doradczy
w sprawach zarządzania, finansowania oraz polityki kulturalnej w zakresie muzealnictwa.
2.
Członków Rady, o której mowa w ust. 1, powołuje i odwołuje Minister Kultury i Sztuki.
Rada wybiera przewodniczącego ze swojego grona.
3.
Szczegółowy zakres działania Rady, o której mowa w ust. 1, jej skład, liczbę i sposób
powoływania członków określi Minister Kultury i Sztuki, w drodze rozporządzenia.
Art. 8.1 orzeczenie
1.
Minister Kultury i Sztuki sprawuje nadzór nad muzeami. W tym celu może dokonywać kontroli
ich działalności.
2.
W razie rażącego naruszenia przepisów ustawy i statutu muzeum, gdy bezskuteczne okazały
się zalecenia usunięcia stwierdzonych uchybień w działalności muzeum, Minister Kultury
i Sztuki, po wysłuchaniu podmiotu, o którym mowa w art. 5 ust. 1, oraz rady muzeum
lub rady powierniczej, po zapoznaniu się z opinią Rady do Spraw Muzeów, może, w drodze
decyzji administracyjnej, zakazać jego dalszej działalności. Decyzję tę podaje się
do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty.
3.
W decyzji, o której mowa w ust. 2, Minister Kultury i Sztuki wskazuje sposób zabezpieczenia
muzealiów.
Art. 9.1 orzeczenie
Muzeum może prowadzić, jako dodatkową, działalność gospodarczą w celu finansowania
działalności określonej w art. 2.
Art. 10.
1.
Wstęp do muzeów, z zastrzeżeniem ust. 2, jest odpłatny, chyba że właściwy podmiot,
o którym mowa w art. 5 ust. 1, postanowi o nieodpłatnym wstępie do muzeum.
2.
Jeden dzień w tygodniu wstęp do muzeów jest nieodpłatny.
3.
Wysokość opłat za wstęp do muzeum oraz dzień, w którym wstęp do muzeum jest nieodpłatny,
ustala dyrektor.
4.
Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, grupy osób, którym, przysługuje ulga
w opłacie lub zwolnienie z opłaty za wstęp do muzeów państwowych, z zastrzeżeniem
ust. 5.
5.
Minister Kultury i Sztuki, po zasięgnięciu opinii Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa,
ustala, w drodze zarządzenia, wykaz państwowych muzeów martyrologicznych, do których
wstęp jest bezpłatny.
Art. 11.
1.
Przy muzeum państwowym i komunalnym działa rada muzeum, której członków powołuje właściwy
podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lub 3.
2.
Rada muzeum:
1)
sprawuje nadzór nad wypełnianiem przez muzeum jego powinności wobec zbiorów i społeczeństwa,
w szczególności nad realizacją celów określonych w art. 2,
2)
ocenia, co najmniej raz do roku, działalność muzeum oraz zatwierdza przedłożony przez
dyrektora roczny plan działalności, wraz z planem finansowym, a także sprawozdanie
roczne z działalności muzeum,
3)
w razie niezatwierdzenia planu, o którym mowa w pkt 2, sprawę rozstrzyga właściwy
podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lub 3.
3.
Kadencja członków rady muzeum trwa cztery lata, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 1.
4.
Członków rady nie przekraczającej 15 osób powołuje i odwołuje właściwy podmiot, o
którym mowa w art. 5 ust. 2 lub 3. Rada wybiera ze swojego grona przewodniczącego.
5.
W skład rady muzeum powoływane są osoby spośród kandydatów wskazanych przez:
1)
właściwy podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lub 3,
2)
właściwy ze względu na siedzibę muzeum organ samorządu terytorialnego, jeżeli nie
jest podmiotem, o którym mowa w art. 5 ust. 3,
3)
stowarzyszenia naukowe i twórcze,
4)
fundacje i inne instytucje wspierające działalność muzeum,
5)
Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w muzeach prowadzących działalność w zakresie
jej właściwości,
6)
dyrektora muzeum,
7)
samą radę muzeum.
6.
Przedstawiciele podmiotów, o których mowa w art. 5 ust. 2 i 3, stanowią nie więcej
niż 1/4 składu rady.
7.
Dyrektor muzeum i sekretarz rady muzeum uczestniczą w jej zebraniach; sekretariat
rady zapewnia muzeum.
8.
Szczegółowy tryb pracy rady muzeum określa uchwalony przez nią regulamin.
9.
Rada Muzeum w razie ogłoszenia konkursu na stanowisko dyrektora wyznacza minimum 1/3
składu osobowego komisji konkursowej.
10.
Konkursu na stanowisko dyrektora nie ogłasza się, jeżeli właściwy podmiot, o którym
mowa w art. 5 ust. 2 i 3, na wniosek rady muzeum, powołał dyrektora po raz kolejny
na czas określony.
Art. 12.
1.
W muzeum mogą działać kolegia doradcze utworzone przez dyrektora, z jego inicjatywy
lub na wniosek co najmniej połowy zatrudnionych w nim muzealników.
2.
Tryb działania kolegów doradczych, skład osobowy i organizację określa statut muzeum.
Rozdział 3
Muzeum rejestrowane
Art. 13.
1.
Dla potwierdzenia wysokiego poziomu merytorycznej działalności i znaczenia zbiorów
oraz w celu ewidencjonowania muzeów spełniających te warunki Minister Kultury i Sztuki
prowadzi Państwowy Rejestr Muzeów, zwany dalej „Rejestrem”.
2.
Minister Kultury i Sztuki uzależnia wpis Rejestru, w szczególności od znaczenia posiadanych
przez muzeum zbiorów, zespołu kwalifikowanych pracowników, pomieszczeń i stałego źródła
finansowania - zapewniających spełnianie statutowych celów muzeum.
3.
Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze zarządzenia:
1)
zasady i tryb prowadzenia Rejestru,
2)
warunki i tryb dokonywania wpisów w Rejestrze,
3)
okoliczności, w jakich można zarządzić kontrolę w celu ustalenia, czy muzeum spełnia
nadal warunki wpisu do Rejestru.
4.
Z dniem wpisu do Rejestru muzeum jest uprawnione do używania nazwy „muzeum rejestrowane”.
5.
Muzeum rejestrowane korzysta ze szczególnej ochrony i pomocy finansowej państwa.
Art. 14.
1.
Jeżeli muzeum rejestrowane przestało spełniać warunki wpisu do Rejestru, Minister
Kultury i Sztuki wyznacza muzeum termin do ich spełnienia, a po jego bezskutecznym
upływie skreśla z Rejestru.
2.
O wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia z Rejestru oraz o jego wyniku Minister
Kultury i Sztuki zawiadamia podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 1, i podaje ten fakt
do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty.
Art. 15.
Rozstrzygnięcie w sprawach wpisu i skreślenia z Rejestru następuje w drodze decyzji
administracyjnej.
Art. 16.
Minister Kultury i Sztuki, po zasięgnięciu opinii Rady do Spraw Muzeów, może w muzeach
rejestrowanych, bezpośrednio mu podległych, powierzyć swoje uprawnienia radzie powierniczej,
w zakresie:
1)
nadzoru nad wypełnianiem przez muzeum jego powinności wobec zbiorów i społeczeństwa,
2)
bezpośredniego nadzoru nad realizacją celów określonych w art. 1 ust. 1 i art. 2,
3)
oceny i zatwierdzania, przedstawionego przez dyrektora, projektu rocznego planu finansowego,
4)
powoływania i odwoływania dyrektora muzeum.
Art. 17.
Właściwe naczelne i centralne organy administracji rządowej, wojewodowie oraz organy
gmin lub związków komunalnych mogą w muzeach rejestrowanych bezpośrednio im podległych
powierzyć - za zgodą Ministra Kultury i Sztuki, po zasięgnięciu opinii Rady do Spraw
Muzeów - swoje uprawnienia radzie powierniczej, w zakresie określonym w art. 16.
Art. 18.
1.
W muzeum, w którym działa rada powiernicza, nie powołuje się rady muzeum, a dotychczasowa
rada ulega rozwiązaniu.
2.
Przekazanie uprawnień, o których mowa w art. 16 i 17, wymaga zasięgnięcia opinii Rady
Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, w zakresie jej właściwości.
Art. 19.
1.
Rada powiernicza składa się z 9-15 członków. Pracami rady kieruje przewodniczący.
Członków rady oraz przewodniczącego powołuje i odwołuje organ, o którym mowa w art.
16 i art. 17.
2.
Szczegółowy tryb pracy powierniczej określa regulamin uchwalany przez radę i zatwierdzany
przez organ, o którym mowa w art. 16 i art. 17.
3.
Kadencja rady powierniczej trwa 5 lat.
4.
Członkostwo w radzie powierniczej wygasa przed upływem kadencji w razie:
1)
śmierci,
2)
zrzeczenia się,
3)
skazania prawomocnym wyrokiem na utratę praw publicznych,
4)
ubezwłasnowolnienia,
5)
odwołania z powodu niewykonywania obowiązków członka rady wynikających z przepisów
ustawy lub regulaminu.
Art. 20.
Muzeum rejestrowanemu, przy nabywaniu dóbr kultury, przysługuje:
1)
prawo pierwszeństwa zakupu od podmiotów prowadzących działalność polegającą na oferowaniu
do sprzedaży dóbr kultury - w terminie 14 dni od dnia zgłoszenia przez muzeum gotowości
zakupu,
2)
prawo pierwokupu bezpośrednio na aukcjach, po cenie wylicytowanej.
Rozdział 4
Muzealia
Art. 21.2 orzeczenia
1.
Muzealia wchodzące w skład muzeum muszą być zinwentaryzowane.
2.
Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze rozporządzenia, zasady i sposób ewidencjonowania
dóbr kultury w muzeach.
Art. 22.
Muzealia stanowiące własność muzeum wpisuje się do inwentarza.
Art. 23.1 orzeczenie
1.
Muzea państwowe i komunalne mogą dokonywać zamiany muzealiów, a także zbywać je w
inny sposób, za zgodą Ministra Kultury i Sztuki. Zgoda na zbycie muzealiów może być
udzielona tylko w wyjątkowych i uzasadnionych przypadkach. Środki uzyskane ze sprzedaży
muzealiów mogą być przeznaczone wyłącznie na uzupełnienie zbiorów muzeum.
2.
Minister Kultury i Sztuki może wyrazić zgodę na zamianę muzealiów, określoną w ust.
1, na wniosek dyrektora muzeum, zgłoszony za pośrednictwem właściwego podmiotu, o
którym mowa w art. 5 ust. 2 i 3.
3.
Minister Kultury i Sztuki może wyrazić zgodę na sprzedaż muzealiów, określoną w ust.
1, na wniosek dyrektora muzeum, złożony za pośrednictwem właściwego podmiotu, o którym
mowa w art. 5 ust. 2 i 3, zaopiniowany przez kolegium doradcze, jeżeli takie zostało
powołane - po zasięgnięciu opinii Rady do Spraw Muzeów.
4.
W sprawach z zakresu działania Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa czynności, o
których mowa w ust. 1-3, wymagają zasięgnięcia jej opinii.
Art. 24.1 orzeczenie
1.
Minister Kultury i Sztuki, na wniosek dyrektora muzeum państwowego lub komunalnego,
wyraża zgodę na skreślenie z inwentarza, w razie zmiany statusu prawnego muzealium
lub błędu w zapisie inwentarzowym.
2.
W razie stwierdzenia błędów w zapisie inwentarzowym, skreślenie może być nakazane
decyzją Ministra Kultury i Sztuki, po uzgodnieniu z Radą do Spraw Muzeów.
Art. 25.
1.
Muzeum może pobierać opłaty za przygotowane i udostępnianie zbiorów w celu kopiowania
muzealiów albo sporządzania reprodukcji lub fotografii, a także za wypożyczenie do
ekspozycji muzealiów znajdujących się w jego posiadaniu.
2.
Nie pobiera się opłat za użyczenia muzealiów między muzeami krajowymi.
Art. 26.
1.
W razie likwidacji muzeum komunalnego, podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 3, zapewnia
muzealiom warunki należytego przechowywania.
2.
W przypadku określonym w ust. 1 wojewoda ma prawo pierwszeństwa nabycia muzealiów.
Jeżeli likwidowane muzeum utworzono w drodze komunalizacji mienia państwowego, nabycie
następuje nieodpłatnie.
3.
Jeżeli wojewoda nie skorzystał z prawa pierwszeństwa nabycia, podmiot, o którym mowa
w art. 5 ust. 3, po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, podejmuje decyzję
o dalszym przeznaczeniu muzealiów.
Art. 27.
Szczegółowe zasady postępowania z muzealiami, w razie likwidacji muzeum państwowego,
określa każdorazowo Minister Kultury i Sztuki, w drodze decyzji, po zasięgnięciu opinii
Rady do Spraw Muzeów.
Art. 28.
Muzealia, będące nieruchomościami, w momencie likwidacji muzeum podlegają bezzwłocznie
wpisowi do rejestru zabytków, chyba że wejdą w skład innego muzeum.
Art. 29.
1.
Muzealia mogą być przenoszone poza teren muzeum, w którym wpisane są do inwentarza,
w przypadkach:
1)
wypożyczenia innym muzeom,
2)
potrzeby konserwacji, badań lub zapewnienia bezpieczeństwa,
3)
ekspozycji na wystawach,
4)
innych, uzasadnionych - za zgodą podmiotu, o którym mowa w art. 5 ust. 1.
2.
Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze zarządzenia, warunki przenoszenia muzealiów
w przypadkach, o których mowa w ust. 1.
Art. 30.
Muzealia wpisane do inwentarzy muzeów państwowych lub komunalnych nie podlegają egzekucji
na podstawie tytułu wykonawczego w sądowym lub administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.
Art. 31.
Przepisy rozdziału 4 nie naruszają przepisów dotyczących ochrony narodowego zasobu
archiwalnego oraz przepisów regulujących zasady zbywania mienia komunalnego.
Rozdział 5
Pracownicy muzeów
Art. 32.1 orzeczenie
1.
Pracownicy zatrudnieni na stanowiskach związanych z działalnością podstawową muzeów
tworzą zawodową grupę muzealników, do której wchodzą asystenci, adiunkci, kustosze
i kustosze dyplomowani.
2.
Pracownicy, o których mowa w ust. 1, powinni posiadać kwalifikacje muzealnicze.
3.
W muzeach mogą być zatrudnieni specjaliści w innych zawodach związanych z działalnością
muzealną.
4.
Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze rozporządzenia, wymagania kwalifikacyjne
uprawniające do zajmowania stanowisk w muzeach oraz tryb ich stwierdzania.
Art. 33.
Muzea prowadzące lub koordynujące prace naukowe mogą zatrudniać pracowników naukowych
i badawczo-technicznych, na zasadach określonych w ustawie z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych . Do pracowników tych przepis art. 34 stosuje się odpowiednio.
Art. 34.
Muzealnik w czasie pozostawania w stosunku pracy w muzeum przestrzega ogólnie przyjętych
norm etyki zawodowej, a w szczególności nie prowadzi handlu przedmiotami pozostającymi
w zakresie zainteresowania muzeum i nie podejmuje działań, jak kolekcjonerskich, wykonywania
ekspertyz i wycen przedmiotów, mogących powodować konflikt interesów z zatrudniającym
go muzeum.
Rozdział 6
Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe
Art. 35.
W ustawie z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach wprowadza się następujące zmiany:
1)
w tytule ustawy skreśla się wyrazy „i o muzeach”;
2)
w art. 4 pkt 2 otrzymuje brzmienie:
„
2)
wpisane w muzeach do inwentarza i wchodzące w skład bibliotek, z wyjątkiem materiałów
wchodzących w skład narodowego zasobu archiwalnego, których ochronę regulują odrębne
przepisy,
”
;
3)
w tytule rozdziału III skreśla się wyrazy „i nadzoru nad muzeami”;
4)
w art. 7 skreśla się wyrazy „i wszystkimi muzeami”;
5)
art. 9 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 9.1 orzeczenie
Bezpośredni nadzór nad państwowymi kolekcjami i zbiorami pozamuzealnymi sprawują Minister
Kultury i Sztuki, inni ministrowie (kierownicy urzędów centralnych), osoby prawne
oraz jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, stosownie do swojego
zakresu działania.
”
;
6)
skreśla się art. 45-54 oraz oznaczenie rozdziału VIII;
7)
skreśla się art. 61-66 oraz oznaczenie rozdziału X;
8)
w tytule rozdziału XI skreśla się wyrazy „i w zbiorach muzealnych”;
9)
w art. 67 wyrazy „Muzea i zabytki nieruchome” zastępuje się wyrazami „Zabytki nieruchome”;
10)
skreśla się art. 69.
Art. 36.
W ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w art. 40 po ust. 4 dodaje się ust. 4a w brzmieniu:
„
4a.
Muzeum rejestrowane zwolnione jest od opłat z tytułu użytkowania wieczystego, użytkowania
i zarządu gruntami i budynkami, stanowiącymi własność Skarbu Państwa.
”
Art. 37.
W ustawie z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych w art. 7 w ust. 1 po pkt 10 dodaje się pkt 10a w brzmieniu:
„
10a)
budynki i grunty we władaniu muzeów rejestrowanych,
”
.
Art. 38.
W ustawie z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności
kulturalnej art. 40 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 40.
Przepisy ustawy nie naruszają przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury , ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o bibliotekach oraz ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 1997 r. Nr 5, poz. 24)
w zakresie prowadzenia działalności kulturalnej w formach określonych w tych ustawach.
”
Art. 39.
Do czasu wydawania przepisów wykonawczych na podstawie niniejszej ustawy zachowują
moc dotychczasowe przepisy wykonawcze dotyczące muzeów, wydane na podstawie ustawy
wymienionej w art. 35, nie dłużej jednak niż przez okres 6 miesięcy od dnia wejścia
w życie niniejszej ustawy, jeżeli nie są z nią sprzeczne.
Art. 40.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.