Rozporządzenie Rady Ministrówz dnia 8 lutego 2017 r.w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017-2022
Spis treści
- Treść rozporządzenia
- Załącznik - Narodowy Program Ochrony drowia Psychicznego na lata 2017-2022
- 1.
- 2.
- 3.
- 4.
- 5.
- 6.
- Rozdział 1 - DIAGNOZA SYTUACJI I ZAGROŻEŃ DLA ZDROWIA PSYCHICZNEGO, W TYM ZRÓŻNICOWAŃ REGIONALNYCH
- Rozdział 2 - CELE I ZADANIA PROGRAMU
- Rozdział 3 - NAKŁADY NA REALIZACJĘ PROGRAMU
- Rozdział 4 - ZALECANE ROZWIĄZANIA ORGANIZACYJNE W PSYCHIATRYCZNEJ OPIECE ZDROWOTNEJ
- Rozdział 5 - NIEZBĘDNE KIERUNKI ZMIAN I WARUNKI ROZWOJU PSYCHIATRYCZNEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Treść rozporządzenia
Na podstawie art. 2 ust. 6 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego zarządza się, co następuje:
§ 1.
1.
Ustanawia się Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017-2022 określający
strategię działań mających na celu:
1)
zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi kompleksowej, wielostronnej i powszechnie
dostępnej opieki zdrowotnej oraz innych form opieki i pomocy niezbędnych do życia
w środowisku rodzinnym i społecznym;
2)
kształtowanie wobec osób z zaburzeniami psychicznymi właściwych postaw społecznych,
w szczególności zrozumienia, tolerancji, życzliwości, a także przeciwdziałania ich
dyskryminacji.
2.
Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017-2022 stanowi załącznik
do rozporządzenia.
§ 2.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
Załącznik - Narodowy Program Ochrony drowia Psychicznego na lata 2017-2022
1.
Podmiotami biorącymi udział w realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego
na lata 2017-2022, zwanego dalej „Programem”, są:
1)
ministrowie właściwi ze względu na cele Programu, w szczególności ministrowie właściwi
do spraw: zdrowia, zabezpieczenia społecznego, rodziny, pracy, oświaty i wychowania,
spraw wewnętrznych, sprawiedliwości oraz obrony narodowej;
2)
Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ);
3)
samorządy województw, powiatów i gmin.
2.
W realizacji zadań wynikających z Programu mogą uczestniczyć również organizacje społeczne,
stowarzyszenia, fundacje, samorządy zawodowe, kościoły i inne związki wyznaniowe oraz
grupy samopomocy pacjentów i ich rodzin, a także inne podmioty, które zakresem swojej
działalności obejmują cele i zadania Programu.
3.
Podmioty, o których mowa w ust. 1, jeżeli pozwala na to charakter wynikających z Programu
zadań, realizują Program we współpracy z podmiotami, o których mowa w ust. 2, z uwzględnieniem
przepisów ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o
wolontariacie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1817 i 1948 oraz z 2017 r. poz. 60).
4.
Minister właściwy do spraw zdrowia kieruje realizacją Programu, koordynuje wykonanie
zadań, o których mowa w § 1 rozporządzenia, a w przypadku uzyskiwania niezadowalających
wyników funkcjonowania proponowanych rozwiązań, otrzymania danych wskazujących na
nieskuteczność działań w trakcie realizacji Programu lub stwierdzenia braku komplementarności
z innymi działaniami na rzecz ochrony zdrowia psychicznego, opracowuje propozycje
jego zmian.
5.
Podmioty realizujące Program przesyłają ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, w
terminie do dnia 15 maja, roczne sprawozdania z wykonania zadań wynikających z Programu
zrealizowanych w roku poprzednim. Sprawozdania zawierają odniesienie do stanu wyjściowego
oraz wskaźników przedstawionych w załączniku do rozporządzenia.
6.
Niezbędnymi działaniami legislacyjnymi, w szczególności mającymi na celu zapewnienie
przestrzegania praw osób z zaburzeniami psychicznymi, są:
1)
wprowadzenie regulacji ułatwiających objęcie kompleksową opieką osoby z zaburzeniami
psychicznymi, w tym dotyczących centrów zdrowia psychicznego (CZP), zawierania umów
o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej z zakresu opieki psychiatrycznej oraz monitorowania
efektywności opieki medycznej;
2)
określenie zasad współpracy jednostek opieki zdrowotnej, systemu pomocy społecznej,
jednostek systemu oświaty przy koordynacji opieki nad osobami z zaburzeniami psychicznymi.
Rozdział 1
DIAGNOZA SYTUACJI I ZAGROŻEŃ DLA ZDROWIA PSYCHICZNEGO, W TYM ZRÓŻNICOWAŃ REGIONALNYCH
Rozpowszechnienie chorób i zaburzeń psychicznych
Statystyki pokazują, iż ponad 450 milionów światowej ludności cierpi z powodu zaburzeń
psychicznych. O wiele więcej ma jednak problemy psychiczne. Ponad 27% dorosłych Europejczyków
doświadcza przynajmniej jednego z przejawów złego stanu zdrowia psychicznego w ciągu
roku. Podobnie sytuacja wygląda na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie systematycznie
rośnie liczba osób leczonych z powodu zaburzeń psychicznych.
Epidemiologia chorób i zaburzeń psychicznych wśród mieszkańców Rzeczypospolitej Polskiej
została sporządzona na podstawie danych z Narodowego Funduszu Zdrowia odnoszących
się do liczby udzielonych świadczeń zdrowotnych w rodzaju opieka psychiatryczna i
leczenia uzależnień, jak również na podstawie danych pozyskanych z Raportu z badań
„Epidemiologia zaburzeń psychiatrycznych i dostępu do psychiatrycznej opieki zdrowotnej
- EZOP Polska”, zwanego dalej „badaniem EZOP”. Raport został przygotowany przez pracowników
Instytutu Psychiatrii i Neurologii. Raport ten umożliwił zbadanie występowania najczęściej
diagnozowanych zaburzeń psychicznych wśród mieszkańców Rzeczypospolitej Polskiej w
wieku od 18 do 64 lat.
Przechodząc do sytuacji zdrowotnej, należy zauważyć, iż na podstawie wyników badania
EZOP w badanej próbie (10 tys. respondentów w losowej próbie osób między 18-64 r.ż.)
u 23,4% osób rozpoznano w ciągu życia przynajmniej jedno zaburzenie psychiczne z 18
zaburzeń zdefiniowanych wg Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 i Klasyfikacji
Zaburzeń Psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV. Wśród nich
co czwarta przebadana osoba doświadczała więcej niż jednego zaburzenia, a co dwudziesta
piąta -trzech i więcej. Grupę tych ostatnich pacjentów, mających doświadczenia z kilkoma
zaburzeniami, można szacować na blisko ćwierć miliona osób. U około 10% badanej populacji
stwierdzono zaburzenia nerwicowe, wśród których do najczęstszych należały fobie specyficzne
(4,3%) i fobie społeczne (1,8%). Natomiast zaburzenia nastroju wśród zgłaszanych dolegliwości
stanowią łącznie 3,5%, w tym aż 3% stanowi depresja. Należy zaznaczyć, że depresja
przez wzrost rozpowszechnienia staje się coraz bardziej istotnym problemem zdrowotnym
oraz społecznym. Impulsywne zaburzenia zachowania rozpoznawano u 3,5% respondentów
(tabela nr 1).
Tabela 1.
ROZPOWSZECHNIENIE ZABURZEŃ PSYCHICZNYCH WŚRÓD MIESZKAŃCÓW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W WIEKU 18-64 LATA
|
Dodatkowo dane zamieszczone w tabeli numer 1 ukazują, że dużą grupę zaburzeń stanowią
zaburzenia związane z używaniem substancji (12,8%), w tym aż 11,9% to zaburzenia będące
następstwami nadużywania alkoholu.
Tabela 2.
ROZPOWSZECHNIENIE ZABURZEŃ PSYCHICZNYCH W PODZIALE NA WOJEWÓDZTWA
|
Źródło: Raport z badań: Epidemiologia zaburzeń psychicznych i dostęp do psychiatrycznej
opieki zdrowotnej -EZOP Polska.
Powyższa tabela prezentuje rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych w podziale na województwa.
Do województw, które charakteryzują się najwyższym rozpowszechnieniem, zaliczamy województwa:
łódzkie 29,3%, co po oszacowaniu daje liczbę ponad pół miliona osób, świętokrzyskie
27,8%, czyli około 217 tys. osób, oraz województwo lubuskie również 27,8%, co w tym
przypadku daje liczbę 183 tys. osób. Najniższe rozpowszechnienie zanotowano w województwie
zachodniopomorskim - 18,9% oraz podkarpackim - 17,8%, co daje łączną liczbę 469 600
osób.
Zaburzenia depresyjne
Depresja to jedno z najczęściej opisywanych i rozpoznawanych zaburzeń psychicznych.
Rozpoznaje sie ją na podstawie specjalnie sporządzonych zasad diagnostycznych. Zaburzenia
depresyjne często zaczynają się już w bardzo młodym wieku, obniżają możliwość prawidłowego
funkcjonowania i bardzo często mają charakter nawracający. Depresja jest chorobą ogólnoustrojową,
jej występowanie i brak właściwego leczenia powoduje zwiększenie ryzyka występowania
chorób somatycznych i na odwrót - choroby somatyczne, zwłaszcza przewlekłe, zwiększają
ryzyko wystąpienia depresji. Dlatego też tak istotne jest podejmowanie profilaktycznych
działań mających na celu zapobieganie, wczesne wykrywanie i leczenie depresji. Jednym
z najistotniejszych problemów związanych z występowaniem zaburzeń depresyjnych jest
fakt, iż zaburzenia te stanowią czynnik wysokiego ryzyka popełniania samobójstw.
Tabela 3.
OSOBY, U KTÓRYCH KIEDYKOLWIEK W ŻYCIU WYSTĄPIŁA DEPRESJA
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Źródło: Raport z badań: Epidemiologia zaburzeń psychicznych i dostęp do psychiatrycznej
opieki zdrowotnej -EZOP Polska.
Tabela 4.
OSOBY, U KTÓRYCH KIEDYKOLWIEK W ŻYCIU WYSTĄPIŁA DEPRESJA - GRUPY WIEKOWE, ODSETKI
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Źródło: Raport z badań: Epidemiologia zaburzeń psychicznych i dostęp do psychiatrycznej
opieki zdrowotnej -EZOP Polska.
Powyższe tabele zawierają dane odnoszące się do osób, u których kiedykolwiek w życiu
wystąpił epizod depresyjny lub przewlekły rodzaj depresji. Na podstawie przeprowadzonych
badań wynika, że przynajmniej jeden epizod depresyjny wystąpił u 3% mieszkańców kraju
w badanym przedziale wiekowym od 18. do 64. roku życia, po oszacowaniu oznacza to
liczbę 766 200 osób. Dystymię (tj. przewlekłe obniżenie nastroju) stwierdzono u 0,6%
osób. Należy zaznaczyć, iż rozpowszechnienie epizodu depresyjnego jest zawsze wyższe
u kobiet niż u mężczyzn, niezależnie od grupy wiekowej. Ponadto trzeba podkreślić,
że wskaźnik rozpowszechnienia depresji u kobiet wzrasta wraz z wiekiem, natomiast
u mężczyzn utrzymuje się na bardzo zbliżonym poziomie.
Samobójstwa
Dane na temat liczby samobójstw gromadzone są przez Komendę Główną Policji. Jak wynika
z dostępnych statystyk, łączna liczba zamachów samobójczych wyniosła w 2014 r. 10 207,
w tym samobójstw dokonanych - 6 165. Zamachy samobójcze zakończyły się zgonem wśród
5237 mężczyzn oraz 928 kobiet. Najczęstszym sposobem dokonania zamachu samobójczego
było powieszenie się, rzucenie się z wysokości oraz inne samookaleczenia, a najrzadziej
dokonywano zamachu przez zażycie trucizny. Najczęstsze ustalone przyczyny zamachów
samobójczych to nieporozumienia rodzinne, choroba psychiczna oraz przewlekła choroba,
natomiast najrzadszą przyczyną zamachu samobójczego była niepożądana ciąża. Najwięcej
zamachów samobójczych było wśród osób w wieku 20-24 lat - 1015 oraz wśród osób w wieku
30-34 lat-1005.1)
Badanie EZOP potwierdziło istnienie problemu samobójstw w Rzeczypospolitej Polskiej
jako istotnego problemu zdrowotnego w społeczeństwie. Dane uzyskane w badaniu są znacznie
bardziej niepokojące niż statystyki Policji. Badanie wykazało, że 0,7% mieszkańców
naszego kraju w wieku produkcyjnym ma za sobą zdarzenie, które można zakwalifikować
jako próbę samobójczą. Ekstrapolacja wyników badania na naszą populację pozwala szacować
liczbę osób mających za sobą próbę samobójczą na 189 tysięcy.
Tabela 5.
OSOBY PRÓBUJĄCE POPEŁNIĆ SAMOBÓJSTWO (KIEDYKOLWIEK W ŻYCIU) WG PŁCI I GRUP WIEKU
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Źródło: Raport z badań: Epidemiologia zaburzeń psychicznych i dostęp do psychiatrycznej
opieki zdrowotnej -EZOP Polska.
W badaniu EZOP nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic między grupami wieku,
jednak najczęściej podejmują próby samobójcze kobiety w wieku 30-39 lat (1,1%), a
najmniej są do tego skłonne kobiety mające 40-49 lat (0,4%).
Leczeni z powodu zaburzeń psychicznych na podstawie danych statystyki publicznej w
latach 2011-2014
Rejestrowane w systemie lecznictwa psychiatrycznego zdarzenia zdrowotne dają podstawę
do oceny rocznego rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych w Polsce. Zawarte w tabeli
1 informacje dotyczą rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych (bez uzależnień) w populacji
dorosłych mieszkańców kraju zarejestrowanych corocznie w różnych formach opieki psychiatrycznej.
W każdej z form opieki, spośród ogólnej liczby zaburzeń, wyodrębniono leczonych z
rozpoznaniem schizofrenii.
Tabela 6.
DOROŚLI Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI (BEZ UZALEŻNIEŃ) LECZENI W PSYCHIATRYCZNEJ OPIECE SZPITALNEJ I POZASZPITALNEJ W LATACH 2011-2014
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Źródło: Opracowanie Zakładu Zdrowia Publicznego Instytutu Psychiatrii i Neurologii
na podstawie danych ze statystyki publicznej.
W opiece ambulatoryjnej w okresie 4 lat liczba osób z zaburzeniami psychicznymi wzrosła
o 150 tys., tj. 14%, podczas gdy odsetek leczonych z powodu schizofrenii zmieniał
się w niewielkim stopniu.
Największy wzrost odnotowano w opiece środowiskowej (zespoły leczenia środowiskowego),
w której ogólna liczba leczonych potroiła się (z 9,6 tys. do 29,8 tys.), a leczonych
z rozpoznaniem schizofrenii wzrosła o 75%, co oznacza większą dynamikę wzrostu leczonych
z rozpoznaniami innymi niż schizofrenia (zwłaszcza zaburzeniami afektywnymi).
W psychiatrycznej opiece dziennej w 2014 r. leczyło się prawie 16 tys. osób, tzn.
o 9% więcej niż w 2011 r., przy jednoczesnym niewielkim spadku leczonych z powodu
schizofrenii. W 2011 r. prawie co czwarty leczony w oddziałach dziennych miał rozpoznanie
schizofrenii, podczas gdy w 2014 r. -już tylko co piąty.
Najmniejsze zmiany w okresie 2011 - 2014 odnotowano w odniesieniu do opieki całodobowej
szpitalnej i dotyczy to zarówno ogólnej liczby leczonych, jak i leczonych z powodu
schizofrenii.
W oddziałach zakładów opiekuńczych obserwuje się malejącą liczbę leczonych, w tym
także z rozpoznaniem schizofrenii, co w tym przypadku może oznaczać dłuższe średnie
czasy pobytu.
Tabela 7.
DZIECI I MŁODZIEŻ Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI (BEZ UZALEŻNIEŃ) LECZONE W PSYCHIATRYCZNEJ OPIECE SZPITALNEJ I POZASZPITALNEJ W LATACH 2011-2014
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Źródło: Opracowanie Zakładu Zdrowia Publicznego Instytutu Psychiatrii i Neurologii
na podstawie danych ze statystyki publicznej.
W opiece ambulatoryjnej zwraca uwagę zmienna liczba leczonych rocznie (najniższa w
2013 r.), osiągająca na koniec 2014 r. poziom ponad 105 tys. leczonych, tj. 0,9% więcej
niż w 2011 r.
Obserwuje się również zmiany w liczbie osób leczonych w innych formach: w oddziałach
dziennych oznacza to na koniec 2014 r. niewielki wzrost liczby leczonych, w oddziałach
szpitalnych całodobowych - niewielki spadek (5%). W oddziałach opiekuńczych leczyło
się w analizowanym okresie od 67 do 80 osób poniżej 18. roku życia. Rozpoznanie schizofrenii
w populacji dzieci i młodzieży występuje stosunkowo rzadko i dotyczy w opiece ambulatoryjnej
i dziennej od 1 do 1,5%, w całodobowej - ok. 5% ogółu leczonych.
Rozdział 2
CELE I ZADANIA PROGRAMU
1.
Celami głównymi Programu są:
1)
zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej opieki adekwatnej do
ich potrzeb;
2)
prowadzenie działań na rzecz zapobiegania stygmatyzacji i dyskryminacji osób z zaburzeniami
psychicznymi;
3)
monitorowanie i ocena skuteczności działań realizowanych w ramach Programu.
2.
Do celów szczegółowych i zadań Programu należą:
1)
w zakresie zapewniania osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej opieki adekwatnej
do ich potrzeb:
a)
upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej,
b)
upowszechnienie zróżnicowanych form pomocy i oparcia społecznego,
c)
aktywizacja zawodowa osób z zaburzeniami psychicznymi,
d)
skoordynowanie dostępnych form opieki i pomocy,
e)
udzielanie wsparcia psychologiczno-pedagogicznego uczniom, rodzicom i nauczycielom;
2)
w zakresie prowadzenia działań na rzecz zapobiegania stygmatyzacji i dyskryminacji
osób z zaburzeniami psychicznymi:
a)
opracowanie ogólnych zasad postępowania dotyczących przedstawiania wizerunku osób
z zaburzeniami psychicznymi w mediach,
b)
prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych dotyczących konieczności respektowania
praw osób z zaburzeniami psychicznymi;
3)
w zakresie monitorowania i oceny skuteczności działań realizowanych w ramach Programu
- gromadzenie i analizowanie sprawozdań zawierających informacje dotyczące realizacji
zadań wynikających z Programu, przekazywanych przez podmioty wskazane w Programie.
Zadania dla poszczególnych podmiotów realizujących
I.
Minister właściwy do spraw zdrowia:
Cel główny 1: Zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej opieki
adekwatnej do ich potrzeb.
Cel szczegółowy a): upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej.
Zadania:
1)
monitorowanie postępów wdrażania przez NFZ psychiatrycznej środowiskowej opieki zdrowotnej;
2)
przygotowanie - we współpracy z towarzystwami naukowymi właściwymi w sprawach zdrowia
psychicznego oraz podmiotami uczestniczącymi w ochronie zdrowia psychicznego - standardów
lub rekomendacji postępowania medycznego w ramach CZP2);
3)
wspieranie i monitorowanie procesu tworzenia sieci CZP;
4)
ustalenie kompetencji niezbędnych do realizacji środowiskowego modelu psychiatrycznej
opieki zdrowotnej oraz rozważenie w porozumieniu z właściwymi władzami uczelni możliwości
dostosowania programów kształcenia uwzględniających potrzeby środowiskowego modelu
opieki psychiatrycznej;
5)
wdrażanie na poziomie przeddyplomowym i podyplomowym szkolenia kadr o kompetencjach
niezbędnych w środowiskowej psychiatrycznej opiece zdrowotnej;
6)
określenie zadań podstawowej opieki zdrowotnej w środowiskowej psychiatrycznej opiece
zdrowotnej;
7)
poinformowanie władz właściwych uczelni o konieczności wprowadzenia do programów kształcenia
przeddyplomowego lekarzy i pielęgniarek oraz do szkolenia specjalizacyjnego lekarzy
i lekarzy pediatrów zadań podstawowej opieki zdrowotnej w realizacji środowiskowego
modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej.
Wskaźniki monitorowania, oczekiwane efekty realizacji: odsetek kadr objętych szkoleniem
w okresie roku, liczba zawartych umów na CZP, przygotowany dokument zawierający zalecenia/standardy.
Cel szczegółowy d): skoordynowanie dostępnych form opieki i pomocy.
Zadania:
1)
opracowanie założeń dla utworzenia lub desygnowania organu koordynującego realizację
Programu na szczeblu centralnym z zadaniami:
a)
doskonalenie we współpracy z właściwymi towarzystwami naukowymi oraz podmiotami uczestniczącymi
w ochronie zdrowia psychicznego rozwiązań organizacyjnych i standardów postępowania
w zakresie ochrony zdrowia psychicznego,
b)
monitorowanie realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego we współpracy
z Radą do spraw Zdrowia Psychicznego,
c)
sporządzanie rocznych sprawozdań na podstawie informacji uzyskanych od podmiotów realizujących
Program;
2)
przygotowanie instytucjonalnych ram i zasad współdziałania CZP z podmiotami świadczącymi
oparcie społeczne oraz aktywizację społeczno-zawodową w porozumieniu z ministrem właściwym
do spraw zabezpieczenia społecznego.
Oczekiwany efekt realizacji: poprawa koordynacji Programu.
Cel główny 2: Prowadzenie działań na rzecz zapobiegania stygmatyzacji i dyskryminacji
osób z zaburzeniami psychicznymi.
Zadania:
1)
opracowanie ogólnych zasad postępowania dotyczących przedstawiania wizerunku osób
z zaburzeniami psychicznymi w mediach;
2)
prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych dotyczących konieczności respektowania
praw osób z zaburzeniami psychicznymi.
Cel główny 3: Monitorowanie i ocena skuteczności działań realizowanych w ramach Programu.
Cel szczegółowy a): gromadzenie i analizowanie sprawozdań zawierających informacje
dotyczące realizacji zadań wynikających z Programu, przekazywanych przez podmioty
wskazane w Programie.
Zadanie:
1)
przygotowanie i wdrożenie programu badawczego oceniającego efekty i efektywność realizacji
Programu.
Wskaźnik monitorujący: raporty (2020 r. i 2022 r.) określające podstawowe zasoby organizacyjne
i kadrowe opieki psychiatrycznej, wskaźniki występowania i rozpowszechnienia zaburzeń
psychicznych, dostępności, jakości i efektywności opieki psychiatrycznej.
II.
Minister właściwy do spraw pracy, zabezpieczenia społecznego i rodziny:
Cel główny 1: Zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej opieki
adekwatnej do ich potrzeb.
Cel szczegółowy b): upowszechnienie zróżnicowanych form pomocy i oparcia społecznego.
Zadania:
1)
wspieranie jednostek samorządu terytorialnego i innych podmiotów pomocy społecznej
w zakresie poszerzania, zróżnicowania i unowocześniania pomocy i oparcia społecznego
dla osób z zaburzeniami psychicznymi, w zakresie pomocy: bytowej, stacjonarnej, samopomocy
środowiskowej, z uwzględnieniem polityki rodzinnej i senioralnej;
2)
monitorowanie sposobu wdrażania przez jednostki samorządu terytorialnego i inne podmioty
pomocy społecznej programów poszerzania, zróżnicowania i unowocześniania pomocy i
oparcia społecznego dla osób z zaburzeniami psychicznymi, w zakresie pomocy: bytowej,
stacjonarnej, samopomocy środowiskowej, z uwzględnieniem kierunków polityki rodzinnej
i senioralnej;
3)
określenie standardów finansowania usług z zakresu pomocy i oparcia społecznego dla
osób z zaburzeniami psychicznymi.
Wskaźnik monitorujący: roczny raport określający zasoby i dostępność oparcia społecznego
oraz liczbę osób korzystających z różnych form pomocy w skali kraju i w poszczególnych
województwach.
Cel szczegółowy c): aktywizacja zawodowa i społeczna osób z zaburzeniami psychicznymi.
Zadania:
1)
wdrażanie rozwiązań prawnych lub organizacyjnych koniecznych do rozwoju różnych form
zatrudnienia wspieranego i wspomaganego oraz przedsiębiorczości społecznej, dostosowanych
do potrzeb osób z zaburzeniami psychicznymi;
2)
wspieranie powstawania i działalności pozarządowych ruchów samopomocowych:
a)
osób z doświadczeniem zaburzeń psychicznych lub ich rodzin - służących samopomocy
oraz reprezentowaniu oczekiwań i opinii w życiu i dialogu społecznym,
b)
innych organizacji - działających na rzecz zwiększenia aktywności i uczestnictwa osób
z zaburzeniami psychicznymi w życiu i dialogu społecznym.
Wskaźnik monitorujący: roczny raport określający liczbę osób objętych poszczególnymi
formami działalności w okresie roku.
Cel szczegółowy d): skoordynowanie dostępnych form opieki i pomocy.
Zadanie:
1)
przygotowanie, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, instytucjonalnych
ram i zasad współdziałania CZP z podmiotami świadczącymi oparcie społeczne oraz aktywizację
społeczno-zawodową, z uwzględnieniem polityki rodzinnej i senioralnej.
III.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania
Cel główny 1: Zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej opieki
adekwatnej do ich potrzeb.
Cel szczegółowy e): udzielanie wsparcia psychologiczno-pedagogicznego uczniom, rodzicom
i nauczycielom.
Zadania:
1)
przygotowanie, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, instytucjonalnych
ram i zasad współdziałania jednostek psychiatrycznej opieki zdrowotnej z jednostkami
systemu oświaty, w szczególności młodzieżowymi ośrodkami wychowawczymi.
IV.
Minister Sprawiedliwości
Cel główny 1: Zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej opieki
adekwatnej do ich potrzeb.
Cel szczegółowy a): upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej.
Zadanie:
1)
zapewnienie osobom przebywającym w placówkach penitencjarnych wymiaru sprawiedliwości,
w szczególności w ośrodkach dla młodocianych, dostępu do opieki psychiatrycznej i
wsparcia psychologicznego.
V.
Minister właściwy do spraw wewnętrznych
Cel główny 1: Zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej opieki
adekwatnej do ich potrzeb.
Cel szczegółowy a): upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej.
Zadania:
1)
opracowanie programu dostosowania działalności placówek resortowych, w których funkcjonują
oddziały psychiatryczne, do warunków środowiskowego modelu opieki psychiatrycznej;
2)
wdrażanie programu dostosowania działalności psychiatrycznych placówek resortowych
do zaleceń środowiskowego modelu opieki psychiatrycznej.
VI.
Minister Obrony Narodowej
Cel główny 1: Zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej opieki
adekwatnej do ich potrzeb.
Cel szczegółowy a): upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej.
Zadania:
1)
opracowanie programu dostosowania działalności placówek resortowych, w których funkcjonują
oddziały psychiatryczne, do warunków środowiskowego modelu opieki psychiatrycznej;
2)
wdrażanie programu dostosowania działalności psychiatrycznych placówek resortowych
do zaleceń środowiskowego modelu opieki psychiatrycznej;
3)
monitorowanie, nadzorowanie i ochrona zdrowia psychicznego: weteranów działań poza
granicami państwa i weteranów poszkodowanych w działaniach poza granicami państwa,
ich rodzin oraz rodzin żołnierzy poległych w trakcie działań poza granicami państwa.
VII.
Narodowy Fundusz Zdrowia
Cel główny 1: Zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej opieki
adekwatnej do ich potrzeb:
Cel szczegółowy b): upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej.
Zadania:
1)
finansowanie świadczeń z zakresu psychiatrycznej środowiskowej opieki zdrowotnej;
2)
dążenie do zapewnienia priorytetowego wzrostu nakładów na świadczenia zdrowotne w
rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień;
3)
wprowadzenie finansowania świadczeń zdrowotnych CZP pozwalającego na objęcie kompleksową
opieką pacjentów z obszaru jego działania;
4)
opracowanie i wprowadzenie zasad finansowania specjalistycznych psychiatrycznych świadczeń
zdrowotnych według zryczałtowanej stawki na leczenie osoby/jednostki lub grupy jednostek
diagnostycznych.
VIII.
Samorządy województw
Cel główny 1: Zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej opieki
adekwatnej do ich potrzeb:
Cel szczegółowy a): upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej.
Zadania:
1)
aktualizacja wojewódzkiego programu zwiększenia dostępności i zmniejszenia nierówności
w dostępie do różnych form środowiskowej psychiatrycznej opieki zdrowotnej, w tym
rozwoju CZP oraz placówek psychiatrycznej opieki zdrowotnej dla dzieci i młodzieży
na terenie województwa. Wojewódzki program może stanowić element regionalnego programu
ochrony zdrowia psychicznego;
2)
opracowanie, we współpracy z samorządami powiatów, dokumentu określającego strategię
rozwoju zasobów ochrony zdrowia psychicznego z uwzględnieniem map potrzeb zdrowotnych
w zakresie CZP, zapewniających kompleksową opiekę zdrowotną nad osobami z zaburzeniami
psychicznymi na określonym obszarze terytorialnym oraz przemieszczenia ogólnych oddziałów
psychiatrycznych z wojewódzkich szpitali monospecjalistycznych do lokalnych szpitali
wielospecjalistycznych lub ich tworzenia w lokalnych szpitalach wielospecjalistycznych.
Opracowany dokument może stanowić element regionalnego programu ochrony zdrowia psychicznego;
3)
wspieranie wdrażania planu umiejscowienia CZP zapewniających kompleksową opiekę zdrowotną
nad osobami z zaburzeniami psychicznymi na terenie województwa, w tym poprzez stymulowanie
zmian w strukturze podmiotów wykonujących działalność leczniczą, dla których podmiotem
tworzącym jest samorząd województwa.
Wskaźnik monitorujący: opracowany dokument.
Cel szczegółowy b): upowszechnienie zróżnicowanych form pomocy i oparcia społecznego.
Zadania:
1)
aktualizacja wojewódzkiego programu poszerzenia, zróżnicowania i unowocześniania pomocy
i oparcia społecznego dla osób z zaburzeniami psychicznymi w zakresie pomocy i oparcia
społecznego;
2)
wspieranie projektów organizacji pozarządowych służących rozwojowi form oparcia społecznego
dla osób z zaburzeniami psychicznymi, w tym zapewnienie ciągłości działaniom skutecznym.
Cel szczegółowy c): aktywizacja zawodowa osób z zaburzeniami psychicznymi.
Zadania:
1)
zwiększanie dostępności rehabilitacji zawodowej, organizacja poradnictwa zawodowego
i szkoleń zawodowych dla osób niepełnosprawnych, w tym z zaburzeniami psychicznymi;
2)
aktualizacja i wdrażanie wojewódzkiego programu rozwoju zróżnicowanych form wspieranego
i wspomaganego zatrudnienia oraz przedsiębiorczości społecznej dostosowanych do potrzeb
osób niepełnosprawnych, w tym z zaburzeniami psychicznymi;
3)
prowadzenie kampanii szkoleniowo-informacyjnej, adresowanej do pracodawców, promującej
zatrudnianie osób niepełnosprawnych, w tym z zaburzeniami psychicznymi.
Cel szczegółowy d): skoordynowanie dostępnych form opieki i pomocy.
Zadania:
1)
opracowanie lub aktualizacja regionalnego programu ochrony zdrowia psychicznego;
2)
realizacja, koordynowanie i monitorowanie regionalnego programu ochrony zdrowia psychicznego
w odniesieniu do zadań wskazanych dla samorządu województwa;
3)
przygotowanie aktualizowanego corocznie przewodnika informującego o dostępnych formach
opieki zdrowotnej, pomocy społecznej i aktywizacji zawodowej dla osób z zaburzeniami
psychicznymi, w tym w oparciu o informacje przekazane przez samorządy powiatowe, w
wersji elektronicznej lub papierowej.
IX.
Samorządy powiatów
Cel główny 1: Zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej opieki
adekwatnej do ich potrzeb.
Cel szczegółowy a): upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej.
Zadania:
1)
opracowanie lokalnego programu zwiększenia dostępności i zmniejszenia nierówności
w dostępie do różnych form środowiskowej psychiatrycznej opieki zdrowotnej, w tym
rozwoju CZP oraz placówek psychiatrycznej opieki zdrowotnej dla dzieci i młodzieży
w powiecie lub gminie;
2)
utworzenie CZP zgodnie z zasadami organizacyjnymi zawartymi w rozdziale 4 Programu.
Wskaźnik monitorujący: odsetek placówek biorących udział w Programie w okresie roku.
Cel szczegółowy b): upowszechnienie zróżnicowanych form pomocy i oparcia społecznego.
Zadania:
1)
aktualizacja poszerzenia, zróżnicowania i unowocześniania pomocy i oparcia społecznego
dla osób z zaburzeniami psychicznymi, w zakresie pomocy: bytowej, mieszkaniowej, stacjonarnej,
samopomocy środowiskowej;
2)
wspieranie finansowe projektów organizacji pozarządowych służących rozwojowi form
oparcia społecznego dla osób z zaburzeniami psychicznymi;
3)
zwiększenie udziału zagadnień pomocy osobom z zaburzeniami psychicznymi w działalności
powiatowych centrów pomocy rodzinie.
Cel szczegółowy c): aktywizacja zawodowa osób z zaburzeniami psychicznymi.
Zadania:
1)
zwiększanie dostępności rehabilitacji zawodowej, organizacja poradnictwa zawodowego
i szkoleń zawodowych dla osób niepełnosprawnych, w tym z zaburzeniami psychicznymi;
2)
prowadzenie kampanii szkoleniowo-informacyjnej adresowanej do pracodawców promującej
zatrudnianie osób niepełnosprawnych, w tym z zaburzeniami psychicznymi;
3)
zwiększenie udziału zatrudnienia osób z zaburzeniami psychicznymi w działalności powiatowych
urzędów pracy (PUP).
Cel szczegółowy d): skoordynowanie dostępnych form opieki i pomocy.
Zadania:
1)
powołanie lub kontynuacja działania lokalnego zespołu koordynującego realizację Programu;
skład zespołu ustala się w sposób zapewniający właściwą reprezentację samorządu powiatu
lub gminy, placówek realizujących zadania z zakresu ochrony zdrowia psychicznego,
pozarządowych organizacji samopomocowych; zarząd powiatu zapewni działaniom zespołu
niezbędną pomoc administracyjną;
2)
opracowanie lub aktualizacja lokalnego programu ochrony zdrowia psychicznego, zawierającego
szczegółowy plan zapewnienia mieszkańcom koordynowanych, medycznych i społecznych
świadczeń CZP;
3)
realizacja, koordynowanie i monitorowanie lokalnego programu ochrony zdrowia psychicznego;
4)
przygotowanie i udostępnienie mieszkańcom oraz samorządowi województwa aktualizowanego
corocznie przewodnika informującego o lokalnie dostępnych formach opieki zdrowotnej,
pomocy społecznej i aktywizacji zawodowej dla osób z zaburzeniami psychicznymi (w
wersji papierowej lub elektronicznej).
X.
Jednostki samorządu terytorialnego
Cel główny 1: Zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej opieki
adekwatnej do ich potrzeb.
Cel szczegółowy e): udzielanie wsparcia psychologiczno-pedagogicznego uczniom, rodzicom
i nauczycielom.
1)
wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne przez
udzielanie dzieciom i młodzieży oraz rodzicom pomocy psychologiczno-pedagogicznej;
2)
udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom i młodzieży w przedszkolach,
szkołach i placówkach.
Rozdział 3
NAKŁADY NA REALIZACJĘ PROGRAMU
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
* Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki Społecznej dodatkowo wskazało środki z przeznaczeniem
na inwestycje.
** Brak kwoty wyróżnionej w przedmiotowej tabeli nie oznacza, iż JST nie ponoszą wydatków
związanych z realizacją zadań zawartych w Programie. Jednakże przedmiotowe zadania
zawarte w Programie wskazane do realizacji przez jednostki samorządu terytorialnego
należą do grupy zadań własnych i finansowane będą ze środków będących w dyspozycji
JST. Ministerstwo Zdrowia dysponuje jedynie szacunkowymi danymi dotyczącymi wydatków
JST w poprzednich latach i dane te nie gwarantują wskazania fatycznych wydatków.
Wszelkie koszty dla budżetu państwa związane z wdrożeniem i realizacją zadań przewidzianych
w ww. projekcie poza kosztami Ministerstwa Zdrowia zostaną sfinansowane w ramach limitów
wydatków zaplanowanych dla właściwych części budżetu państwa na dany rok, bez konieczności
ich zwiększania, a wejście w życie projektowanej regulacji nie będzie podstawą do
ubiegania się o dodatkowe środki budżetu państwa na ten cel.
Rozdział 4
ZALECANE ROZWIĄZANIA ORGANIZACYJNE W PSYCHIATRYCZNEJ OPIECE ZDROWOTNEJ
I.
Funkcje, struktura i organizacja CZP.
CZP realizuje środowiskową opiekę psychiatryczną, której celem jest:
1)
poprawa jakości leczenia psychiatrycznego - jego dostępności, ciągłości, kompleksowości,
dostosowania do potrzeb, możliwej do osiągnięcia skuteczności i godziwości warunków
świadczenia pomocy;
2)
pomoc chorym w odzyskiwaniu zdrowia, pozycji społecznej, oczekiwanej jakości życia;
3)
tworzenie warunków do społecznej integracji osób z zaburzeniami psychicznymi oraz
przeciwdziałanie stygmatyzacji i wykluczeniu;
4)
ograniczenie rozmiarów i negatywnych skutków hospitalizacji;
5)
uruchomienie inicjatyw i zasobów lokalnej społeczności na rzecz ochrony zdrowia psychicznego.
CZP dla dorosłych
1.
Funkcjonowanie
Kompleksowość opieki świadczonej przez CZP wynika:
1)
z indywidualizacji i koordynacji pomocy udzielanej poszczególnym chorym;
2)
ze zróżnicowania udostępnianych świadczeń zdrowotnych;
3)
z koordynacji świadczeń zdrowotnych i społecznych;
4)
z dostosowania struktury organizacyjnej do potrzeb lokalnej wspólnoty społecznej.
CZP dla dorosłych tworzy się w celu zapewnienia opieki, docelowo na obszarze zamieszkałym
przez nie więcej niż 200 tys. mieszkańców z zastrzeżeniem, że liczba ta może być odpowiednio
dostosowana do szczególnych uwarunkowań terytorialnych występujących na danym obszarze
lub innych okoliczności uzasadniających inną liczbę mieszkańców. Gęstość sieci (rozmieszczenie)
CZP oraz zasięg ich terytorialnej odpowiedzialności określa plan umiejscowienia CZP.
Odpowiedzialność terytorialna oznacza zobowiązanie do objęcia opieką każdego zgłaszającego
się po pomoc mieszkańca określonego administracyjnie obszaru działania CZP.
Umiejscowienie CZP - pozaszpitalna infrastruktura CZP co do zasady powinna być w całości
zlokalizowana na obszarze odpowiedzialności terytorialnej. W przypadku braku dostępu
do bazy szpitalnej na tym obszarze, dopuszczalne jest zapewnienie (w szczególności
umowa z podwykonawcą, konsorcjum) całodobowych świadczeń szpitalnych CZP dla dorosłych
w szpitalu najbliższym temu obszarowi.
Pomoc w przypadkach nagłych i pilnych - CZP zapewnia, w miarę możliwości, natychmiastową
pomoc w przypadkach nagłych, a w przypadkach pilnych - w czasie nie dłuższym niż 72
godziny.
CZP udziela pomocy:
1)
czynnej, tj. leczenia i wsparcia osobom z przewlekłymi zaburzeniami psychicznymi,
wymagającym ciągłości opieki, aktywnego podtrzymywania kontaktu i wyprzedzającego
rozwiązywania problemów;
2)
długoterminowej - innym osobom z przewlekłymi zaburzeniami psychicznymi;
3)
krótkoterminowej - osobom z zaburzeniami epizodycznymi lub nawracającymi;
4)
doraźnej - osobom w stanach nagłych i pilnych;
5)
konsultacyjnej - innym osobom potrzebującym świadczeń diagnostycznych lub porad.
Pierwsza rejestracja chorego następuje w ambulatorium CZP, poza wyjątkowymi okolicznościami
związanymi z ryzykiem dla życia chorych albo dla zdrowia lub życia innych osób.
Podmiot prowadzący CZP może również posiadać umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej
w zakresie leczenia uzależnień.
2.
Struktura
CZP dla dorosłych składa się co najmniej z zespołu:
1)
ambulatoryjnego (przychodni) - zadania: porady lekarskie i psychologiczne, indywidualna
i grupowa pomoc psychoterapeutyczna, czynności pielęgniarskie, interwencje socjalne;
2)
środowiskowego (mobilnego) - zadania: wizyty domowe, terapia indywidualna i grupowa,
praca z rodziną, treningi umiejętności, budowanie sieci oparcia społecznego, zajęcia
i turnusy rehabilitacyjne;
3)
dziennego - zadania: hospitalizacja dzienna psychiatryczna w celu zintensyfikowania
oddziaływań diagnostycznych, terapeutycznych lub rehabilitacyjnych;
4)
szpitalnego - zadania: całodobowa opieka szpitalna w sytuacjach nacechowanych znacznym
nasileniem zaburzeń lub związanym z nimi ryzykiem - podstawowym i docelowym rozwiązaniem
są świadczenia oddziału psychiatrycznego w lokalnym szpitalu ogólnym.
Personel CZP może pracować jednocześnie w więcej niż jednym zespole.
Oddziałem szpitalnym kieruje lekarz posiadający tytuł specjalisty w dziedzinie psychiatrii.
Punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny zapewnia szybką rejestrację, koordynację świadczeń
oraz w koniecznych przypadkach interwencję kryzysową - jest dostępny przez 7 dni w
tygodniu, w miarę możności przez całą dobę.
CZP ściśle współdziała w rozwiązywaniu problemów zdrowotnych i społecznych pacjentów
z podmiotami świadczącymi oparcie społeczne, aktywizację społeczno-zawodową i inne
aktywności pomocowe na terenie odpowiedzialności terytorialnej centrum.
Inne zespoły o zadaniach wyspecjalizowanych mogą być w miarę możliwości udostępniane
przez CZP dla wybranych grup chorych (np. zespoły: dla zaburzeń nerwicowych, psychogeriatryczne,
rehabilitacyjne) lub w celu realizacji niezbędnych świadczeń szczególnych (np. pomoc
kryzysowa, hostele, turnusy).
Alternatywne formy wsparcia i leczenia (wobec tradycyjnych, np.: mieszkania kryzysowe)
można tworzyć w centrum, jeżeli regulacje prawne, dostępne środki i posiadane kompetencje
na to pozwalają i jeżeli odpowiadają one na realne zapotrzebowanie osób objętych opieką.
Zespół dziecięco-młodzieżowy może, jeżeli uzasadniają to potrzeby i zasoby lokalne,
funkcjonować w ramach jednego podmiotu leczniczego, w integracji z CZP dla dorosłych
(wyspecjalizowany zespół dziecięco-młodzieżowy CZP);
3.
Warunki organizacyjne
Forma prawna - CZP jest podmiotem/zakładem leczniczym lub funkcjonuje jako konsorcjum
podmiotów lub zakładów.
Zespół (oddział) szpitalny - może być udostępniany w ramach umowy z innym podmiotem
leczniczym.
Finansowanie świadczeń zdrowotnych CZP powinno umożliwiać objęcie kompleksową opieką
psychiatryczną pacjentów z obszaru funkcjonowania CZP. Finansowanie świadczeń społecznych
wynika z obowiązujących aktualnie regulacji.
Dokumentacja medyczna - przez cały okres korzystania ze świadczeń w CZP prowadzona
jest jedna, ciągła, zintegrowana dokumentacja, na podstawie przepisów wydanych na
podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku
Praw Pacjenta (Dz. U. z 2016 r. poz. 186, 823, 960 i 1070).
Rozdział 5
NIEZBĘDNE KIERUNKI ZMIAN I WARUNKI ROZWOJU PSYCHIATRYCZNEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
NIEZBĘDNY KIERUNEK ZMIAN
Wdrożenie środowiskowego modelu ochrony zdrowia psychicznego, tj. zapewnienie osobom
z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej i powszechnie dostępnej blisko miejsca ich
zamieszkania opieki zdrowotnej oraz innych form opieki i pomocy niezbędnych do życia
w środowisku rodzinnym i społecznym.
ZADANIA
1.
Systemowa reforma ochrony zdrowia psychicznego zapewniająca pomoc:
1)
na zasadach równego dostępu (odpowiedzialność publiczna zgodnie z preambułą ustawy
z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego - „zdrowie psychiczne jest
fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona praw osób z zaburzeniami psychicznymi
należy do obowiązków państwa”), dostosowaną do potrzeb, tzn.:
a)
odpowiedzialną terytorialnie - dla populacji zamieszkującej określony obszar,
b)
zróżnicowaną funkcjonalnie: doraźną, bierną krótko- i długoterminową, czynną (tzw.
assertive outreach);
2)
kompleksową: ambulatoryjną, mobilną/środowiskową, dzienną, całodobową;
3)
koordynowaną: lecznictwo, systemy wsparcia, uczestnictwo społeczne i zawodowe;
4)
wieloprofesjonalną: zespoły wielodyscyplinarne z odpowiedzialnym kierowaniem;
5)
skuteczną, tzn. respektującą dostępne doświadczenie, dowody naukowe i uzgodnione standardy
postępowania;
6)
godziwą (bez naruszania godności) i sprawiedliwą (bez naruszania praw jednostki).
2.
Poprawa wskaźników efektywności systemu:
1)
dostępności świadczeń: docelowo podstawowe świadczenia przez 7 dni w tygodniu przez
całą dobę - nagłe natychmiast, pilne w czasie nie dłuższym niż 72 godziny;
2)
wskaźników zdrowotnych (według ICD5), w tym wskaźników zapadalności, chorobowości, współchorobowości somatycznej, przedwczesnej
śmiertelności, czasu trwania życia, samobójstw, DALY's6));
3)
wskaźników społecznych (np. według ICF7), w tym poziomu funkcjonowania, niesamodzielności, niepełnosprawności, czasowej niezdolności
do pracy, jakości życia, wykluczenia i dyskryminacji);
4)
wskaźników ekonomicznych (relacja nakładów do efektów i efektywności).
3.
Poszanowanie podmiotowości użytkowników systemu (poszanowanie praw i godności, poszerzanie
zakresu współudziału i współdecydowania, minimalizacja opresji).
WARUNKI
1)
zmiana aksjologiczno-kulturowa (wartości, postawy);
2)
zmiana postaw społecznych wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, przeciwdziałanie
ignorancji, procesom napiętnowania, nierównego traktowania i wykluczenia;
3)
ewolucja postaw profesjonalnych - w kierunku zrozumienia i akceptacji założeń środowiskowego
modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej, przygotowanie standardów środowiskowej opieki
psychiatrycznej przez towarzystwa naukowe;
4)
zmiana polityczna (odpowiedzialność, legislacja, zarządzanie);
5)
podjęcie wyzwań w dziedzinie ochrony zdrowia psychicznego adekwatne do skali potrzeb
i zaniedbań - zaliczenie ochrony zdrowia psychicznego do priorytetowych zadań polityki
zdrowotnej i społecznej państwa, podjęcie deinstytucjonalizacji psychiatrycznej opieki
zdrowotnej, tj. odchodzenie od opieki instytucjonalnej na rzecz opieki świadczonej
na poziomie lokalnych społeczności;
6)
zmiana organizacyjna (zasoby, instytucje, kadry, koordynacja, finansowanie, inwestowanie).
4.
Przełamanie barier międzyresortowych w zakresie polityki zdrowotnej i społecznej dotyczącej
ochrony zdrowia psychicznego:
1)
w CZP - wskazanie wymaganego zakresu zintegrowanej oferty usług finansowanych ze środków
pomocy społecznej i zintegrowanej oferty świadczeń gwarantowanych finansowanych ze
środków publicznych oraz instytucjonalne zapewnienie koordynacji ich świadczenia;
2)
w innych placówkach - stworzenie możliwości świadczenia usług społecznych w placówkach
zdrowotnych, a usług zdrowotnych w placówkach pomocy społecznej (regulacje prawne,
zatrudnienie, finansowanie).
5.
Różnicowanie i udostępnianie zasobów oparcia społecznego, w tym niezbędnej pomocy
bytowej i materialnej, usług opiekuńczych, ośrodków wsparcia i samopomocy, chronionych
i wspomaganych form wsparcia mieszkaniowego, wsparcia dla rozwoju ruchów samopomocowych.
6.
Różnicowanie i udostępnianie form aktywizacji zawodowej, w tym rehabilitacji zawodowej,
zatrudnienia chronionego i wspomaganego oraz przedsiębiorczości społecznej.
7.
Kształcenie potrzebnych kadr - zwiększenie zakresu wiedzy i kompetencji psychiatrycznej
lekarzy w kształceniu przeddyplomowym, zmiana programu kształcenia specjalistycznego
psychiatrów, psychologów klinicznych i pielęgniarek psychiatrycznych w celu poszerzenia
kompetencji w zakresie opieki środowiskowej, zapewnienie finansowania szkolenia terapeutów
środowiskowych ze środków publicznych, zakończenie prac nad ustawą o zawodzie psychoterapeuty.
8.
Koordynacja i odpowiedzialność:
1)
odpowiedzialność terytorialna (ocena potrzeb, zasobów, wprowadzenie rozwiązań);
2)
koordynacja regionalna (ponadlokalne potrzeby, zasoby i rozwiązania, wsparcie dla
rozwiązań lokalnych) i krajowa (planowanie, legislacja, modelowanie, monitoring).
9.
Finansowanie: zapewnienie świadczeń ze środków publicznych:
1)
w zakresie podstawowej opieki psychiatrycznej - stopniowe odejście od zasady finansowania
pojedynczych usług i zasobów na rzecz bardziej kompleksowych sposobów finansowania;
2)
w zakresie wyspecjalizowanej opieki psychiatrycznej - stopniowe odejście od płacenia
za pojedyncze świadczenie na rzecz finansowania ryczałtowego za rozpoznanie i leczenie
jednostki chorobowej;
3)
w zakresie świadczeń sądowo-psychiatrycznych i opiekuńczych - według kalkulacji osobodnia.
10.
Zarządzanie zmianą: udostępnienie różnych metod kształcenia i dokształcania w zakresie
zarządzania w dziedzinie ochrony zdrowia psychicznego.
1) Dane Komendy Głównej Policji - stan na dzień 5.05.2015 http://statystyka.policja.p1/st/wybranestatystyki/samobojstwa/l 10594,Samobojstwa-2014.html
2) Centrum Zdrowia Psychicznego - art. 5a ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie
zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2016 r. poz. 546, 960 i 1245) - podmiot leczniczy prowadzący
centrum zdrowia psychicznego zapewnia kompleksową opiekę zdrowotną nad osobami z zaburzeniami
psychicznymi na określonym obszarze terytorialnym w formie pomocy doraźnej, ambulatoryjnej,
dziennej, szpitalnej i środowiskowej.
3) Stan polegający na nagłym lub przewidywanym w krótkim czasie pojawieniu się objawów
pogarszania zdrowia, którego bezpośrednim następstwem może być poważne uszkodzenie
funkcji organizmu lub uszkodzenie ciała, lub utrata życia, wymagający podjęcia natychmiastowych
medycznych czynności ratunkowych i leczenia.
4) Jeżeli istnieje konieczność pilnego udzielenia świadczenia ze względu na dynamikę
procesu chorobowego i możliwość szybkiego pogorszenia stanu zdrowia lub znaczącego
zmniejszenia szans na powrót do zdrowia.
5) Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych.
6) Wskaźnik lat życia skorygowanych niesprawnością - stosowany do określenia stanu zdrowia
danego społeczeństwa.
7) Międzynarodowa klasyfikacja funkcjonowania, niepełnosprawności i zdrowia.