Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 26 marca 2020 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego
Spis treści
- Treść obwieszczenia
- Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego
- Rozdział 1 - Przepisy ogólne
- Rozdział 2 - Badanie, leczenie, rehabilitacja oraz opieka i pomoc
- Rozdział 3 - Postępowanie lecznicze
- Rozdział 4 - Przyjęcie do domu pomocy społecznej
- Rozdział 5 - Postępowanie przed sądem opiekuńczym
- Rozdział 6 - Ochrona tajemnicy
- Rozdział 7 - Przepisy karne, zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe i końcowe
Treść obwieszczenia
1.
Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych
i niektórych innych aktów prawnych ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego , z uwzględnieniem zmian wprowadzonych:
1)
ustawą z dnia 21 lutego 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem
stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27
kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych
osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy
95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) ,
2)
ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o
ochronie zdrowia psychicznego
oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 25 marca 2020 r.
2.
Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje:
1)
odnośnika nr 1 oraz art. 173 ustawy z dnia 21 lutego 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem
stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27
kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych
osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy
95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) , które stanowią:
„
1) Niniejsza ustawa służy stosowaniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady
(UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku
z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz
uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE
L 119 z 04.05.2016, str. 1 oraz Dz. Urz. UE L 127 z 23.05.2018, str. 2).
”
„
Art. 173.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem:
1)
art. 87 pkt 1, który wchodzi w życie po upływie 90 dni od dnia ogłoszenia;
2)
art. 107 pkt 7 i 8, które wchodzą w życie z dniem 1 maja 2019 r.;
3)
art. 157 pkt 2, który wchodzi w życie z dniem 13 października 2019 r.
”
;
2)
art. 10 i art. 12 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej
oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego , które stanowią:
„
Art. 10.
Do postępowań nadzorczych i kontrolnych rozpoczętych i niezakończonych przed dniem
wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się art. 126 pkt 7-9 ustawy zmienianej w
art. 1.
”
„
Art. 12.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1 pkt
11, pkt 12 lit. b i c, pkt 13-15, 20 i 24-26 oraz art. 5-9 i art. 11, które wchodzą
w życie z dniem 1 stycznia 2020 r.
”
.
Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego
Uznając, że zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona
praw osób z zaburzeniami psychicznymi należy do obowiązków państwa, stanowi się, co
następuje:
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
1.
Ochronę zdrowia psychicznego zapewniają organy administracji rządowej i samorządowej
oraz instytucje do tego powołane.
2.
W działaniach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego mogą uczestniczyć stowarzyszenia
i inne organizacje społeczne, fundacje, samorządy zawodowe, kościoły i inne związki
wyznaniowe oraz grupy samopomocy pacjentów i ich rodzin, a także inne osoby fizyczne
i prawne.
Art. 2.
1.
Ochrona zdrowia psychicznego obejmuje realizację zadań dotyczących w szczególności:
1)
promocji zdrowia psychicznego i zapobiegania zaburzeniom psychicznym;
2)
zapewnienia osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej i powszechnie dostępnej
opieki zdrowotnej oraz innych form opieki i pomocy niezbędnych do życia w środowisku
rodzinnym i społecznym;
3)
kształtowania wobec osób z zaburzeniami psychicznymi właściwych postaw społecznych,
a zwłaszcza zrozumienia, tolerancji, życzliwości, a także przeciwdziałania ich dyskryminacji.
2.
Zadania, o których mowa w ust. 1 pkt 1, są realizowane w ramach Narodowego Programu
Zdrowia, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym , zwanego dalej „Narodowym Programem Zdrowia”, a zadania, o których mowa w ust. 1
pkt 2 i 3, poprzez działania określone w Narodowym Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego.
3.
Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego określa w szczególności:
1)
okres jego obowiązywania;
2)
diagnozę sytuacji i zagrożeń dla zdrowia psychicznego, w tym zróżnicowań regionalnych;
3)
cele główne i cele szczegółowe;
4)
podmioty biorące udział w jego realizacji;
5)
sposób realizacji zadań;
6)
niezbędne działania legislacyjne, w szczególności mające na celu zapewnienie przestrzegania
praw osób z zaburzeniami psychicznymi.
4.
Prowadzenie działań określonych w Narodowym Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego
należy do:
1)
zadań własnych samorządów województw, powiatów i gmin;
2)
zadań ministra właściwego do spraw zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia oraz ministrów
właściwych ze względu na charakter działań określonych w programie.
5.
Wskazane w ust. 4 pkt 1 działania polegają w szczególności na:
1)
promowaniu zdrowia psychicznego i zapobieganiu zaburzeniom psychicznym;
2)
zapewnieniu osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej, zintegrowanej i dostępnej
opieki zdrowotnej, w tym w ramach centrów zdrowia psychicznego, oraz innych form pomocy
niezbędnych do życia w środowisku społecznym, rodzinnym i zawodowym.
5a.
Koordynatorem realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego jest minister
właściwy do spraw zdrowia.
6.
Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, Narodowy Program Ochrony Zdrowia
Psychicznego, uwzględniając zagadnienia, o których mowa w ust. 3, oraz biorąc pod
uwagę konieczność ochrony praw osób z zaburzeniami psychicznymi.
7.
Minister właściwy do spraw zdrowia sporządza, co 2 lata, informację o zrealizowanych
lub podjętych zadaniach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego zawierającą ocenę realizacji
Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego za 2 ostatnie lata. Minister właściwy
do spraw zdrowia przekazuje informację Radzie Ministrów do dnia 30 listopada roku
następującego po ostatnim roku objętym informacją.
8.
Rada Ministrów przekazuje Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej informację, o której mowa
w ust. 7, w terminie 3 miesięcy od dnia jej przyjęcia.
Art. 3.
Ilekroć przepisy niniejszej ustawy stanowią o:
1)
osobie z zaburzeniami psychicznymi, odnosi się to do osoby:
a)
chorej psychicznie (wykazującej zaburzenia psychotyczne),
b)
upośledzonej umysłowo,
c)
wykazującej inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy
medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a osoba ta wymaga świadczeń zdrowotnych
lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym;
2)
szpitalu psychiatrycznym, odnosi się to również do:
a)
oddziału psychiatrycznego w szpitalu ogólnym,
b)
kliniki psychiatrycznej,
c)
sanatorium dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
d)
innego zakładu leczniczego podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów o działalności
leczniczej, sprawującego całodobową opiekę psychiatryczną lub odwykową,
niezależnie od podmiotu, który je tworzy i utrzymuje;
3)
domu pomocy społecznej lub środowiskowym domu samopomocy, odnosi się to również do
wszelkich form pomocy instytucjonalnej dla osób, o których mowa w pkt 1;
4)
zgodzie, oznacza to swobodnie wyrażoną zgodę osoby z zaburzeniami psychicznymi, która
- niezależnie od stanu jej zdrowia psychicznego - jest rzeczywiście zdolna do zrozumienia
przekazywanej w dostępny sposób informacji o celu przyjęcia do szpitala psychiatrycznego,
jej stanie zdrowia, proponowanych czynnościach diagnostycznych i leczniczych oraz
o dających się przewidzieć skutkach tych działań lub ich zaniechania;
5)
dyspozytorze medycznym, kierującym akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych,
zespole ratownictwa medycznego, należy przez to rozumieć odpowiednio: dyspozytora
medycznego, kierującego akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych, zespół
ratownictwa medycznego w rozumieniu ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym ;
6)
przymusie bezpośrednim, bez wskazania środka przymusu bezpośredniego, należy przez
to rozumieć:
a)
przytrzymanie - doraźne, krótkotrwałe unieruchomienie osoby z użyciem siły fizycznej,
b)
przymusowe zastosowanie leków - doraźne lub przewidziane w planie postępowania leczniczego
wprowadzenie leków do organizmu osoby - bez jej zgody,
c)
unieruchomienie - obezwładnienie osoby z użyciem pasów, uchwytów, prześcieradeł lub
kaftana bezpieczeństwa,
d)
izolację - umieszczenie osoby, pojedynczo, w zamkniętym i odpowiednio przystosowanym
pomieszczeniu;
7)
lekarzu psychiatrze - należy przez to rozumieć lekarza specjalistę w dziedzinie psychiatrii
lub lekarza specjalistę w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży.
Art. 4.
1.
Działania zapobiegawcze w zakresie ochrony zdrowia psychicznego są podejmowane przede
wszystkim wobec dzieci, młodzieży, osób starszych i wobec osób znajdujących się w
sytuacjach stwarzających zagrożenie dla ich zdrowia psychicznego.
2.
Działania, o których mowa w ust. 1, obejmują w szczególności:
1)
stosowanie zasad ochrony zdrowia psychicznego w pracy szkół, placówek systemu oświaty,
placówek opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych oraz w jednostkach wojskowych;
2)
tworzenie placówek rozwijających działalność zapobiegawczą, przede wszystkim poradnictwa
psychologicznego, oraz placówek specjalistycznych, z uwzględnieniem wczesnego rozpoznawania
potrzeb dzieci z zaburzeniami rozwoju psychoruchowego;
3)
wspieranie grup samopomocy i innych inicjatyw społecznych w zakresie ochrony zdrowia
psychicznego;
4)
rozwijanie działalności zapobiegawczej w zakresie ochrony zdrowia psychicznego przez
podmioty lecznicze;
5)
wprowadzanie zagadnień ochrony zdrowia psychicznego do programu przygotowania zawodowego
osób zajmujących się wychowaniem, nauczaniem, resocjalizacją, leczeniem i opieką,
zarządzaniem i organizacją pracy oraz organizacją wypoczynku;
6)
podejmowanie badań naukowych służących umacnianiu zdrowia psychicznego i zapobieganiu
zaburzeniom psychicznym;
7)
uwzględnianie zagadnień zdrowia psychicznego w działalności publicznych środków masowego
przekazu, a zwłaszcza w programach radiowych i telewizyjnych.
3.
(uchylony)
Art. 4a.
1.
Tworzy się Radę do spraw Zdrowia Psychicznego, zwaną dalej „Radą”, jako działający
przy ministrze właściwym do spraw zdrowia organ opiniodawczo-doradczy w sprawach z
zakresu ochrony zdrowia psychicznego.
2.
Do zadań Rady należy w szczególności:
1)
monitorowanie realizacji zadań określonych w Narodowym Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego;
2)
opiniowanie projektów informacji o realizacji zadań wynikających z Narodowego Programu
Ochrony Zdrowia Psychicznego;
3)
występowanie do ministrów właściwych do spraw: kultury fizycznej, nauki, oświaty i
wychowania, pracy, spraw wewnętrznych, szkolnictwa wyższego, zabezpieczenia społecznego
oraz Ministra Sprawiedliwości i Ministra Obrony Narodowej, w sprawach założeń i projektów
programów działań z zakresu ochrony zdrowia psychicznego;
4)
inicjowanie działalności badawczo-wdrożeniowej w sprawach, o których mowa w art. 2
ust. 1;
5)
opiniowanie projektów przepisów prawnych dotyczących ochrony zdrowia psychicznego.
3.
Minister właściwy do spraw zdrowia powołuje i odwołuje, z własnej inicjatywy lub na
wniosek ministrów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, przewodniczącego, zastępcę przewodniczącego,
sekretarza i członków Rady - spośród specjalistów z zakresu medycyny, pedagogiki,
psychologii, socjologii, a także innych dziedzin nauki i praktyki, mających zastosowanie
w ochronie zdrowia psychicznego.
4.
Za udział w pracach Rady członkom Rady nie przysługuje wynagrodzenie. Członkom Rady
przysługuje zwrot kosztów podróży w wysokości i na warunkach określonych w przepisach
dotyczących należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub
samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju.
5.
Wydatki związane z działalnością Rady są finansowane z budżetu państwa, z części,
której dysponentem jest minister właściwy do spraw zdrowia.
6.
Szczegółowe warunki i tryb działania Rady określa statut nadany, w drodze zarządzenia,
przez ministra właściwego do spraw zdrowia.
Art. 5.
Opieka zdrowotna nad osobami z zaburzeniami psychicznymi jest wykonywana w ramach
podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej, zwłaszcza psychiatrycznej opieki
zdrowotnej - w formie pomocy doraźnej, ambulatoryjnej, dziennej, szpitalnej i środowiskowej
oraz w domach pomocy społecznej.
Art. 5a.
Podmiot leczniczy prowadzący centrum zdrowia psychicznego zapewnia kompleksową opiekę
zdrowotną nad osobami z zaburzeniami psychicznymi na określonym obszarze terytorialnym
w formie pomocy doraźnej, ambulatoryjnej, dziennej, szpitalnej i środowiskowej.
Art. 6.
1.
Samorząd województwa zgodnie z potrzebami wynikającymi w szczególności z liczby i
struktury społecznej ludności województwa tworzy i prowadzi podmioty lecznicze udzie9lające
świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej.
2.
(uchylony)
3.
Zadania, o których mowa w art. 18 ust. 10 pkt 2, art. 40 ust. 1 i art. 46 ust. 2b,
są zadaniami z zakresu administracji rządowej.
4.
Marszałek województwa upoważnia lekarzy psychiatrów do wykonywania zadań, o których
mowa w art. 18 ust. 3 i ust. 10 pkt 2 oraz w art. 46 ust. 2c.
5.
Marszałek województwa podaje informację o upoważnionych lekarzach, o których mowa
w ust. 4, do publicznej wiadomości przez zamieszczenie jej na stronie podmiotowej
Biuletynu Informacji Publicznej urzędu obsługującego marszałka oraz na bieżąco aktualizuje
dane zawarte w informacji.
6.
Informacja, o której mowa w ust. 5, zawiera następujące dane upoważnionego lekarza:
1)
imię lub imiona i nazwisko;
2)
numer prawa wykonywania zawodu;
3)
adres poczty elektronicznej i numer telefonu.
Art. 6a.
Powiat organizuje i zapewnia usługi w odpowiednim standardzie w domach pomocy społecznej
dostosowanych do szczególnych potrzeb osób z zaburzeniami psychicznymi. Domy te są
tworzone na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej .
Art. 7.
1.
Dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo bez względu na stopień upośledzenia
organizuje się naukę i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, w szczególności w przedszkolach,
szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych,
w domach pomocy społecznej i podmiotach leczniczych, a także w domu rodzinnym.
2.
Dla osób, o których mowa w ust. 1, organizuje się również rehabilitację leczniczą,
zawodową i społeczną. Rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze są bezpłatne.
Opieka niezbędna do prowadzenia rehabilitacji i zajęć rewalidacyjno-wychowawczych
wchodzi w zakres tych czynności.
3.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w porozumieniu z ministrem właściwym
do spraw zabezpieczenia społecznego i ministrem właściwym do spraw zdrowia określi,
w drodze rozporządzenia, warunki i sposób organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych
dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, uwzględniając
potrzebę zapewnienia jakości i dostępności tych zajęć.
4.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z ministrem właściwym
do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, cele, rodzaje, zakres programowy,
wymiar czasu, sposób prowadzenia i dokumentowania zajęć rehabilitacji społecznej organizowanych
w domach pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz sposób nagradzania
uczestników tych zajęć, uwzględniając charakter potrzeb osób przebywających w tych
jednostkach oraz konieczność promocji zdrowia psychicznego i zapobiegania zaburzeniom
psychicznym.
5.
Naukę, zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze i rehabilitację mogą także organizować podmioty
wymienione w art. 1 ust. 2.
Art. 8.
1.
Jednostki organizacyjne i inne podmioty działające na podstawie ustawy o pomocy społecznej, zwane dalej „organami do spraw pomocy społecznej”, w porozumieniu z podmiotami leczniczymi
udzielającymi świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej organizują
na obszarze swojego działania oparcie społeczne dla osób, które z powodu choroby psychicznej
lub upośledzenia umysłowego mają poważne trudności w życiu codziennym, zwłaszcza w
kształtowaniu swoich stosunków z otoczeniem, w zakresie edukacji, zatrudnienia oraz
w sprawach bytowych.
2.
Oparcie społeczne polega w szczególności na:
1)
podtrzymywaniu i rozwijaniu umiejętności niezbędnych do samodzielnego, aktywnego życia;
2)
organizowaniu w środowisku społecznym pomocy ze strony rodziny, innych osób, grup,
organizacji społecznych i instytucji;
3)
udzielaniu pomocy finansowej, rzeczowej oraz innych świadczeń na zasadach określonych
w ustawie o pomocy społecznej.
Art. 9.
1.
Usługi opiekuńcze powinny być dostosowane do szczególnych potrzeb osób z zaburzeniami
psychicznymi. Pomoc mieszkaniowa, jako forma usługi opiekuńczej, może polegać między
innymi na udostępnianiu miejsca w środowiskowym domu samopomocy.
2.
Środowiskowe domy samopomocy stosownie do potrzeb są organizowane, prowadzone i finansowane
przez organy do spraw pomocy społecznej na zasadach określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Środowiskowe domy samopomocy mogą być także tworzone przez podmioty wymienione w
art. 1 ust. 2.
3.
Jednostka organizacyjna pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi udziela
osobie w niej przebywającej, adekwatnie do potrzeb i stanu zdrowia tej osoby, pomocy
w korzystaniu przez nią ze świadczeń zdrowotnych przysługujących na podstawie przepisów
o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
4.
Zadania, o których mowa w ust. 1 i 2, są realizowane jako zadania zlecone gminom przez
administrację rządową w ramach pomocy społecznej.
Art. 10.
1.
Za świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej udzielane osobie
z zaburzeniami psychicznymi przez świadczeniodawcę, który zawarł umowę o udzielanie
świadczeń opieki zdrowotnej, o której mowa w art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej
finansowanych ze środków publicznych , zwanej dalej „ustawą o świadczeniach”, nie pobiera się od tej osoby opłat.
2.
Osobom z zaburzeniami psychicznymi przebywającym w szpitalu psychiatrycznym przysługują
bez pobierania od nich opłat, produkty lecznicze, wyroby, o których mowa w ustawie z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych , środki pomocnicze oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego,
o których mowa w ustawie z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia .
3.
Osobom z zaburzeniami psychicznymi przysługują także produkty lecznicze, wyroby medyczne
oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego określone w wykazach,
o których mowa w art. 37 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego
przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych , w zakresie kategorii, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b tej ustawy, zakwalifikowane
do odpłatności zgodnie z art. 6 ust. 2 tej ustawy.
Rozdział 2
Badanie, leczenie, rehabilitacja oraz opieka i pomoc
Art. 10a.
1.
Osoba korzystająca ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez szpital psychiatryczny
ma prawo do pomocy w ochronie swoich praw.
2.
Prawo do pomocy w ochronie praw osoby, o której mowa w ust. 1, przysługuje również
jej przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu.
3.
Świadczeniodawca informuje osoby, o których mowa w ust. 1 i 2, o zakresie działania
i sposobie kontaktu z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, o którym
mowa w art. 10b ust. 1.
4.
Osoby, o których mowa w ust. 1 i 2, mają prawo w szczególności do:
1)
przekazania ustnych i pisemnych skarg dotyczących naruszenia praw osoby, o której
mowa w ust. 1;
2)
spotkania z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, w warunkach zapewniających
swobodę wypowiedzi, nie później niż w terminie 7 dni od dnia zgłoszenia takiej potrzeby;
3)
uzyskania informacji o rozstrzygnięciu zgłoszonej sprawy.
Art. 10b.
12)W brzmieniu ustalonym przez art. 29 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 21 lutego 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. U. poz. 730), która weszła w życie z dniem 4 maja 2019 r..
Ochrona praw osób, o których mowa w art. 10a ust. 1, jest zadaniem Rzecznika Praw
Pacjenta, które realizuje w szczególności przy pomocy Rzeczników Praw Pacjenta Szpitala
Psychiatrycznego.
2.
Do zadań Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego należy w szczególności:
1)
pomoc w dochodzeniu praw w sprawach związanych z przyjęciem, leczeniem, warunkami
pobytu i wypisaniem ze szpitala psychiatrycznego;
2)
wyjaśnianie lub pomoc w wyjaśnianiu ustnych i pisemnych skarg tych osób;
3)
współpraca z rodziną, przedstawicielem ustawowym, opiekunem prawnym lub faktycznym
tych osób;
4)
inicjowanie i prowadzenie działalności edukacyjno-informacyjnej w zakresie praw osób
korzystających ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez szpital psychiatryczny.
3.
W zakresie zadań, o których mowa w ust. 1 i 2, Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego
współpracuje z:
1)
Rzecznikiem Praw Obywatelskich;
2)
Rzecznikiem Praw Dziecka;
3)
konsultantem krajowym i konsultantami wojewódzkimi w dziedzinie psychiatrii.
4.
Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego w celu realizacji zadań, o których
mowa w ust. 1 i 2, ma prawo:
1)
wstępu do pomieszczeń szpitala psychiatrycznego związanych z udzielaniem świadczeń
zdrowotnych;
2)
występowania z wnioskiem do personelu podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów
o działalności leczniczej, w szczególności do lekarza prowadzącego, ordynatora oddziału
psychiatrycznego (lekarza kierującego oddziałem) lub kierownika podmiotu leczniczego,
oraz do podmiotu tworzącego w rozumieniu tej ustawy, o podjęcie działań zmierzających
do usunięcia przyczyny skargi lub zaistniałych naruszeń;
33)W brzmieniu ustalonym przez art. 29 pkt 1 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku 2.)
dostępu do dokumentacji medycznej osoby, o której mowa w art. 10a ust. 1;
4)
porozumiewania się z osobami, o których mowa w art. 10a ust. 1 i 2, bez udziału innych
osób.
5.
Kierownik zapewnia Rzecznikowi Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego warunki do
wykonywania jego zadań, w szczególności:
1)
umożliwia przyjmowanie skarg, o których mowa w art. 10a ust. 4 pkt 1, przez Rzecznika;
2)
udostępnia pomieszczenia przeznaczone do odbywania spotkań z osobami, o których mowa
w art. 10a ust. 1 i 2.
6.
Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb
i sposób działania Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, uwzględniając
terytorialny obszar działania Rzeczników w odniesieniu do różnych form opieki psychiatrycznej.
Art. 10c.
1.
Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego może być osoba, z zastrzeżeniem
ust. 2, która:
1)
posiada wykształcenie wyższe;
2)
posiada wiedzę na temat praw i wolności człowieka, w szczególności osoby z zaburzeniami
psychicznymi, a także możliwości skutecznej ochrony tych praw;
3)
posiada doświadczenie w pracy z osobami z zaburzeniami psychicznymi;
4)
jest obywatelem polskim;
5)
korzysta z pełni praw publicznych;
6)
nie była karana za przestępstwo popełnione z winy umyślnej;
7)
cieszy się nieposzlakowaną opinią.
2.
Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego nie może być:
1)
świadczeniodawcą w rozumieniu art. 5 pkt 41 ustawy o świadczeniach;
2)
właścicielem podmiotu wykonującego działalność leczniczą będącym świadczeniodawcą,
o którym mowa w art. 5 pkt 41 lit. a ustawy o świadczeniach, jego pracownikiem lub
osobą współpracującą ze świadczeniodawcą;
3)
właścicielem lub pracownikiem apteki, hurtowni farmaceutycznej lub wytwórcą produktu
leczniczego lub wyrobu medycznego, wyrobu medycznego do diagnostyki in vitro , wyposażenia wyrobu medycznego, wyposażenia wyrobu medycznego do diagnostyki in vitro oraz aktywnego wyrobu medycznego do implantacji, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych;
4)
właścicielem akcji albo udziałów w spółce prowadzącej aptekę lub hurtownię farmaceutyczną
albo wytwarzającej produkty lecznicze lub wyroby medyczne;
5)
członkiem Rady Narodowego Funduszu Zdrowia albo rady oddziału wojewódzkiego Narodowego
Funduszu Zdrowia;
6)
pracownikiem Narodowego Funduszu Zdrowia.
Art. 10d.
Rzecznicy Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego są pracownikami Biura Rzecznika
Praw Pacjenta, o którym mowa w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta , i wykonują swoje zadania przy pomocy tego Biura.
Art. 11.
1.
Orzeczenie o stanie zdrowia osoby z zaburzeniami psychicznymi, opinię lub skierowanie
do innego lekarza lub psychologa albo podmiotu leczniczego lekarz może wydać wyłącznie
na podstawie uprzedniego osobistego zbadania tej osoby. Skierowanie do szpitala psychiatrycznego
wydawane jest w dniu badania, a jego ważność wygasa po upływie 14 dni.
2.
Wskazany w ust. 1 okres ważności skierowania ulega przedłużeniu o czas oczekiwania
na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego pod warunkiem wpisania na listę oczekujących
na udzielenie świadczenia, o której mowa w art. 20 ustawy o świadczeniach, w terminie
14 dni od dnia wystawienia skierowania.
Art. 12.
Przy wyborze rodzaju i metod postępowania leczniczego bierze się pod uwagę nie tylko
cele zdrowotne, ale także interesy oraz inne dobra osobiste osoby z zaburzeniami psychicznymi
i dąży do osiągnięcia poprawy stanu zdrowia w sposób najmniej dla tej osoby uciążliwy.
Art. 13.
Osoba z zaburzeniami psychicznymi przebywająca w szpitalu psychiatrycznym lub w domu
pomocy społecznej ma prawo do porozumiewania się bez ograniczeń z rodziną i innymi
osobami; korespondencja takiej osoby nie podlega kontroli.
Art. 14.
Osoba z zaburzeniami psychicznymi leczona w szpitalu psychiatrycznym może uzyskać
zgodę ordynatora (lekarza kierującego oddziałem) na okresowe przebywanie poza szpitalem
bez wypisywania jej z zakładu, jeżeli nie zagraża to jej życiu albo życiu lub zdrowiu
innych osób.
Art. 15.
1.
Zajęcia rehabilitacyjne prowadzone w szpitalach psychiatrycznych i w domach pomocy
społecznej nie mogą być podporządkowane celom gospodarczym.
2.
Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, cele, rodzaje,
zakres programowy, wymiar czasu, sposób prowadzenia i dokumentowania zajęć rehabilitacyjnych
organizowanych w szpitalach psychiatrycznych oraz sposób nagradzania uczestników tych
zajęć, uwzględniając charakter potrzeb osób przebywających w szpitalach psychiatrycznych,
w tym potrzebę podnoszenia poziomu ich samodzielności.
Art. 16.
W razie stwierdzenia, że dobro osoby chorej psychicznie lub upośledzonej umysłowo
wymaga jej ubezwłasnowolnienia, kierownik podmiotu leczniczego udzielającego świadczenia
zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej zawiadamia o tym prokuratora.
Art. 17.
W razie stwierdzenia, że przedstawiciel ustawowy osoby chorej psychicznie lub upośledzonej
umysłowo nie wykonuje należycie swoich obowiązków wobec tej osoby, kierownik podmiotu
leczniczego udzielającego świadczenia zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki
zdrowotnej zawiadamia o tym sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania tej osoby.
Art. 18.
1.
Przymus bezpośredni wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, przy wykonywaniu czynności
przewidzianych w niniejszej ustawie, można stosować tylko wtedy, gdy przepis niniejszej
ustawy do tego upoważnia albo osoby te:
1)
dopuszczają się zamachu przeciwko:
a)
życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby lub
b)
bezpieczeństwu powszechnemu, lub
2)
w sposób gwałtowny niszczą lub uszkadzają przedmioty znajdujące się w ich otoczeniu,
lub
3)
poważnie zakłócają lub uniemożliwiają funkcjonowanie zakładu leczniczego udzielającego
świadczenia zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej, innego zakładu
leczniczego lub jednostki organizacyjnej pomocy społecznej.
2.
O zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje lekarz, który określa rodzaj zastosowanego
środka przymusu oraz osobiście nadzoruje jego wykonanie. W szpitalach psychiatrycznych,
innych zakładach leczniczych, jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz w
trakcie wykonywania czynności, o których mowa w art. 21 ust. 3 oraz art. 46a ust.
3, jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji lekarza, o zastosowaniu
przymusu bezpośredniego decyduje i nadzoruje osobiście jego wykonanie pielęgniarka,
która jest obowiązana niezwłocznie zawiadomić o tym lekarza. Każdy przypadek zastosowania
przymusu bezpośredniego i uprzedzenia o możliwości jego zastosowania odnotowuje się
w dokumentacji medycznej.
2a.
W przypadku, w którym osoba z zaburzeniami psychicznymi, z uwagi na jej stan, jest
niezdolna do zrozumienia przekazywanych jej informacji, w dokumentacji medycznej odnotowuje
się przyczynę odstąpienia od uprzedzenia tej osoby o możliwości zastosowania przymusu
bezpośredniego.
3.
W jednostce organizacyjnej pomocy społecznej, która nie zatrudnia lekarza, informację,
o której mowa w ust. 2, pielęgniarka przekazuje kierownikowi jednostki, który niezwłocznie
informuje o tym upoważnionego przez marszałka województwa lekarza specjalistę w dziedzinie
psychiatrii.
4.
W szpitalu psychiatrycznym oraz w innym zakładzie leczniczym lekarz, o którym mowa
w ust. 2, niezwłocznie zatwierdza zastosowanie przymusu bezpośredniego zleconego przez
pielęgniarkę lub nakazuje zaprzestanie jego stosowania.
5.
Jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji osoby, o której mowa w ust.
2, o zastosowaniu przymusu bezpośredniego w trakcie wykonywania czynności, o których
mowa w art. 21 ust. 3 oraz art. 46a ust. 3, lub wobec osoby, o której mowa w ust.
1, której pomocy udziela zespół ratownictwa medycznego, decyduje i nadzoruje osobiście
kierujący akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych, który jest obowiązany
niezwłocznie zawiadomić o tym dyspozytora medycznego. Każdy przypadek zastosowania
przymusu bezpośredniego i uprzedzenia o możliwości jego zastosowania odnotowuje się
w dokumentacji medycznej.
6.
Zastosowanie przymusu bezpośredniego wobec osoby, o której mowa w ust. 1:
1)
pkt 1 i 2 - polega na przytrzymaniu, przymusowym podaniu leków, unieruchomieniu lub
izolacji;
2)
pkt 3 - polega na przytrzymaniu lub przymusowym podaniu leków;
3)
pkt 1 i 2 - w sytuacji, o której mowa w ust. 5, polega na przytrzymaniu, przymusowym
podaniu leków lub unieruchomieniu.
7.
W sytuacji, o której mowa w ust. 5, zastosowanie przymusu bezpośredniego polega na
przytrzymaniu lub unieruchomieniu. Przymus bezpośredni stosuje się nie dłużej niż
przez czas niezbędny do uzyskania pomocy lekarskiej, a w przypadku gdy jej uzyskanie
jest utrudnione, na czas niezbędny do przewiezienia osoby do podmiotu leczniczego
udzielającego świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej lub
szpitala wskazanego przez dyspozytora medycznego. Przewiezienie osoby z zastosowaniem
przymusu bezpośredniego następuje w obecności zespołu ratownictwa medycznego.
8.
Przed zastosowaniem przymusu bezpośredniego uprzedza się o tym osobę, wobec której
środek ten ma być podjęty. Przy wyborze środka przymusu należy wybierać środek możliwie
dla tej osoby najmniej uciążliwy, a przy stosowaniu przymusu należy zachować szczególną
ostrożność i dbałość o dobro tej osoby.
9.
W przypadkach określonych w ust. 1 jednostki systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne,
Policja, jednostki Służby Więziennej oraz Państwowa Straż Pożarna są obowiązane do
udzielania lekarzowi, pielęgniarce lub kierującemu akcją prowadzenia medycznych czynności
ratunkowych pomocy na ich żądanie.
10.
Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego:
1)
przez lekarza podmiotu leczniczego, w tym lekarza, który zatwierdził stosowanie środka
przymusu bezpośredniego zleconego przez inną osobę - ocenia, w terminie 3 dni, kierownik
tego podmiotu, jeżeli jest lekarzem, lub lekarz przez niego upoważniony;
2)
przez innego lekarza, pielęgniarkę jednostki organizacyjnej pomocy społecznej lub
kierującego akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych - ocenia, w terminie
3 dni, upoważniony przez marszałka województwa lekarz specjalista w dziedzinie psychiatrii.
11.
(uchylony)
Art. 18a.
1.
Zastosowanie przymusu bezpośredniego może nastąpić z użyciem więcej niż jednego środka
spośród wymienionych w art. 3 pkt 6.
2.
Osobie z zaburzeniami psychicznymi, wobec której jest stosowany przymus bezpośredni
w formie unieruchomienia lub izolacji, należy odebrać przedmioty, które mogą być niebezpieczne
dla życia lub zdrowia tej osoby albo innych osób, w szczególności: przedmioty ostre,
okulary, protezy zębowe, pas, szelki, sznurowadła i źródła ognia.
3.
Stan fizyczny osoby z zaburzeniami psychicznymi unieruchomionej lub izolowanej kontroluje
pielęgniarka nie rzadziej niż co 15 minut, również w czasie snu tej osoby.
4.
Przymus bezpośredni może trwać tylko do czasu ustania przyczyn jego zastosowania.
5.
Zastosowanie przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji lekarz
zleca na czas nie dłuższy niż 4 godziny.
6.
Jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji lekarza, o zastosowaniu
przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji decyduje i nadzoruje
osobiście jego wykonanie pielęgniarka, zawiadamiając o tym niezwłocznie lekarza. W
przypadku gdy ustanie przyczyna zastosowania przymusu bezpośredniego i nadal nie jest
możliwe uzyskanie decyzji lekarza, decyzję o zaprzestaniu stosowania przymusu bezpośredniego
podejmuje pielęgniarka.
7.
Lekarz, po uzyskaniu zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6, przeprowadza badanie osoby
z zaburzeniami psychicznymi oraz zatwierdza zastosowanie przymusu bezpośredniego zleconego
przez pielęgniarkę albo nakazuje zaprzestanie jego stosowania.
8.
Lekarz, po osobistym badaniu osoby z zaburzeniami psychicznymi, może przedłużyć stosowanie
przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji na następne dwa okresy,
z których każdy nie może trwać dłużej niż 6 godzin.
9.
Po dwukrotnym przedłużeniu przez lekarza stosowania przymusu bezpośredniego w formie
unieruchomienia lub izolacji dalsze przedłużenie jego stosowania na kolejne okresy,
z których każdy nie może być dłuższy niż 6 godzin, jest dopuszczalne wyłącznie po
każdorazowym osobistym badaniu osoby z zaburzeniami psychicznymi przez lekarza psychiatrę.
10.
Przedłużenie stosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji
na każdy z kolejnych okresów, o których mowa w ust. 8 i 9, wymaga uzyskania opinii
innego lekarza będącego lekarzem psychiatrą.
11.
Po upływie 24 godzin stosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub
izolacji lekarz powiadamia o jego stosowaniu ordynatora (lekarza kierującego oddziałem
albo jednostką lub komórką organizacyjną, w której zastosowano przymus bezpośredni).
Art. 18b.
1.
W jednostce organizacyjnej pomocy społecznej, w przypadku braku możliwości uzyskania
zlecenia lekarza, pielęgniarka może przedłużyć stosowanie przymusu bezpośredniego
w formie unieruchomienia lub izolacji na okres nie dłuższy niż 4 godziny.
2.
W jednostce organizacyjnej pomocy społecznej czas stosowania wobec osoby z zaburzeniami
psychicznymi przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji nie może
przekroczyć 8 godzin. Dalsze przedłużenie stosowania przymusu bezpośredniego w tych
formach jest dopuszczalne jedynie w warunkach szpitalnych.
3.
O przewiezieniu osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego kierownik
jednostki organizacyjnej pomocy społecznej powiadamia przedstawiciela ustawowego lub
opiekuna faktycznego tej osoby.
Art. 18c.
1.
Zastosowanie każdego rodzaju środka przymusu bezpośredniego podlega odnotowaniu w
indywidualnej i zbiorczej dokumentacji medycznej.
2.
W jednostce organizacyjnej pomocy społecznej informację o zastosowaniu przymusu bezpośredniego
zamieszcza się w prowadzonym przez kierownika tej jednostki rejestrze przypadków zastosowania
przymusu bezpośredniego zawierającym następujące dane:
1)
imię i nazwisko osoby, wobec której zastosowano przymus bezpośredni;
2)
imię i nazwisko zlecającego zastosowanie przymusu bezpośredniego oraz osób wykonujących
jego stosowanie;
3)
zastosowany rodzaj środka przymusu bezpośredniego;
4)
opis przyczyn zastosowania przymusu bezpośredniego;
5)
czas trwania przymusu bezpośredniego (data i godzina rozpoczęcia i zakończenia jego
stosowania);
6)
przebieg stosowania przymusu bezpośredniego, w tym informację o skutkach jego stosowania
dla zdrowia osoby, wobec której został zastosowany.
3.
Przymus bezpośredni może być wykonywany wyłącznie przez osoby poinstruowane w zakresie
okoliczności, zasad i sposobu jego stosowania.
4.
Za przekazanie instrukcji, o której mowa w ust. 3, bezpośrednio odpowiada:
1)
kierownik podmiotu leczniczego - dla osób zatrudnionych w kierowanym przez niego podmiocie
leczniczym lub osób wykonujących w tym podmiocie działalność na podstawie zawartej
umowy lub porozumienia;
2)
kierownik jednostki organizacyjnej pomocy społecznej - dla osób zatrudnionych w kierowanej
przez niego jednostce lub osób wykonujących w tej jednostce działalność na podstawie
zawartej umowy lub porozumienia;
3)
dysponent zespołów ratownictwa medycznego - dla osób wchodzących w skład zespołów
ratownictwa medycznego.
Art. 18d.
1.
Osobę, wobec której zastosowano przymus bezpośredni w formie unieruchomienia, umieszcza
się w pomieszczeniu jednoosobowym; przepis nie dotyczy sytuacji, o których mowa w
art. 18 ust. 5.
2.
W przypadku braku możliwości umieszczenia osoby, o której mowa w ust. 1, w pomieszczeniu
jednoosobowym, osłania się ją od innych osób przebywających w tym samym pomieszczeniu,
zapewniając poszanowanie jej godności i intymności, w tym również przy wykonywaniu
zabiegów pielęgnacyjnych.
Art. 18e.
1.
Przymus bezpośredni w formie izolacji jest stosowany w pomieszczeniu urządzonym w
sposób zabezpieczający przed uszkodzeniem ciała osoby z zaburzeniami psychicznymi
i odpowiadającym wymogom, jakie powinny spełniać pokoje łóżkowe w szpitalu psychiatrycznym
lub w innym zakładzie leczniczym albo pokoje mieszkalne w jednostce organizacyjnej
pomocy społecznej.
2.
Pomieszczenie przeznaczone do izolacji wyposaża się w instalację monitoringu umożliwiającą
stały nadzór nad osobą z zaburzeniami psychicznymi w nim przebywającą oraz kontrolę
wykonania czynności związanych z tym rodzajem środka przymusu bezpośredniego.
3.
Obraz z monitoringu pomieszczeń lub ich części przeznaczonych do celów sanitarnohigienicznych
jest przekazywany w sposób uniemożliwiający ukazywanie intymnych części ciała ludzkiego
oraz intymnych czynności fizjologicznych.
4.
Monitorowanie i utrwalanie zapisu dźwięku nie może obejmować informacji objętych tajemnicą
spowiedzi lub tajemnicą prawnie chronioną.
54)W brzmieniu ustalonym przez art. 29 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 2..
Dane utrwalone za pomocą urządzeń monitorujących mogą być przetwarzane wyłącznie przez
osoby posiadające pisemne upoważnienie wydane przez administratora danych, w szczególności
sędziów oraz Rzeczników Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, w celu realizacji
zadań określonych w ustawie. Osoby posiadające pisemne upoważnienie są zobowiązane
do zachowania tych danych w tajemnicy.
6.
Zapis z monitoringu przechowuje się przez okres co najmniej 12 miesięcy od dnia jego
zarejestrowania, nie dłużej jednak niż przez 13 miesięcy od dnia jego zarejestrowania,
o ile nie zostanie on zabezpieczony jako dowód w sprawie w przypadku toczącego się
postępowania. Po upływie terminu przechowywania zapis usuwa się w sposób uniemożliwiający
jego odzyskanie. Z usunięcia zapisu sporządza się protokół, w którym należy wskazać
datę tej czynności oraz imię i nazwisko osoby, która dokonała usunięcia. Dopuszcza
się niszczenie zapisu na urządzeniu monitorującym przez jego automatyczne nadpisanie
w przypadku, gdy warunki techniczne tego urządzenia umożliwiają przechowywanie zapisu
przez okres, o którym mowa w zdaniu pierwszym.
Art. 18f.
Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości oraz
ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia:
1)
sposób dokumentowania zastosowania przymusu bezpośredniego oraz sposób dokonywania
oceny zasadności jego zastosowania,
2)
sposób przeprowadzania oceny stanu fizycznego osoby z zaburzeniami psychicznymi unieruchomionej
lub izolowanej,
3)
rodzaje i wzory dokumentów stosowanych przy wykonywaniu czynności, o których mowa
w pkt 1 i 2
- uwzględniając potrzebę ochrony praw i godności osoby, wobec której jest stosowany
przymus bezpośredni, oraz skutecznej oceny zasadności stosowania tego przymusu.
Art. 19.
Przewidziane w innych ustawach badanie stanu psychicznego osoby, przeprowadzane na
żądanie sądu, prokuratora lub innego uprawnionego organu, powinno się odbywać w podmiotach
leczniczych udzielających świadczeń zdrowotnych w zakresie psychiatrycznej opieki
zdrowotnej. W razie potrzeby badanie to może być przeprowadzone w rodzinnych ośrodkach
diagnostyczno-konsultacyjnych, a wyjątkowo także w miejscu zamieszkania osoby badanej.
Art. 20.
Przepisy ustawy przewidujące wymóg wyrażenia zgody przez przedstawiciela ustawowego
osoby małoletniej lub osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie stosuje się również do
osoby ubezwłasnowolnionej częściowo, jeżeli wynika to z postanowienia sądu opiekuńczego
o ustanowieniu kuratora.
Rozdział 3
Postępowanie lecznicze
Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego
Art. 21.
1.
Osoba, której zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych może zagrażać
bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, bądź nie jest zdolna
do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, może być poddana badaniu psychiatrycznemu
również bez jej zgody, a osoba małoletnia lub ubezwłasnowolniona całkowicie - także
bez zgody jej przedstawiciela ustawowego. W tym przypadku art. 18 ma zastosowanie.
2.
Konieczność przeprowadzenia badania, o którym mowa w ust. 1, stwierdza lekarz psychiatra,
a w razie niemożności uzyskania pomocy lekarza psychiatry - inny lekarz. Przed przystąpieniem
do badania uprzedza się osobę badaną lub jej przedstawiciela ustawowego o przyczynach
przeprowadzenia badania bez jej zgody.
3.
W razie potrzeby lekarz przeprowadzający badanie zarządza bezzwłocznie przewiezienie
badanego do szpitala. Przewiezienie takiej osoby z zastosowaniem przymusu bezpośredniego
następuje w obecności lekarza, pielęgniarki lub zespołu ratownictwa medycznego.
4.
Lekarz, który przeprowadził badanie psychiatryczne określone w ust. 1, odnotowuje
tę czynność w dokumentacji medycznej, wskazując na okoliczności uzasadniające podjęcie
postępowania przymusowego. Przy ocenie zasadności poddania osoby badaniu bez jej zgody
stosuje się odpowiednio art. 18 ust. 10.
Art. 22.
1.
Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje
za jej pisemną zgodą na podstawie ważnego skierowania do szpitala, jeżeli lekarz wyznaczony
do tej czynności, po osobistym zbadaniu tej osoby, stwierdzi wskazania do przyjęcia.
1a.
W nagłych przypadkach, w szczególności w przypadku braku możliwości uzyskania pomocy
lekarskiej przed zgłoszeniem się do szpitala, osoba z zaburzeniami psychicznymi może
być przyjęta do szpitala psychiatrycznego, za jej pisemną zgodą, bez skierowania,
o którym mowa w ust. 1.
2.
Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego osoby chorej psychicznie lub osoby upośledzonej
umysłowo niezdolnej do wyrażenia zgody lub stosunku do przyjęcia do szpitala psychiatrycznego
i leczenia następuje po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego właściwego ze względu na
miejsce zamieszkania tej osoby.
2a.
W przypadkach nagłych osoba, o której mowa w ust. 2, może być przyjęta do szpitala
psychiatrycznego bez wcześniejszego uzyskania zgody sądu opiekuńczego. W takim przypadku
lekarz przyjmujący tę osobę ma obowiązek, o ile to możliwe, zasięgnięcia pisemnej
opinii innego lekarza, w miarę możliwości psychiatry, albo pisemnej opinii psychologa.
2b.
W przypadkach, o których mowa w ust. 2a, kierownik szpitala psychiatrycznego zawiadamia
niezwłocznie sąd opiekuńczy właściwy ze względu na siedzibę szpitala, w celu uzyskania
zgody sądu na pobyt tej osoby w szpitalu. W zawiadomieniu kierownik szpitala psychiatrycznego
wskazuje okoliczności uzasadniające przyjęcie.
2c.
Jeżeli osoba, o której mowa w ust. 2, sprzeciwia się przyjęciu do szpitala psychiatrycznego,
a jej dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że zagraża bezpośrednio własnemu życiu
albo życiu lub zdrowiu innych osób, stosuje się odpowiednio przepisy art. 23 ust.
3-5 oraz art. 25 i 27.
3.
Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej całkowicie
następuje za pisemną zgodą jej przedstawiciela ustawowego.
4.
Jeżeli przyjęcie do szpitala dotyczy osoby małoletniej powyżej 16 roku życia lub osoby
pełnoletniej całkowicie ubezwłasnowolnionej, zdolnej do wyrażenia zgody, jest wymagane
również uzyskanie zgody tej osoby na przyjęcie. W przypadku sprzecznych oświadczeń
w sprawie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego tej osoby i jej przedstawiciela ustawowego,
zgodę na przyjęcie do szpitala wyraża sąd opiekuńczy właściwy ze względu na miejsce
zamieszkania tej osoby.
5.
Przedstawiciel ustawowy osoby, która nie pozostaje pod władzą rodzicielską, wyraża
zgodę, o której mowa w ust. 3, za zgodą sądu opiekuńczego właściwego ze względu na
miejsce zamieszkania tej osoby; w wypadkach nagłych nie jest konieczne uzyskanie zgody
sądu opiekuńczego przed przyjściem do szpitala psychiatrycznego.
6.
O każdorazowym przyjęciu osoby z zaburzeniami psychicznymi, w warunkach przewidzianych
w ust. 5, kierownik szpitala psychiatrycznego zawiadamia bezzwłocznie sąd opiekuńczy
miejsca siedziby szpitala. W zawiadomieniu kierownik szpitala psychiatrycznego wskazuje
okoliczności uzasadniające przyjęcie.
Art. 23.
1.
Osoba chora psychicznie może być przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez zgody wymaganej
w art. 22 tylko wtedy, gdy jej dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że z powodu
tej choroby zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób.
2.
O przyjęciu do szpitala osoby, o której mowa w ust. 1, postanawia lekarz wyznaczony
do tej czynności po osobistym jej zbadaniu i zasięgnięciu w miarę możliwości opinii
drugiego lekarza psychiatry albo psychologa.
3.
Lekarz, o którym mowa w ust. 2, jest obowiązany wyjaśnić choremu przyczyny przyjęcia
do szpitala bez zgody i poinformować go o jego prawach.
4.
Przyjęcie do szpitala, o którym mowa w ust. 1, wymaga zatwierdzenia przez ordynatora
(lekarza kierującego oddziałem) w ciągu 48 godzin od chwili przyjęcia. Kierownik szpitala
zawiadamia o powyższym sąd opiekuńczy miejsca siedziby szpitala w ciągu 72 godzin
od chwili przyjęcia.
5.
Czynności, o których mowa w ust. 2, 3 i 4, odnotowuje się w dokumentacji medycznej.
Art. 24.
1.
Osoba, której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych
zagraża bezpośrednio swojemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, a zachodzą
wątpliwości, czy jest ona chora psychicznie, może być przyjęta bez zgody wymaganej
w art. 22 do szpitala w celu wyjaśnienia tych wątpliwości.
2.
Pobyt w szpitalu, o którym mowa w ust. 1, nie może trwać dłużej niż 10 dni.
3.
Do przyjęcia do szpitala, o którym mowa w ust. 1, stosuje się zasady i tryb postępowania
określony w art. 23.
Art. 25.
1.
Na podstawie otrzymanego zawiadomienia sąd opiekuńczy wszczyna postępowanie dotyczące
przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby wymienionej w art. 22-24.
2.
Sąd opiekuńczy może rozpoznać sprawę również na wniosek tej osoby lub jej przedstawiciela
ustawowego, jej małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa bądź osoby sprawującej
nad nią faktyczną opiekę albo z urzędu.
Art. 26.
1.
W przypadku gdy osoba przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody wyraziła
potem zgodę na pobyt w tym szpitalu, sąd opiekuńczy umorzy postępowanie wszczęte na
skutek zawiadomienia lub wniosku, o którym mowa w art. 25, jeżeli uzna, że osoba ta
wyraziła zgodę.
2.
Przed umorzeniem postępowania sąd jest obowiązany wysłuchać osobę wymienioną w ust.
1.
Art. 27.
O treści postanowienia w przedmiocie przyjęcia osoby, o której mowa w art. 23 i 24,
sąd opiekuńczy zawiadamia niezwłocznie szpital, w którym ta osoba przebywa. W razie
wydania postanowienia o braku podstaw do przyjęcia, szpital psychiatryczny jest obowiązany
wypisać tę osobę niezwłocznie po doręczeniu mu postanowienia sądu.
Art. 28.
Jeżeli zachowanie osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego za zgodą wymaganą w
art. 22 wskazuje na to, że zachodzą okoliczności określone w art. 23 ust. 1, a zgoda
ta została cofnięta, stosuje się odpowiednio przepisy art. 23 ust. 2-5 oraz art. 25-27.
Art. 29.
1.
Do szpitala psychiatrycznego może być również przyjęta, bez zgody wymaganej w art.
22, osoba chora psychicznie:
1)
której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala spowoduje
znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego,
bądź
2)
która jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych,
a uzasadnione jest przewidywanie, że leczenie w szpitalu psychiatrycznym przyniesie
poprawę jej stanu zdrowia.
2.
O potrzebie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby, o której mowa w ust. 1,
bez jej zgody, orzeka sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania tej osoby - na wniosek jej
małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa, jej przedstawiciela ustawowego lub
osoby sprawującej nad nią faktyczną opiekę.
3.
W stosunku do osoby objętej oparciem społecznym, o którym mowa w art. 8, wniosek może
zgłosić również organ do spraw pomocy społecznej.
Art. 30.
1.
Do wniosku, o którym mowa w art. 29 ust. 2 i 3, dołącza się orzeczenie lekarza psychiatry
szczegółowo uzasadniające potrzebę leczenia w szpitalu psychiatrycznym. Orzeczenie
lekarz psychiatra wydaje na uzasadnione żądanie osoby lub organu uprawnionego do zgłoszenia
wniosku o wszczęcie postępowania.
2.
W przypadku niezałączenia do wniosku orzeczenia lekarskiego lub gdy zostało ono wydane
w okresie dłuższym niż 14 dni przed dniem złożenia wniosku, sąd zwraca wniosek. Przepisy
art. 130 Kodeksu postępowania cywilnego nie mają w tym przypadku zastosowania.
3.
W przypadku, o którym mowa w ust. 2, jeżeli treść wniosku lub załączone do wniosku
dokumenty uprawdopodabniają zasadność przyjęcia do szpitala psychiatrycznego, a złożenie
orzeczenia, o którym mowa w ust. 1, nie jest możliwe, sąd zarządza poddanie osoby,
której dotyczy wniosek, odpowiedniemu badaniu.
4.
Jeżeli osoba, o której mowa w art. 29 ust. 1, odmawia poddania się badaniu, może być
ono przeprowadzone bez jej zgody. Przepis art. 21 stosuje się odpowiednio.
Art. 30a.
(uchylony)
Art. 30b.
1.
W szpitalu psychiatrycznym jest prowadzony rejestr osób przyjętych do szpitala:
1)
bez zgody,
2)
bez zgody, jeżeli zgoda na pobyt została następnie wyrażona,
3)
niezdolnych do wyrażenia zgody lub stanowiska odnośnie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego
- zwany dalej „rejestrem”.
2.
W przypadku oddziału psychiatrycznego funkcjonującego w szpitalu psychiatrycznym dysponującym
więcej niż jednym oddziałem psychiatrycznym rejestr jest prowadzony wspólnie dla wszystkich
tych oddziałów.
3.
Kierownik podmiotu leczniczego wyznacza osoby upoważnione do dokonywania wpisów w
rejestrze.
4.
Rejestr jest prowadzony w systemie teleinformatycznym według następującego układu
danych:
1)
imię i nazwisko osoby przyjętej do szpitala;
2)
numer PESEL (jeżeli posiada) lub data urodzenia osoby przyjętej do szpitala;
3)
data przyjęcia do szpitala;
4)
podstawa prawna przyjęcia do szpitala;
5)
numer pacjenta w księdze głównej przyjęć prowadzonej na podstawie przepisów o dokumentacji
medycznej;
6)
imię i nazwisko osoby upoważnionej do prowadzenia rejestru i data wpisu.
5.
Rejestr jest prowadzony w sposób zapewniający:
1)
zabezpieczenie danych zawartych w rejestrze przed uszkodzeniem lub utratą;
2)
zachowanie integralności i wiarygodności danych zawartych w rejestrze;
3)
stały dostęp do danych zawartych w rejestrze wyłącznie dla osób uprawnionych oraz
zabezpieczenie ich przed dostępem osób nieuprawnionych.
6.
Dane gromadzone w rejestrze są objęte tajemnicą i mogą być udostępniane wyłącznie
osobom uprawnionym i w zakresie wynikającym z obowiązujących przepisów.
7.
Szpital psychiatryczny zapewnia warunki techniczne umożliwiające prowadzenie rejestru,
kontroluje przekazywane dane pod względem ich jakości i kompletności, sprawuje nadzór
nad gromadzeniem danych w rejestrze i bezpieczeństwem elektronicznej bazy danych rejestrowych.
8.
Rejestr stanowi dokumentację zbiorczą szpitala psychiatrycznego w rozumieniu przepisów
o dokumentacji medycznej.
Art. 31.
W razie stwierdzenia, że osoba, wobec której wszczęto postępowanie określone w art.
29 i 30, wskutek choroby psychicznej zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu
lub zdrowiu innych osób, stosuje się art. 23.
Art. 32.
Przy wykonywaniu czynności, o których mowa w art. 23, 24 i 28, oraz postanowień i
zarządzeń sądu opiekuńczego przewidzianych w niniejszym rozdziale stosuje się odpowiednio
przepis art. 18 ust. 9.
Postępowanie lecznicze w s tosunku do osoby leczonej bez je j zgody
Art. 33.
1.
Wobec osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody można stosować niezbędne
czynności lecznicze, mające na celu usunięcie przewidzianych w ustawie przyczyn przyjęcia
bez zgody.
2.
Lekarz wyznaczony do tych czynności zapoznaje osobę, o której mowa w ust. 1, z planowanym
postępowaniem leczniczym.
3.
Minister właściwy do spraw zdrowia, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Lekarskiej,
określi, w drodze rozporządzenia, wykaz świadczeń zdrowotnych stwarzających podwyższone
ryzyko dla pacjenta, których udzielenie wymaga zgody osoby określonej w ust. 1 lub
jej przedstawiciela ustawowego, uwzględniając konieczność ochrony praw i godności
osoby, której świadczenia te są udzielane, oraz potrzebę zapewnienia sprawnego przebiegu
postępowania leczniczego.
4.
Przepisy ust. 1 i 2 nie mają zastosowania do osób umieszczonych w szpitalu psychiatrycznym
w trybie art. 24.
Art. 34.
Wobec osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody przymus bezpośredni
można stosować, poza okolicznościami określonymi w art. 18, także wtedy, gdy jest
to konieczne do dokonania niezbędnych czynności leczniczych, o których mowa w art.
33. Przymus bezpośredni można także stosować w celu zapobieżenia samowolnemu opuszczeniu
przez tę osobę szpitala psychiatrycznego.
Wypisanie ze szpitala psychiatrycznego osoby przebywającej tam bez je j zgody
Art. 35.
1.
O wypisaniu ze szpitala psychiatrycznego osoby przebywającej w tym szpitalu bez jej
zgody postanawia ordynator (lekarz kierujący oddziałem), jeżeli uzna, że ustały przewidziane
w niniejszej ustawie przyczyny przyjęcia i pobytu tej osoby w szpitalu psychiatrycznym
bez jej zgody.
2.
Osoba ta może za swoją później wyrażoną zgodą pozostać w szpitalu psychiatrycznym,
jeżeli w ocenie lekarza jej dalszy pobyt w tym szpitalu jest celowy.
3.
O wypisaniu ze szpitala w trybie ust. 1 i okolicznościach, o których mowa w ust. 2,
kierownik szpitala psychiatrycznego zawiadamia sąd opiekuńczy.
Art. 36.
1.
Osoba przebywająca w szpitalu psychiatrycznym, w tym również osoba ubezwłasnowolniona,
może złożyć w szpitalu, w dowolnej formie, wniosek o nakazanie wypisania jej ze szpitala,
co odnotowuje się w dokumentacji medycznej.
2.
Wypisania ze szpitala psychiatrycznego osoby przebywającej w nim bez swojej zgody
mogą żądać również: przedstawiciel ustawowy, małżonek, rodzeństwo, krewni w linii
prostej oraz osoba sprawująca faktyczną nad nią opiekę. Żądanie takie może być zgłoszone
w dowolnej formie i odnotowuje się je w dokumentacji medycznej.
3.
W razie odmowy wypisania, osoba przebywająca w szpitalu oraz odpowiednio inne osoby
wymienione w ust. 2 mogą wystąpić do sądu opiekuńczego, w którego okręgu znajduje
się ten szpital, o nakazanie wypisania. Wniosek składa się w terminie 7 dni od powiadomienia
tej osoby o odmowie wypisania oraz o terminie i sposobie złożenia wniosku.
Art. 37.
Przepisy niniejszego rozdziału oraz art. 14 nie mają zastosowania do osób kierowanych
do szpitala psychiatrycznego przez właściwy organ państwowy na podstawie innych ustaw.
Rozdział 4
Przyjęcie do domu pomocy społecznej
Art. 38.
1.
Osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna
do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki
innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia
szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta
do domu pomocy społecznej.
2.
Przyjęcie do domu pomocy społecznej osoby, o której mowa w ust. 1, bez jej zgody a
za zgodą jej przedstawiciela ustawowego wymaga orzeczenia sądu opiekuńczego o przyjęciu
do domu pomocy społecznej.
3.
Przyjęcie do domu pomocy społecznej osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej całkowicie
następuje za pisemną zgodą jej przedstawiciela ustawowego. Przedstawiciel ustawowy
wyraża zgodę po uzyskaniu zezwolenia sądu opiekuńczego właściwego ze względu na miejsce
zamieszkania osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej całkowicie.
4.
Jeżeli przyjęcie do domu pomocy społecznej dotyczy osoby małoletniej powyżej 16 roku
życia lub osoby pełnoletniej całkowicie ubezwłasnowolnionej, zdolnej do wyrażenia
zgody, jest wymagane również uzyskanie zgody tej osoby na przyjęcie. W przypadku sprzecznych
oświadczeń w sprawie przyjęcia do domu pomocy społecznej tej osoby i jej przedstawiciela
ustawowego, przyjęcie do domu pomocy społecznej wymaga orzeczenia sądu opiekuńczego
właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby.
5.
Osoba, o której mowa w ust. 1, podlega okresowym badaniom stanu zdrowia psychicznego
w zakresie uzasadniającym jej pobyt w domu pomocy społecznej. Badania przeprowadza
się co najmniej raz na 6 miesięcy.
Art. 39.
1.
Jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają
zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej
osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca
zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody.
2.
Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, może wystąpić również kierownik szpitala psychiatrycznego,
jeżeli przebywająca w nim osoba jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych
potrzeb życiowych, a potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, natomiast nie wymaga
dalszego leczenia w tym szpitalu.
3.
Jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan
psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy
społecznej orzeka sąd opiekuńczy.
Art. 40.
1.
Zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do domu pomocy społecznej
osoby, o której mowa w art. 38, należy do starosty powiatu właściwego ze względu na
miejsce zamieszkania tej osoby.
2.
Jeżeli osoba, wobec której wydano postanowienie o przyjęciu do domu pomocy społecznej,
odmawia stawienia się w domu pomocy społecznej lub w inny sposób utrudnia wykonanie
tego postanowienia, sąd z urzędu lub na wniosek organu do spraw pomocy społecznej
może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie tej osoby do domu pomocy społecznej
przez Policję.
3.
W przypadku wystąpienia u osoby, o której mowa w art. 38, przebywającej w domu pomocy
społecznej, zachowań zagrażających jej życiu lub zdrowiu, lub życiu lub zdrowiu innych
osób, można wobec niej stosować przymus bezpośredni również w celu zapobieżenia opuszczeniu
domu pomocy społecznej.
Art. 41.
1.
Osoba przyjęta do domu pomocy społecznej, w tym również osoba ubezwłasnowolniona,
jej przedstawiciel ustawowy, małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo oraz osoba
sprawująca nad nią faktyczną opiekę, mogą występować do sądu opiekuńczego z wnioskiem
o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej.
2.
Z wnioskiem o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej może także wystąpić
kierownik domu pomocy społecznej, jeżeli uzna, że zmieniły się okoliczności uzasadniające
orzeczenie o przyjęciu osoby do domu pomocy społecznej.
3.
W przypadku gdy osoba nie wyraża zgody na dalsze przebywanie w domu pomocy społecznej
i nie została do niego przyjęta na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego o przyjęciu
do domu pomocy społecznej, osoba ta, jej przedstawiciel ustawowy, małżonek, krewni
w linii prostej, rodzeństwo, osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę lub kierownik
domu pomocy społecznej mogą wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o zniesienie
obowiązku przebywania w domu pomocy społecznej.
Rozdział 5
Postępowanie przed sądem opiekuńczym
Art. 42.
W postępowaniu przed sądem opiekuńczym w sprawach określonych w niniejszej ustawie
stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym, ze zmianami wynikającymi z niniejszej ustawy. Do wysłuchania
osoby ubezwłasnowolnionej, która na wniosek jej opiekuna prawnego ma być przyjęta
do szpitala psychiatrycznego albo domu pomocy społecznej, stosuje się odpowiednio
art. 547 Kodeksu postępowania cywilnego.
Art. 42a.
Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego
w celu ustalenia warunków życiowych osoby, której postępowanie dotyczy, oraz jej funkcjonowania
w środowisku.
Art. 43.
1.
Do szpitala psychiatrycznego i domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób chorych
psychicznie lub upośledzonych umysłowo ma prawo wstępu o każdej porze sędzia w celu
kontroli legalności przyjęcia i przebywania w takim szpitalu lub domu pomocy społecznej
osób z zaburzeniami psychicznymi, przestrzegania ich praw oraz kontroli warunków,
w jakich one tam przebywają.
2.
Kontrolę sprawuje sędzia wykazujący się szczególną znajomością problematyki ochrony
zdrowia psychicznego wyznaczony przez prezesa sądu okręgowego, w którego okręgu znajduje
się szpital psychiatryczny lub dom pomocy społecznej.
3.
Kontrola jest prowadzona przez:
1)
badanie prawidłowości prowadzenia dokumentacji stanowiącej podstawę przyjęcia do szpitala
psychiatrycznego i domu pomocy społecznej oraz przebywania w tych podmiotach osób
z zaburzeniami psychicznymi;
1a5)Dodany przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. poz. 1690), która weszła w życie z dniem 4 października 2019 r.)
badanie prawidłowości stosowania ograniczenia możliwości samodzielnego opuszczania
terenu domu pomocy społecznej na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;
2)
badanie prawidłowości prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej zastosowania przymusu
bezpośredniego lub rejestru przypadków zastosowania przymusu bezpośredniego, z uwzględnieniem
danych utrwalonych za pomocą urządzeń monitorujących;
3)
badanie prawidłowości prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej świadczeń zdrowotnych
stwarzających podwyższone ryzyko dla osób z zaburzeniami psychicznymi;
4)
badanie współdziałania kontrolowanego podmiotu z rodzinami i opiekunami osób z zaburzeniami
psychicznymi;
5)
badanie prawidłowości i terminowości załatwiania skarg i wniosków osób z zaburzeniami
psychicznymi przebywających w kontrolowanym podmiocie;
6)
kontakt bezpośredni z osobami z zaburzeniami psychicznymi przebywającymi w kontrolowanym
podmiocie;
7)
wydawanie zaleceń pokontrolnych oraz sprawdzanie prawidłowości i terminowości ich
realizacji;
8)
podejmowanie innych czynności zmierzających do usunięcia uchybień i zapobiegania ich
powstawaniu.
4.
Sędzia wykonuje kontrole:
1)
stałe - co najmniej raz w roku, obejmujące wszystkie czynności, o których mowa w ust.
3, przeprowadzane w szpitalach psychiatrycznych i w domach pomocy społecznej lub
2)
doraźne - obejmujące wszystkie albo niektóre z czynności, o których mowa w ust. 3,
przeprowadzane w szczególności w razie uzasadnionego podejrzenia występowania uchybień
w funkcjonowaniu szpitala psychiatrycznego i domu pomocy społecznej.
5.
Sędzia zawiadamia kierownika szpitala psychiatrycznego i domu pomocy społecznej o
przystąpieniu do czynności kontrolnych i zakresie kontroli.
6.
Po zakończeniu kontroli sędzia zapoznaje kierownika kontrolowanego podmiotu z jej
wynikami, umożliwiając w terminie 3 dni roboczych ustosunkowanie się do dokonanych
ustaleń oraz do propozycji zaleceń pokontrolnych. W miarę potrzeby kierownik organizuje
naradę pokontrolną, w której powinni brać udział również inni pracownicy kontrolowanego
podmiotu.
7.
O terminie i przedmiocie narady pokontrolnej zawiadamia się organ sprawujący nadzór
nad kontrolowanym podmiotem.
8.
Sędzia sporządza sprawozdanie z przebiegu kontroli w terminie 14 dni od dnia jej zakończenia.
Sprawozdanie przechowuje się we właściwym sądzie okręgowym.
9.
Sprawozdanie z przebiegu kontroli zawiera:
1)
wskazanie terminu przeprowadzonej kontroli;
2)
wskazanie okresu objętego kontrolą i szczegółowego przedmiotu kontroli;
3)
ocenę sposobu wykonania zaleceń wydanych w następstwie poprzedniej kontroli;
4)
szczegółową ocenę kontrolowanego podmiotu;
5)
ustalenie wyników przeprowadzonej kontroli, w tym stwierdzonych uchybień;
6)
zalecenia pokontrolne;
7)
ewentualne wnioski związane z naruszeniem obowiązków zawodowych;
8)
podpis sędziego;
9)
datę sporządzenia.
10.
Prezes sądu okręgowego przesyła odpis sprawozdania z przebiegu kontroli w terminie
14 dni od dnia jego otrzymania właściwemu sądowi opiekuńczemu, kierownikowi kontrolowanego
podmiotu i organowi sprawującemu nadzór nad tym podmiotem, w celu podjęcia stosownych
czynności.
11.
W razie stwierdzenia istotnych uchybień w działalności kontrolowanego podmiotu prezes
sądu okręgowego przesyła odpis sprawozdania z przebiegu kontroli w terminie 30 dni
od dnia zakończenia kontroli Ministrowi Sprawiedliwości oraz ministrowi właściwemu
do spraw zdrowia - w przypadku kontroli w szpitalu psychiatrycznym albo właściwemu
wojewodzie - w przypadku kontroli w domu pomocy społecznej.
12.
Kierownik kontrolowanego podmiotu lub organ sprawujący nadzór nad tym podmiotem może,
w terminie 14 dni od dnia otrzymania sprawozdania z przebiegu kontroli, zgłosić prezesowi
sądu okręgowego zastrzeżenia lub wnioski dotyczące wyników kontroli oraz zaleceń pokontrolnych.
13.
Prezes sądu okręgowego w terminie 30 dni od dnia otrzymania zastrzeżeń lub wniosków,
o których mowa w ust. 12, zawiadamia zgłaszającego o sposobie ich załatwienia.
14.
Kierownik kontrolowanego podmiotu składa prezesowi sądu okręgowego we wskazanym przez
niego terminie informację dotyczącą zakresu i sposobu wykonania zaleceń pokontrolnych.
15.
O niewykonaniu lub niewłaściwym wykonaniu zaleceń pokontrolnych prezes sądu okręgowego
zawiadamia organ sprawujący nadzór nad kontrolowanym podmiotem.
Art. 43a6)Dodany przez art. 2 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 5..
1.
Domy pomocy społecznej niewymienione w art. 43 ust. 1 oraz placówki zapewniające całodobową
opiekę, o których mowa w art. 67 i art. 69 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, podlegają kontroli w zakresie przestrzegania praw osób, w stosunku do których zastosowano
ograniczenie możliwości samodzielnego opuszczania domu pomocy społecznej lub placówki.
2.
Do kontroli, o której mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 43.
Art. 44.
1.
Dla osoby przebywającej w szpitalu psychiatrycznym sąd opiekuńczy miejsca siedziby
szpitala ustanawia na jej wniosek kuratora, jeżeli osoba ta w czasie pobytu w szpitalu
potrzebuje pomocy do prowadzenia wszystkich swoich spraw albo spraw określonego rodzaju.
Zakres obowiązków oraz uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy.
2.
Jeżeli osoba przebywająca w szpitalu psychiatrycznym ze względu na stan zdrowia nie
jest zdolna do złożenia wniosku, sąd opiekuńczy może ustanowić dla niej kuratora z
urzędu.
3.
Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do osób chorych psychicznie lub upośledzonych
umysłowo, przebywających w domu pomocy społecznej.
Art. 45.
1.
W sprawach określonych w art. 25, art. 29, art. 36 ust. 3, art. 38 ust. 2 i art. 39
sąd opiekuńczy orzeka niezwłocznie po przeprowadzeniu rozprawy; rozprawa powinna się
odbyć nie później niż w terminie 14 dni od dnia wpływu wniosku lub otrzymania zawiadomienia,
o którym mowa w art. 23 ust. 4.
1a.
W przypadkach uzasadnionych interesem osoby, której postępowanie dotyczy bezpośrednio,
sąd zarządza przeprowadzenie rozprawy w szpitalu.
2.
Sędzia wizytujący szpital wysłuchuje osobę przyjętą do szpitala psychiatrycznego w
trybie art. 23, 24 lub 28 nie później niż w terminie 48 godzin od otrzymania zawiadomienia,
o którym mowa w art. 23 ust. 4. W razie stwierdzenia, że pobyt tej osoby w szpitalu
psychiatrycznym jest oczywiście bezzasadny, sędzia zarządza natychmiastowe jej wypisanie
ze szpitala i wnosi o umorzenie postępowania.
Art. 46.
1.
W sprawach dotyczących przyjęcia osoby chorej psychicznie do szpitala psychiatrycznego
oraz wypisania jej z takiego szpitala uczestnikami postępowania z mocy prawa oprócz
wnioskodawcy są: ta osoba oraz jej przedstawiciel ustawowy. W miarę potrzeby sąd zawiadamia
o rozprawie małżonka osoby, której postępowanie dotyczy, oraz osobę sprawującą nad
nią faktyczną opiekę; mogą oni wziąć udział w każdym stanie sprawy i wtedy stają się
uczestnikami.
1a.
Osoba, której postępowanie dotyczy bezpośrednio, może być doprowadzona na rozprawę
sądową na mocy zarządzenia sądowego. W tym przypadku stosuje się odpowiednio art. 547 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.
2.
Przed wydaniem postanowienia co do istoty sprawy, sąd jest obowiązany uzyskać opinię
jednego lub kilku lekarzy psychiatrów. Biegłym nie może być osoba, która uczestniczyła
w podjęciu decyzji o przyjęciu do szpitala lub odmowie wypisania osoby chorej psychicznie
ze szpitala psychiatrycznego.
2a.
Jeżeli osoba psychicznie chora, która ma być poddana badaniu przez biegłego, odmawia
stawienia się we wskazanym miejscu lub w inny sposób uchyla się od tego badania, sąd
może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie tej osoby przez Policję do wskazanego
miejsca.
2b.
Zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do szpitala psychiatrycznego
osoby, o której mowa w art. 29 ust. 1, należy do marszałka województwa.
2c.
Jeżeli osoba psychicznie chora, wobec której wydano postanowienie o przyjęciu do szpitala
psychiatrycznego, odmawia stawienia się w szpitalu psychiatrycznym lub w inny sposób
utrudnia wykonanie tego postanowienia, sąd z urzędu lub na wniosek upoważnionego przez
marszałka województwa lekarza psychiatry może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie
tej osoby do szpitala psychiatrycznego przez Policję.
3.
Przepisy ust. 1, 2 i 5 stosuje się odpowiednio do postępowania o przyjęcie do domu
pomocy społecznej albo wypisanie z domu pomocy społecznej. Do czasu przyjęcia osoby,
o której mowa w art. 38 ust. 2 i art. 39, do domu pomocy społecznej organ do spraw
pomocy społecznej powinien zapewnić jej niezbędną pomoc.
3a.
Do przeniesienia osoby ubezwłasnowolnionej do innego domu pomocy społecznej stosuje
się przepisy dotyczące przyjęcia do domu pomocy społecznej.
4.
Sąd zawiadamia prokuratora o potrzebie wzięcia udziału w postępowaniu, jeżeli uzna
to za konieczne.
5.
W sprawach dotyczących wypisania osoby chorej psychicznie ze szpitala psychiatrycznego
uczestnikiem postępowania z mocy prawa jest również szpital psychiatryczny.
Art. 46a.
1.
Przy wykonywaniu postanowień sądowych o przyjęciu do domu pomocy społecznej lub szpitala
psychiatrycznego stosuje się art. 18.
2.
W przypadku, o którym mowa w ust. 1, przewidziane w innych przepisach środki przymusu
bezpośredniego mogą być stosowane jedynie po uprzednim bezskutecznym zastosowaniu
przymusu bezpośredniego przewidzianego w niniejszej ustawie albo gdy jego zastosowanie
byłoby niecelowe.
3.
Zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie przez Policję, o którym mowa w art. 40 i 46,
następuje w obecności lekarza, pielęgniarki lub zespołu ratownictwa medycznego.
Art. 47.
Do środków odwoławczych wnoszonych przez osobę, której postępowanie dotyczy bezpośrednio,
nie ma zastosowania przepis art. 368 Kodeksu postępowania cywilnego oraz w zakresie objętym treścią tego artykułu również przepis art. 370 tego kodeksu.
Art. 48.
1.
Sąd ustanawia dla osoby, której postępowanie dotyczy bezpośrednio, adwokata lub radcę
prawnego z urzędu, nawet bez jej wniosku, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia
psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata lub radcy
prawnego w sprawie za potrzebny.
2.
Sąd ustanawia adwokata lub radcę prawnego z urzędu, jeżeli postępowanie dotyczy bezpośrednio
osoby przyjmowanej do szpitala psychiatrycznego albo do domu pomocy społecznej, albo
przebywającej w danym podmiocie, bez jej zgody.
Art. 49.
Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości określi,
w drodze rozporządzenia:
1)
szczegółowy sposób postępowania w sprawach przyjęcia oraz wypisania ze szpitala psychiatrycznego,
2)
wzory:
a)
skierowania do szpitala psychiatrycznego,
b)
zawiadomień kierownika szpitala psychiatrycznego oraz sądu opiekuńczego o przyjęciu
do tego szpitala osoby chorej psychicznie bez jej pisemnej zgody na podstawie art.
23 ust. 1 lub osoby z zaburzeniami psychicznymi na podstawie art. 24 ust. 1,
c)
(uchylona)
d)
zawiadomień sądu opiekuńczego o wypisaniu ze szpitala psychiatrycznego oraz o pozostaniu
w szpitalu psychiatrycznym za zgodą osoby przyjętej do tego szpitala
- uwzględniając ochronę praw i godności osób przyjmowanych i wypisywanych ze szpitali
psychiatrycznych oraz potrzebę zapewnienia sprawnego przebiegu procesu leczniczego.
Rozdział 6
Ochrona tajemnicy
Art. 50.
1.
Osoby wykonujące czynności wynikające z niniejszej ustawy są obowiązane do zachowania
w tajemnicy wszystkiego, o czym powezmą wiadomość w związku z wykonywaniem tych czynności,
stosownie do odrębnych przepisów, a nadto z zachowaniem przepisów niniejszego rozdziału.
2.
Od obowiązku zachowania tajemnicy osoba wymieniona w ust. 1 jest zwolniona w stosunku
do:
1)
lekarza sprawującego opiekę nad osobą z zaburzeniami psychicznymi;
2)
właściwych organów administracji rządowej lub samorządowej co do okoliczności, których
ujawnienie jest niezbędne do wykonywania zadań z zakresu pomocy społecznej;
3)
osób współuczestniczących w wykonywaniu czynności w ramach pomocy społecznej, w zakresie,
w jakim to jest niezbędne;
4)
Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Agencji Wywiadu,
Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Policji, Żandarmerii
Wojskowej, Straży Granicznej, Służby Więziennej, Służby Ochrony Państwa i ich upoważnionych
pisemnie funkcjonariuszy lub żołnierzy w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia postępowania
sprawdzającego na podstawie przepisów o ochronie informacji niejawnych;
5)
policjanta, upoważnionego pisemnie przez kierownika jednostki organizacyjnej Policji,
prowadzącego czynności operacyjno-rozpoznawcze w zakresie poszukiwań i identyfikacji
osób.
Art. 51.
W dokumentacji dotyczącej badań lub przebiegu leczenia osoby, wobec której podjęto
czynności wynikające z niniejszej ustawy, nie utrwala się oświadczeń obejmujących
przyznanie się do popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary. Zasadę tę stosuje
się również do dokumentacji dotyczącej badań przeprowadzonych na żądanie uprawnionego
organu.
Art. 52.
1.
Nie wolno przesłuchiwać osób obowiązanych do zachowania tajemnicy, stosownie do przepisów
niniejszego rozdziału, jako świadków na okoliczność wypowiedzi osoby, wobec której
podjęto czynności wynikające z niniejszej ustawy, co do popełnienia przez nią czynu
zabronionego pod groźbą kary.
2.
Zakaz określony w ust. 1 stosuje się odpowiednio do lekarzy wykonujących czynności
biegłego.
Rozdział 7
Przepisy karne, zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe i końcowe
Art. 53.
Kto podaje lekarzowi lub organowi właściwemu do wykonywania niniejszej ustawy informacje
o występujących u innej osoby objawach zaburzeń psychicznych, wiedząc, że te informacje
są nieprawdziwe,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Art. 54.
(pominięty)
Art. 55.
1.
(uchylony)
2.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem
właściwym do spraw zdrowia opracuje docelową sieć domów pomocy społecznej dla osób
psychicznie chorych oraz środowiskowych domów samopomocy.
3.
Realizacja sieci, o której mowa w ust. 2, nastąpi w terminie do dnia 31 grudnia 2025 r.
Art. 56.
Ustawa wchodzi w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia7)Ustawa została ogłoszona w dniu 20 października 1994 r..
1)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2019 r.
poz. 1394, 1590, 1694, 1726, 1818, 1905, 2020 i 2473.
2)
W brzmieniu ustalonym przez art. 29 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 21 lutego 2019 r. o
zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem stosowania rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób
fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu
takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie
danych) (Dz. U. poz. 730), która weszła w życie z dniem 4 maja 2019 r.
3)
W brzmieniu ustalonym przez art. 29 pkt 1 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku
2.
4)
W brzmieniu ustalonym przez art. 29 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 2.
5)
Dodany przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy
społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. poz. 1690), która weszła
w życie z dniem 4 października 2019 r.
6)
Dodany przez art. 2 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 5.
7)
Ustawa została ogłoszona w dniu 20 października 1994 r.