Ustawaz dnia 19 sierpnia 1994 r.o ochronie zdrowia psychicznego
Spis treści
- Treść ustawy
- Rozdział 1 - Przepisy ogólne
- Rozdział 2 - Badanie, leczenie, rehabilitacja oraz opieka i pomoc
- Rozdział 3 - Postępowanie lecznicze
- Rozdział 4 - Przyjęcie do domu pomocy społecznej
- Rozdział 5 - Postępowanie przed sądem opiekuńczym
- Rozdział 6 - Ochrona tajemnicy
- Rozdział 7 - Przepisy karne, zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe i końcowe
Treść ustawy
Uznając, że zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona
praw osób z zaburzeniami psychicznymi należy do obowiązków państwa, stanowi się, co
następuje:
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.2 orzeczenia
1.
Ochronę zdrowia psychicznego zapewniają organy administracji rządowej i samorządowej
oraz instytucje do tego powołane.
2.
W działaniach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego mogą uczestniczyć stowarzyszenia
i inne organizacje społeczne, fundacje, samorządy zawodowe, kościoły i inne związki
wyznaniowe oraz grupy samopomocy pacjentów i ich rodzin, a także inne osoby fizyczne
i prawne.
Art. 2.3 orzeczenia
Ochrona zdrowia psychicznego polega w szczególności na:
1)
promocji zdrowia psychicznego i zapobieganiu zaburzeniom psychicznym,
2)
zapewnieniu osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej i powszechnie dostępnej
opieki zdrowotnej oraz innych form opieki i pomocy niezbędnych do życia w środowisku
rodzinnym i społecznym,
3)
kształtowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi właściwych postaw społecznych,
a zwłaszcza zrozumienia, tolerancji, życzliwości, a także przeciwdziałaniu ich dyskryminacji.
Art. 3.16 orzeczeń
Ilekroć przepisy niniejszej ustawy stanowią o:
1)
osobie z zaburzeniami psychicznymi, odnosi się to do osoby:
a)
chorej psychicznie (wykazującej zaburzenia psychotyczne),
b)
upośledzonej umysłowo,
c)
wykazującej inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy
medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a osoba ta wymaga świadczeń zdrowotnych
lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym,
2)
szpitalu psychiatrycznym, odnosi się to również do:
a)
oddziału psychiatrycznego w szpitalu ogólnym,
b)
kliniki psychiatrycznej,
c)
sanatorium dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
d)
innego zakładu opieki zdrowotnej, sprawującego całodobową opiekę psychiatryczną lub
odwykową,
niezależnie od podmiotu, który je tworzy i utrzymuje,
3)
domu pomocy społecznej lub środowiskowym domu samopomocy, odnosi się to również do
wszelkich form pomocy instytucjonalnej dla osób, o których mowa w pkt 1,
4)
zgodzie, oznacza to swobodnie wyrażoną zgodę osoby z zaburzeniami psychicznymi, która
- niezależnie od stanu jej zdrowia psychicznego - jest rzeczywiście zdolna do zrozumienia
przekazywanej w dostępny sposób informacji o celu przyjęcia do szpitala psychiatrycznego,
jej stanie zdrowia, proponowanych czynnościach diagnostycznych i leczniczych oraz
o dających się przewidzieć skutkach tych działań lub ich zaniechania.
Art. 4.
1.
Działania zapobiegawcze w zakresie ochrony zdrowia psychicznego są podejmowane przede
wszystkim wobec dzieci, młodzieży, osób starszych i wobec osób znajdujących się w
sytuacjach stwarzających zagrożenie dla ich zdrowia psychicznego.
2.
Działania, o których mowa w ust. 1, obejmują w szczególności:
1)
stosowanie zasad ochrony zdrowia psychicznego w pracy szkół, placówek oświatowych,
opiekuńczo-wychowawczych, resocjalizacyjnych oraz w jednostkach wojskowych,
2)
tworzenie placówek rozwijających działalność zapobiegawczą, przede wszystkim poradnictwa
psychologicznego, oraz placówek specjalistycznych, z uwzględnieniem wczesnego rozpoznawania
potrzeb dzieci z zaburzeniami rozwoju psychoruchowego,
3)
wspieranie grup samopomocy i innych inicjatyw społecznych w zakresie ochrony zdrowia
psychicznego,
4)
rozwijanie działalności zapobiegawczej w zakresie ochrony zdrowia psychicznego przez
zakłady opieki zdrowotnej,
5)
wprowadzanie zagadnień ochrony zdrowia psychicznego do programu przygotowania zawodowego
osób zajmujących się wychowaniem, nauczaniem, resocjalizacją, leczeniem i opieką,
zarządzaniem i organizacją pracy oraz organizacją wypoczynku,
6)
podejmowanie badań naukowych służących umacnianiu zdrowia psychicznego i zapobieganiu
zaburzeniom psychicznym,
7)
uwzględnianie zagadnień zdrowia psychicznego w działalności publicznych środków masowego
przekazu, a zwłaszcza w programach radiowych i telewizyjnych.
3.
Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, sposób organizowania i prowadzenia
działalności w dziedzinie promocji zdrowia psychicznego i zapobiegania zaburzeniom
psychicznym.
Art. 5.
Opieka zdrowotna nad osobami z zaburzeniami psychicznymi jest wykonywana w ramach
podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej, zwłaszcza psychiatrycznej opieki
zdrowotnej - w formie pomocy doraźnej, ambulatoryjnej, dziennej, szpitalnej i środowiskowej
oraz w domach pomocy społecznej.
Art. 6.1 orzeczenie
Wojewoda zgodnie z potrzebami wynikającymi w szczególności z liczby i struktury społecznej
ludności województwa:
1)
tworzy i prowadzi zakłady psychiatrycznej opieki zdrowotnej w ramach docelowej sieci
tych zakładów, określonej przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej,
2)
organizuje usługi i domy pomocy społecznej dostosowane do szczególnych potrzeb osób
z zaburzeniami psychicznymi; domy pomocy społecznej są tworzone na zasadach określonych
w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej .
Art. 7.2 orzeczenia
1.
Dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo bez względu na stopień upośledzenia
organizuje się naukę i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, w szczególności w przedszkolach,
szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych,
w domach pomocy społecznej i zakładach opieki zdrowotnej, a także w domu rodzinnym.
2.
Dla osób, o których mowa w ust. 1, organizuje się również rehabilitację leczniczą,
zawodową i społeczną. Rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze są bezpłatne.
Opieka niezbędna do prowadzenia rehabilitacji i zajęć rewalidacyjno-wychowawczych
wchodzi w zakres tych czynności.
3.
Minister Edukacji Narodowej w porozumieniu z Ministrem Pracy i Polityki Socjalnej
oraz Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej określa, w drodze rozporządzenia, zasady
organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży upośledzonych
umysłowo w stopniu głębokim.
4.
Minister Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Pracy i Polityki Socjalnej
określa, w drodze rozporządzenia, zasady organizowania i zakres rehabilitacji leczniczej
w domach pomocy społecznej.
5.
Naukę, zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze i rehabilitację mogą także organizować podmioty
wymienione w art. 1 ust. 2.
Art. 8.2 orzeczenia
1.
Jednostki organizacyjne i inne podmioty działające na podstawie ustawy o pomocy społecznej,
zwane dalej „organami do spraw pomocy społecznej”, w porozumieniu z zakładami psychiatrycznej
opieki zdrowotnej organizują na obszarze swojego działania oparcie społeczne dla osób,
które z powodu choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego mają poważne trudności
w życiu codziennym, zwłaszcza w kształtowaniu swoich stosunków z otoczeniem, w zakresie
zatrudnienia oraz w sprawach bytowych.
2.
Oparcie społeczne polega w szczególności na:
1)
podtrzymywaniu i rozwijaniu umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia,
2)
organizowaniu w środowisku społecznym pomocy ze strony rodziny, innych osób, grup,
organizacji społecznych i instytucji,
3)
udzielaniu pomocy finansowej, rzeczowej oraz innych świadczeń na zasadach określonych
w ustawie o pomocy społecznej.
Art. 9.
1.
Usługi opiekuńcze powinny być dostosowane do szczególnych potrzeb osób z zaburzeniami
psychicznymi. Pomoc mieszkaniowa, jako forma usługi opiekuńczej, może polegać między
innymi na udostępnianiu miejsca w środowiskowym domu samopomocy.
2.
Środowiskowe domy samopomocy stosownie do potrzeb są organizowane, prowadzone i finansowane
przez organy do spraw pomocy społecznej na zasadach określonych w przepisach ustawy
o pomocy społecznej. Środowiskowe domy samopomocy mogą być także tworzone przez podmioty
wymienione w art. 1 ust. 2.
3.
Minister Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Pracy i Polityki Socjalnej
określa, w drodze rozporządzenia, rodzaj i zakres psychiatrycznych świadczeń zdrowotnych,
udzielanych w domach pomocy społecznej i w środowiskowych domach samopomocy dla osób
z zaburzeniami psychicznymi.
4.
Zadania, o których mowa w ust. 1 i 2, są realizowane jako zadania zlecone gminom przez
administrację rządową w ramach pomocy społecznej.
Art. 10.8 orzeczeń
1.
Świadczenia zdrowotne udzielane osobom chorym psychicznie lub upośledzonym umysłowo
przez publiczne zakłady psychiatrycznej opieki zdrowotnej są bezpłatne.
2.
Osobom, o których mowa w ust. 1, przebywającym w szpitalu psychiatrycznym przysługują
ponadto bezpłatne leki i artykuły sanitarne oraz pomieszczenie i wyżywienie odpowiednie
do stanu zdrowia.
Rozdział 2
Badanie, leczenie, rehabilitacja oraz opieka i pomoc
Art. 11.3 orzeczenia
Świadectwo o stanie zdrowia osoby z zaburzeniami psychicznymi, orzeczenie, opinię
lub skierowanie do innego lekarza lub psychologa albo zakładu opieki zdrowotnej -
lekarz może wydać wyłącznie na podstawie uprzedniego osobistego zbadania tej osoby.
Skierowanie do szpitala psychiatrycznego wydawane jest w dniu badania, a jego ważność
wygasa po upływie 14 dni.
Art. 12.5 orzeczeń
Przy wyborze rodzaju i metod postępowania leczniczego bierze się pod uwagę nie tylko
cele zdrowotne, ale także interesy oraz inne dobra osobiste osoby z zaburzeniami psychicznymi
i dąży do osiągnięcia poprawy stanu zdrowia w sposób najmniej dla tej osoby uciążliwy.
Art. 13.
Osoba z zaburzeniami psychicznymi przebywająca w szpitalu psychiatrycznym lub w domu
pomocy społecznej ma prawo do porozumiewania się bez ograniczeń z rodziną i innymi
osobami; korespondencja takiej osoby nie podlega kontroli.
Art. 14.1 orzeczenie
Osoba z zaburzeniami psychicznymi leczona w szpitalu psychiatrycznym może uzyskać
zgodę ordynatora na okresowe przebywanie poza szpitalem bez wypisywania jej z zakładu,
jeżeli nie zagraża to jej życiu albo życiu i zdrowiu innych osób.
Art. 15.
1.
Zajęcia rehabilitacyjne prowadzone w szpitalach psychiatrycznych i w domach pomocy
społecznej nie mogą być podporządkowane celom gospodarczym.
2.
Minister Zdrowia i Opieki Społecznej określa, w drodze rozporządzenia, sposób organizowania
zajęć rehabilitacyjnych w szpitalach psychiatrycznych oraz sposób nagradzania uczestników
zajęć.
Art. 16.2 orzeczenia
W razie stwierdzenia, że dobro osoby chorej psychicznie lub upośledzonej umysłowo
wymaga jej ubezwłasnowolnienia, kierownik zakładu psychiatrycznej opieki zdrowotnej
zawiadamia o tym prokuratora.
Art. 17.1 orzeczenie
W razie stwierdzenia, że przedstawiciel ustawowy osoby chorej psychicznie lub upośledzonej
umysłowo nie wykonuje należycie swoich obowiązków wobec tej osoby, kierownik zakładu
psychiatrycznej opieki zdrowotnej zawiadamia o tym sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania
tej osoby.
Art. 18.23 orzeczenia
1.
W toku wykonywania czynności przewidzianych w niniejszej ustawie przymus bezpośredni
wobec osób z zaburzeniami psychicznymi można stosować tylko wtedy, gdy osoby te dopuszczają
się zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu własnemu, życiu lub zdrowiu innej osoby, bezpieczeństwu
powszechnemu bądź w sposób gwałtowny niszczą lub uszkadzają przedmioty znajdujące
się w ich otoczeniu albo gdy przepis niniejszej ustawy do tego upoważnia.
2.
O zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje lekarz, który określa rodzaj zastosowanego
środka przymusu oraz osobiście nadzoruje jego wykonanie. W szpitalach psychiatrycznych
oraz w domach pomocy społecznej, jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej
decyzji lekarza, o zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje pielęgniarka, która
jest zobowiązana niezwłocznie zawiadomić lekarza. Każdy wypadek zastosowania przymusu
bezpośredniego odnotowuje się w dokumentacji medycznej.
3.
Zastosowanie przymusu bezpośredniego polega na przytrzymywaniu, przymusowym zastosowaniu
leków, unieruchomieniu lub izolacji.
4.
Przed zastosowaniem przymusu bezpośredniego uprzedza się o tym osobę, wobec której
środek ten ma być podjęty. Przy wyborze środka przymusu należy wybierać środek możliwie
dla tej osoby najmniej uciążliwy, a przy stosowaniu przymusu należy zachować szczególną
ostrożność i dbałość o dobro tej osoby.
5.
W przypadkach określonych w ust. 1 pogotowie ratunkowe, policja oraz straż pożarna
są obowiązane do udzielania lekarzowi pomocy na jego żądanie.
6.
Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego:
1)
przez lekarza zakładu opieki zdrowotnej - ocenia w ciągu 3 dni kierownik tego zakładu,
2)
przez innego lekarza - ocenia w ciągu 3 dni upoważniony przez wojewodę lekarz specjalista
w dziedzinie psychiatrii.
7.
Sposób stosowania przymusu bezpośredniego określa, w drodze rozporządzenia, Minister
Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości oraz Ministrem
Pracy i Polityki Socjalnej.
Art. 19.
Przewidziane w innych ustawach badanie stanu psychicznego osoby, przeprowadzane na
żądanie sądu, prokuratora lub innego uprawnionego organu, powinno się odbywać w publicznych
zakładach psychiatrycznej opieki zdrowotnej. W razie potrzeby badanie to może być
przeprowadzone w innych zakładach opieki zdrowotnej, a wyjątkowo także w miejscu zamieszkania
osoby badanej.
Art. 20.1 orzeczenie
Przepisy ustawy przewidujące wymóg wyrażenia zgody przez przedstawiciela ustawowego
osoby małoletniej lub osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie stosuje się również do
osoby ubezwłasnowolnionej częściowo, jeżeli wynika to z postanowienia sądu opiekuńczego
o ustanowieniu kuratora.
Rozdział 3
Postępowanie lecznicze
Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego
Art. 21.6 orzeczeń
1.
Osoba, której zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych może zagrażać
bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, bądź nie jest zdolna
do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, może być poddana badaniu psychiatrycznemu
również bez jej zgody, a osoba małoletnia lub ubezwłasnowolniona całkowicie - także
bez zgody jej przedstawiciela ustawowego. W tym przypadku art. 18 ma zastosowanie.
2.
Konieczność przeprowadzenia badania, o którym mowa w ust. 1, stwierdza lekarz psychiatra,
a w razie niemożności uzyskania pomocy lekarza psychiatry - inny lekarz. Przed przystąpieniem
do badania uprzedza się osobę badaną lub jej przedstawiciela ustawowego o przyczynach
przeprowadzenia badania bez jej zgody.
3.
W razie potrzeby lekarz przeprowadzający badanie zarządza bezzwłocznie przewiezienie
badanego do szpitala. Przewiezienie takiej osoby z zastosowaniem przymusu bezpośredniego
powinno nastąpić w obecności lekarza lub ratownika medycznego.
4.
Lekarz, który przeprowadził badanie psychiatryczne określone w ust. 1, odnotowuje
tę czynność w dokumentacji medycznej, wskazując na okoliczności uzasadniające podjęcie
postępowania przymusowego. Przy ocenie zasadności poddania osoby badaniu bez jej zgody
stosuje się odpowiednio art. 18 ust. 6.
Art. 22.31 orzeczeń
1.
Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje
za jej pisemną zgodą, jeżeli lekarz wyznaczony do tej czynności, po jej osobistym
zbadaniu, stwierdzi wskazania do przyjęcia.
2.
W przypadku poważnych wątpliwości co do zdolności wyrażenia zgody przez osobę z zaburzeniami
psychicznymi, odnotowuje się ten fakt w dokumentacji medycznej, którą przedstawia
się sędziemu wizytującemu szpital.
3.
Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej całkowicie
następuje za pisemną zgodą jej przedstawiciela ustawowego.
4.
Jeżeli przyjęcie do szpitala dotyczy osoby małoletniej powyżej 16 roku życia lub całkowicie
ubezwłasnowolnionej, zdolnej do wyrażenia zgody, wymagane jest również uzyskanie zgody
tej osoby na przyjęcie. W przypadku sprzecznych oświadczeń w sprawie przyjęcia do
szpitala psychiatrycznego tej osoby i jej przedstawiciela ustawowego, zgodę na przyjęcie
do szpitala wyraża sąd opiekuńczy.
5.
Przyjęcie do szpitala osoby niezdolnej do wyrażenia zgody następuje za pisemną zgodą
jej przedstawiciela ustawowego. Przedstawiciel ustawowy osoby, która nie pozostaje
pod władzą rodzicielską, wyraża taką zgodę za zezwoleniem sądu opiekuńczego miejsca
zamieszkania tej osoby; w wypadkach nagłych nie jest konieczne uzyskanie zezwolenia
sądu opiekuńczego przed przyjęciem do szpitala.
6.
O każdorazowym przyjęciu osoby z zaburzeniami psychicznymi, w warunkach przewidzianych
w ust. 5, kierownik szpitala psychiatrycznego zawiadamia bezzwłocznie sąd opiekuńczy
miejsca siedziby szpitala. W zawiadomieniu kierownik szpitala psychiatrycznego wskazuje
okoliczności uzasadniające przyjęcie.
Art. 23.54 orzeczenia
1.
Osoba chora psychicznie może być przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez zgody wymaganej
w art. 22 tylko wtedy, gdy jej dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że z powodu
tej choroby zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób.
2.
O przyjęciu do szpitala osoby, o której mowa w ust. 1, postanawia lekarz wyznaczony
do tej czynności po osobistym jej zbadaniu i zasięgnięciu w miarę możliwości opinii
drugiego lekarza psychiatry albo psychologa.
3.
Lekarz, o którym mowa w ust. 2, jest obowiązany wyjaśnić choremu przyczyny przyjęcia
do szpitala bez zgody i poinformować go o jego prawach.
4.
Przyjęcie do szpitala, o którym mowa w ust. 1, wymaga zatwierdzenia przez ordynatora
(lekarza kierującego oddziałem) w ciągu 48 godzin od chwili przyjęcia. Kierownik szpitala
zawiadamia o powyższym sąd opiekuńczy miejsca siedziby szpitala w ciągu 72 godzin
od chwili przyjęcia.
5.
Czynności, o których mowa w ust. 2, 3 i 4, odnotowuje się w dokumentacji medycznej.
Art. 24.23 orzeczenia
1.
Osoba, której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych
zagraża bezpośrednio swojemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, a zachodzą
wątpliwości, czy jest ona chora psychicznie, może być przyjęta bez zgody wymaganej
w art. 22 do szpitala w celu wyjaśnienia tych wątpliwości.
2.
Pobyt w szpitalu, o którym mowa w ust. 1, nie może trwać dłużej niż 7 dni.
3.
Do przyjęcia do szpitala, o którym mowa w ust. 1, stosuje się zasady i tryb postępowania
określony w art. 23.
Art. 25.12 orzeczeń
1.
Na podstawie otrzymanego zawiadomienia sąd opiekuńczy wszczyna postępowanie dotyczące
przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby wymienionej w art. 23 i 24.
2.
Sąd opiekuńczy może rozpoznać sprawę również na wniosek tej osoby lub jej przedstawiciela
ustawowego, jej małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa bądź osoby sprawującej
nad nią faktyczną opiekę albo z urzędu.
Art. 26.3 orzeczenia
1.
W przypadku gdy osoba przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody wyraziła
potem zgodę na pobyt w tym szpitalu, sąd opiekuńczy umorzy postępowanie wszczęte na
skutek zawiadomienia lub wniosku, o którym mowa w art. 25, jeżeli uzna, że osoba ta
wyraziła zgodę.
2.
Przed umorzeniem postępowania sąd jest obowiązany wysłuchać osobę wymienioną w ust.
1.
Art. 27.4 orzeczenia
O treści postanowienia w przedmiocie przyjęcia osoby, o której mowa w art. 23 i 24,
sąd opiekuńczy zawiadamia niezwłocznie szpital, w którym ta osoba przebywa. W razie
wydania postanowienia o braku podstaw do przyjęcia, szpital psychiatryczny jest obowiązany
wypisać tę osobę niezwłocznie po doręczeniu mu postanowienia sądu.
Art. 28.8 orzeczeń
Jeżeli zachowanie osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego za zgodą wymaganą w
art. 22 wskazuje na to, że zachodzą okoliczności określone w art. 23 ust. 1, a zgoda
ta została cofnięta, stosuje się odpowiednio przepisy art. 23 ust. 2-5 oraz art. 25-27.
Art. 29.51 orzeczeń
1.
Do szpitala psychiatrycznego może być również przyjęta, bez zgody wymaganej w art.
22, osoba chora psychicznie:
1)
której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala spowoduje
znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego, bądź
2)
która jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych,
a uzasadnione jest przewidywanie, że leczenie w szpitalu psychiatrycznym przyniesie
poprawę jej stanu zdrowia.
2.
O potrzebie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby, o której mowa w ust. 1,
bez jej zgody, orzeka sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania tej osoby - na wniosek jej
małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa, jej przedstawiciela ustawowego lub
osoby sprawującej nad nią faktyczną opiekę.
3.
W stosunku do osoby objętej oparciem społecznym, o którym mowa w art. 8, wniosek może
zgłosić również gmina lub właściwy organ administracji rządowej.
Art. 30.5 orzeczeń
1.
Do wniosku, o którym mowa w art. 29 ust. 2 i 3, dołącza się opinię lekarza psychiatry
szczegółowo uzasadniającą potrzebę leczenia w szpitalu psychiatrycznym. W braku opinii
lub gdy została ona wydana w okresie dłuższym niż 14 dni przed datą złożenia wniosku,
sąd opiekuńczy zwraca wniosek; przepisy art. 130 Kodeksu postępowania cywilnego nie mają w tym przypadku zastosowania.
2.
Opinię wydaje lekarz psychiatra publicznego zakładu psychiatrycznej opieki zdrowotnej,
właściwego dla miejsca zamieszkania, na uzasadnione żądanie osoby lub organów uprawnionych
do zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania sądowego w tej sprawie.
3.
Jeżeli osoba, o której mowa w art. 29 ust. 1, odmawia poddania się badaniu, może być
ono przeprowadzone bez jej zgody; art. 21 stosuje się odpowiednio.
Art. 31.
W razie stwierdzenia, że osoba, wobec której wszczęto postępowanie określone w art.
29 i 30, wskutek choroby psychicznej zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu
lub zdrowiu innych osób, stosuje się art. 23.
Art. 32.1 orzeczenie
Przy wykonywaniu czynności, o których mowa w art. 23, 24 i 28, oraz postanowień sądu
opiekuńczego przewidzianych w niniejszym rozdziale stosuje się odpowiednio przepis
art. 18 ust. 5.
Postępowanie lecznicze w stosunku do osoby leczonej bez jej zgody
Art. 33.6 orzeczeń
1.
Wobec osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody można stosować niezbędne
czynności lecznicze, mające na celu usunięcie przewidzianych w ustawie przyczyn przyjęcia
bez zgody.
2.
Lekarz wyznaczony do tych czynności zapoznaje osobę, o której mowa w ust. 1, z planowanym
postępowaniem leczniczym.
3.
Minister Zdrowia i Opieki Społecznej po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Lekarskiej
określa, w drodze rozporządzenia, wykaz świadczeń zdrowotnych stwarzających podwyższone
ryzyko dla pacjenta, których zastosowanie wymaga zgody osoby określonej w ust. 1 lub
jej przedstawiciela ustawowego.
4.
Przepisy ust. 1 i 2 nie mają zastosowania do osób umieszczonych w szpitalu psychiatrycznym
w trybie art. 24.
Art. 34.3 orzeczenia
Wobec osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody przymus bezpośredni
można stosować, poza okolicznościami określonymi w art. 18, także wtedy, gdy jest
to konieczne do dokonania niezbędnych czynności leczniczych, o których mowa w art.
33. Przymus bezpośredni można także stosować w celu zapobieżenia samowolnemu opuszczeniu
przez tę osobę szpitala psychiatrycznego.
Wypisanie ze szpitala psychiatrycznego osoby przebywającej tam bez jej zgody
Art. 35.3 orzeczenia
1.
O wypisaniu ze szpitala psychiatrycznego osoby przebywającej w tym szpitalu bez jej
zgody postanawia ordynator (lekarz kierujący oddziałem), jeżeli uzna, że ustały przewidziane
w niniejszej ustawie przyczyny przyjęcia i pobytu tej osoby w szpitalu psychiatrycznym
bez jej zgody.
2.
Osoba ta może za swoją później wyrażoną zgodą pozostać w szpitalu psychiatrycznym,
jeżeli w ocenie lekarza jej dalszy pobyt w tym szpitalu jest celowy.
3.
O wypisaniu ze szpitala w trybie ust. 1 i okolicznościach, o których mowa w ust. 2,
kierownik szpitala psychiatrycznego zawiadamia sąd opiekuńczy.
Art. 36.2 orzeczenia
1.
Osoba przebywająca w szpitalu psychiatrycznym może złożyć w szpitalu, w dowolnej formie,
wniosek o nakazanie wypisania jej ze szpitala, co odnotowuje się w dokumentacji medycznej.
2.
Osoba przebywająca bez swojej zgody w szpitalu psychiatrycznym, jej przedstawiciel
ustawowy, małżonek, rodzeństwo, krewni w linii prostej oraz osoba sprawująca faktyczną
nad nią opiekę mogą żądać wypisania tej osoby ze szpitala psychiatrycznego nie wcześniej
niż po upływie 30 dni od uprawomocnienia się postanowienia sądu opiekuńczego w przedmiocie
przyjęcia do szpitala lub dalszego leczenia tej osoby bez jej zgody w tym szpitalu.
Żądanie takie może być zgłoszone w dowolnej formie; odnotowuje się je w dokumentacji
medycznej.
3.
W razie odmowy wypisania, osoba przebywająca w szpitalu oraz odpowiednio inne osoby
wymienione w ust. 2 mogą wystąpić do sądu opiekuńczego, w którego okręgu znajduje
się ten szpital, o nakazanie wypisania. Wniosek składa się w terminie 7 dni od powiadomienia
tej osoby o odmowie wypisania oraz o terminie i sposobie złożenia wniosku.
Art. 37.2 orzeczenia
Przepisy niniejszego rozdziału oraz art. 14 nie mają zastosowania do osób kierowanych
do szpitala psychiatrycznego przez właściwy organ państwowy na podstawie innych ustaw.
Rozdział 4
Przyjęcie do domu pomocy społecznej
Art. 38.33 orzeczenia
Osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna
do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki
innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia
szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta
do domu pomocy społecznej.
Art. 39.29 orzeczeń
1.
Jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają
zgody na skierowanie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej
osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca
zamieszkania tej osoby z wnioskiem o skierowanie do domu pomocy społecznej bez jej
zgody.
2.
Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, może wystąpić również kierownik szpitala psychiatrycznego,
jeżeli przebywająca w nim osoba jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych
potrzeb życiowych, a potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, natomiast nie wymaga
dalszego leczenia w tym szpitalu.
3.
Jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan
psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy
społecznej orzeka sąd opiekuńczy.
Art. 40.1 orzeczenie
Przy wykonywaniu orzeczenia sądu opiekuńczego o przyjęciu do domu pomocy społecznej
stosuje się art. 18.
Art. 41.7 orzeczeń
1.
Osoba przyjęta do domu pomocy społecznej w trybie art. 39, jej przedstawiciel ustawowy,
małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo oraz osoba sprawująca nad nią faktyczną
opiekę - mogą występować do sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu
pomocy społecznej.
2.
Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, może także wystąpić kierownik domu pomocy społecznej,
jeżeli uzna, że zmieniły się okoliczności uzasadniające orzeczenie o przyjęciu tej
osoby do domu pomocy społecznej bez jej zgody.
Rozdział 5
Postępowanie przed sądem opiekuńczym
Art. 42.3 orzeczenia
W postępowaniu przed sądem opiekuńczym w sprawach określonych w niniejszej ustawie
stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym, ze zmianami wynikającymi z niniejszej ustawy.
Art. 43.1 orzeczenie
1.
Do szpitala psychiatrycznego i domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób chorych
psychicznie lub upośledzonych umysłowo ma prawo wstępu o każdej porze sędzia w celu
kontroli legalności przyjęcia i przebywania w takim szpitalu lub domu pomocy społecznej
osób z zaburzeniami psychicznymi, przestrzegania ich praw oraz kontroli warunków,
w jakich one tam przebywają.
2.
Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej oraz
Ministrem Pracy i Polityki Socjalnej określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowy
sposób i tryb sprawowania kontroli, o której mowa w ust. 1.
Art. 44.8 orzeczeń
1.
Dla osoby przebywającej w szpitalu psychiatrycznym sąd opiekuńczy miejsca siedziby
szpitala ustanawia na jej wniosek kuratora, jeżeli osoba ta w czasie pobytu w szpitalu
potrzebuje pomocy do prowadzenia wszystkich swoich spraw albo spraw określonego rodzaju.
Zakres obowiązków oraz uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy.
2.
Jeżeli osoba przebywająca w szpitalu psychiatrycznym ze względu na stan zdrowia nie
jest zdolna do złożenia wniosku, sąd opiekuńczy może ustanowić dla niej kuratora z
urzędu.
3.
Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do osób chorych psychicznie lub upośledzonych
umysłowo, przebywających w domu pomocy społecznej.
Art. 45.2 orzeczenia
1.
W sprawach określonych w art. 25, 29, 36 ust. 3 i art. 39 sąd opiekuńczy orzeka w
składzie jednego sędziego po przeprowadzeniu rozprawy; rozprawa powinna się odbyć
nie później niż w terminie 14 dni od dnia wpływu wniosku lub otrzymania zawiadomienia,
o którym mowa w art. 23 ust. 4.
2.
Sędzia wizytujący szpital wysłuchuje osobę przyjętą do szpitala psychiatrycznego w
trybie art. 23, 24 lub 28 nie później niż w terminie 48 godzin od otrzymania zawiadomienia,
o którym mowa w art. 23 ust. 4. W razie stwierdzenia, że pobyt tej osoby w szpitalu
psychiatrycznym jest oczywiście bezzasadny, sędzia zarządza natychmiastowe jej wypisanie
ze szpitala i wnosi o umorzenie postępowania.
Art. 46.8 orzeczeń
1.
W sprawach dotyczących przyjęcia osoby chorej psychicznie do szpitala psychiatrycznego
oraz wypisania jej z takiego szpitala uczestnikami postępowania z mocy prawa, oprócz
wnioskodawcy, są: ta osoba, jej przedstawiciel ustawowy, jej małżonek oraz osoba sprawująca
nad nią faktyczną opiekę.
2.
Przed wydaniem postanowienia co do istoty sprawy, sąd jest obowiązany uzyskać opinię
jednego lub kilku lekarzy psychiatrów. Biegłym nie może być osoba, która uczestniczyła
w podjęciu decyzji o przyjęciu do szpitala lub odmowie wypisania osoby chorej psychicznie
ze szpitala psychiatrycznego.
3.
Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do postępowania o przyjęciu do domu pomocy
społecznej; do czasu przyjęcia osoby, o której mowa w art. 39, do domu pomocy społecznej
organ do spraw pomocy społecznej powinien zapewnić jej niezbędną pomoc.
4.
Sąd zawiadamia prokuratora o potrzebie wzięcia udziału w postępowaniu, jeżeli uzna
to za konieczne.
Art. 47.
Do środków odwoławczych wnoszonych przez osobę, której postępowanie dotyczy bezpośrednio,
nie ma zastosowania przepis art. 370 Kodeksu postępowania cywilnego oraz w zakresie objętym treścią tego artykułu również przepis art. 372 tego kodeksu.
Art. 48.16 orzeczeń
1.
Postępowanie przed sądem opiekuńczym w sprawach określonych w niniejszej ustawie jest
wolne od kosztów sądowych.
2.
Sąd może ustanowić dla osoby, której postępowanie dotyczy bezpośrednio, adwokata z
urzędu, nawet bez złożenia wniosku, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia psychicznego
nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata w sprawie za potrzebny.
Art. 49.
Szczegółowy sposób działania szpitala psychiatrycznego w sprawach przyjęcia oraz wypisania
ze szpitala psychiatrycznego określa, w drodze rozporządzenia, Minister Zdrowia i
Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości, a w sprawach odnoszących
się do domu pomocy społecznej - Minister Pracy i Polityki Socjalnej w porozumieniu
z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej oraz z Ministrem Sprawiedliwości.
Rozdział 6
Ochrona tajemnicy
Art. 50.7 orzeczeń
1.
Osoby wykonujące czynności wynikające z niniejszej ustawy są obowiązane do zachowania
w tajemnicy wszystkiego, o czym powezmą wiadomość w związku z wykonywaniem tych czynności,
stosownie do odrębnych przepisów, a nadto z zachowaniem przepisów niniejszego rozdziału.
2.
Od obowiązku zachowania tajemnicy osoba wymieniona w ust. 1 jest zwolniona w stosunku
do:
1)
lekarza sprawującego opiekę nad osobą z zaburzeniami psychicznymi,
2)
właściwych organów administracji rządowej lub samorządowej co do okoliczności, których
ujawnienie jest niezbędne do wykonywania zadań z zakresu pomocy społecznej,
3)
osób współuczestniczących w wykonywaniu czynności w ramach pomocy społecznej, w zakresie,
w jakim to jest niezbędne.
Art. 51.4 orzeczenia
W dokumentacji dotyczącej badań i przebiegu leczenia osoby z zaburzeniami psychicznymi
nie utrwala się oświadczeń obejmujących przyznanie się do popełnienia czynu zabronionego
pod groźbą kary. Zasadę tę stosuje się również do dokumentacji dotyczącej badań tych
osób, przeprowadzonych na żądanie uprawnionego organu państwowego.
Art. 52.6 orzeczeń
1.
Nie wolno przesłuchiwać osób, obowiązanych do zachowania tajemnicy stosownie do przepisów
niniejszego rozdziału, jako świadków na okoliczność przyznania się osoby z zaburzeniami
psychicznymi do popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary.
2.
Zakaz określony w ust. 1 stosuje się odpowiednio do lekarzy wykonujących czynności
biegłego.
Rozdział 7
Przepisy karne, zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe i końcowe
Art. 53.1 orzeczenie
Kto podaje lekarzowi lub organowi właściwemu do wykonywania niniejszej ustawy informacje
o występujących u innej osoby objawach zaburzeń psychicznych, wiedząc, że te informacje
są nieprawdziwe,
podlega karze pozbawienia wolności do roku, ograniczenia wolności albo grzywny.
podlega karze pozbawienia wolności do roku, ograniczenia wolności albo grzywny.
Art. 54.
W ustawie z dnia 27 września 1991 r. o zasadach odpłatności za leki i artykuły sanitarne w art. 11 w ust. 1 po wyrazie „zakaźne,” dodaje się wyrazy „psychiczne oraz upośledzenie umysłowe,”.
Art. 55.
1.
W ciągu sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy Minister Zdrowia i Opieki
Społecznej jest zobowiązany do opracowania docelowej sieci publicznych zakładów psychiatrycznej
opieki zdrowotnej, o której mowa w art. 6.
2.
W ciągu sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy Minister Pracy i Polityki
Socjalnej w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej jest zobowiązany
do opracowania docelowej sieci domów pomocy społecznej dla osób psychicznie chorych
oraz środowiskowych domów samopomocy.
3.
Pełna realizacja sieci, o których mowa w ust. 1 i 2, następuje w ciągu dziesięciu
lat od dnia wejścia w życie ustawy.
Art. 56.
Ustawa wchodzi w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia.