Ustawaz dnia 15 lutego 1989 r.Prawo dewizowe
Spis treści
Treść ustawy
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
Ustawa reguluje zasady obrotu dewizowego i stosowania kursów walutowych, obowiązek
zgłaszania mienia osób krajowych znajdującego się za granicą i mienia osób zagranicznych
znajdującego się w kraju, a także właściwość organów w sprawach dewizowych oraz zasady
kontroli dewizowej.
Art. 2.3 orzeczenia
Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1)
osoba krajowa:
a)
osobę fizyczną mającą miejsce zamieszkania w kraju,
b)
osobę prawną oraz nie mającą osobowości prawnej jednostkę organizacyjną, utworzoną
zgodnie z przepisami prawa, mające siedzibę w kraju,
c)
polskie przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy konsularne i inne polskie przedstawicielstwa
korzystające z immunitetów i przywilejów dyplomatycznych lub konsularnych;
2)
osoba zagraniczna:
a)
osobę fizyczną mającą miejsce zamieszkania za granicą,
b)
osobę prawną oraz nie mającą osobowości prawnej jednostkę organizacyjną, mające siedzibę
za granicą,
c)
oddziały i przedstawicielstwa z siedzibą za granicą osób prawnych oraz nie mających
osobowości prawnej jednostek organizacyjnych mających siedzibę w kraju,
d)
oddziały i przedstawicielstwa w kraju osób prawnych oraz nie mających osobowości prawnej
jednostek organizacyjnych mających siedzibę za granicą,
e)
obce przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy konsularne oraz inne obce przedstawicielstwa
korzystające z immunitetów i przywilejów dyplomatycznych lub konsularnych;
3)
wartość dewizowa:
a)
znaki pieniężne (banknoty i monety) będące za granicą prawnym środkiem płatniczym
oraz te, które przestały być takim środkiem, lecz podlegają wymianie, zwane dalej
„walutami obcymi”,
b)
wystawione w walutach obcych akcje, świadectwa udziałowe, obligacje, książeczki i
inne dowody oszczędnościowe, certyfikaty i kwity depozytowe, czeki, czeki podróżnicze,
weksle, akredytywy, polecenia wypłat oraz wszelkie dokumenty bankowe i finansowe podlegające
wymianie na waluty obce,
c)
złoto i platynę w stanie nie przerobionym oraz w postaci sztab, monet bitych po 1850 r.,
półfabrykatów, z wyjątkiem stosowanych w technice dentystycznej, a także wyroby ze
złota i platyny zazwyczaj nie wytwarzane z tych kruszców,
d)
znaki pieniężne Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej będące w kraju prawnym środkiem
płatniczym oraz te, które przestały być takim środkiem, lecz podlegają wymianie, zwane
dalej „walutą polską” - jeżeli są przedmiotem wywozu za granicę lub przywozu z zagranicy
albo międzynarodowych pieniężnych przekazów bankowych lub pocztowych,
e)
wystawione w walucie polskiej akcje, świadectwa udziałowe, obligacje, książeczki i
inne dowody oszczędnościowe, certyfikaty i kwity depozytowe, czeki, czeki podróżnicze,
weksle, akredytywy, polecenia wypłat oraz wszelkie dokumenty bankowe i finansowe podlegające
wymianie na walutę polską - jeżeli są przedmiotem wywozu za granicę lub przywozu z
zagranicy;
4)
obrót dewizowy:
a)
zawarcie umowy lub dokonanie innej czynności prawnej powodującej lub mającej powodować
płatność środkami stanowiącymi wartości dewizowe bądź przeniesienie własności wartości
dewizowych albo przeniesienie wierzytelności lub zobowiązania, których przedmiotem
są wartości dewizowe,
b)
wywóz za granicę i przywóz z zagranicy wartości dewizowych, a także dokonywanie międzynarodowych
pieniężnych przekazów bankowych lub pocztowych;
5)
bank dewizowy - bank upoważniony do czynności, na których dokonywanie, stosownie do
przepisów ustawy, jest wymagane zezwolenie dewizowe;
6)
podmiot gospodarczy - osobę krajową prowadzącą działalność gospodarczą na podstawie
przepisów o prowadzeniu danego rodzaju działalności;
7)
kraj - terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Art. 3.1 orzeczenie
Minister Finansów, z urzędu lub na wniosek osób zainteresowanych, rozstrzyga wątpliwości
w sprawach statusu dewizowego osób wymienionych w art. 2 pkt 1 i 2.
Rozdział 2
Dokonywanie obrotu dewizowego
Art. 4.
Wartości dewizowe mogą być przedmiotem własności osób krajowych w kraju i za granicą
oraz osób zagranicznych w kraju. Osoby krajowe i zagraniczne mogą swobodnie dokonywać
obrotu dewizowego, z zastrzeżeniem ograniczeń określonych w przepisach niniejszego
rozdziału.
Art. 5.
1.
Osoby krajowe w kraju są obowiązane sprowadzić do kraju znajdujące się za granicą
wartości dewizowe, stanowiące ich własność, nie później niż w terminie 2 miesięcy
od ich uzyskania.
2.
Jeżeli osoba krajowa uzyskała wartości dewizowe w czasie pobytu za granicą, jest obowiązana
sprowadzić je do kraju w terminie 2 miesięcy od powrotu do kraju.
3.
Odstąpienie od obowiązku, o którym mowa w ust. 1 i 2, wymaga zezwolenia dewizowego.
Art. 6.
1.
Podmioty gospodarcze są obowiązane odprzedawać bankom dewizowym część wpływów w walutach
obcych, uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
2.
Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, ustali wysokość i szczegółowe zasady obliczania
podlegającej odprzedaży części wpływów, o których mowa w ust. 1, zakres zwolnień od
tego obowiązku oraz tryb dokonywania rozliczeń z tego tytułu.
Art. 7.
Osoby krajowe fizyczne są obowiązane odprzedawać bankom dewizowym 60% wartości dewizowych
w walucie obcej, otrzymywanych od zagranicznych instytucji ubezpieczeniowych z tytułu
renty lub emerytury, po kursie, o którym mowa w art. 14 ust. 1.
Art. 8.
Następujące czynności obrotu dewizowego wymagają zezwolenia dewizowego:
1)
wywóz za granicę wartości dewizowych, a także ich przekaz za granicę drogą pocztową
lub bankową, z wyjątkiem:
a)
wywozu za granicę przez osoby krajowe fizyczne walut obcych do wysokości określonej
przez Ministra Finansów w zezwoleniu dewizowym ogólnym,
b)
wywozu za granicę przez osoby zagraniczne fizyczne walut obcych przywiezionych przez
te osoby do kraju do wysokości pozostałej po potrąceniu kwot walut obcych podlegających
obowiązkowej wymianie, o której mowa w art. 11,
c)
przekazu za granicę przez podmioty gospodarcze walut obcych na cele zakupów towarów
i usług związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą;
2)
przywóz do kraju waluty polskiej, z wyłączeniem waluty wywiezionej uprzednio za zezwoleniem
dewizowym;
3)
dokonywanie czynności obrotu dewizowego w kraju między osobami krajowymi a osobami
zagranicznymi, z wyjątkiem:
a)
przyjmowania przez osoby krajowe darowizn wartości dewizowych od osób zagranicznych,
b)
rozporządzania wartościami dewizowymi w testamencie,
c)
obrotu z zagranicą towarami i usługami dokonywanego przez podmioty gospodarcze;
4)
udzielanie i zaciąganie kredytów przez osoby krajowe w obrocie dewizowym z zagranicą;
5)
dokonywanie zakupów wartości dewizowych w celu dalszej odprzedaży z zyskiem;
6)
rozporządzanie przez podmioty gospodarcze walutami obcymi uzyskanymi z tytułu prowadzonej
działalności gospodarczej na cele nie związane z tą działalnością;
7)
ustalanie oraz dokonywanie w kraju w stosunkach między osobami krajowymi płatności
w wartościach dewizowych za nabywany towar lub świadczoną usługę i pracę;
8)
zawarcie umowy rachunku bankowego z bankiem zagranicznym przez osoby krajowe w kraju.
Art. 9.8 orzeczeń
1.
Banki dewizowe mogą na podstawie zezwolenia dewizowego Prezesa Narodowego Banku Polskiego
organizować przetargi, na których podmioty gospodarcze mogą dokonywać sprzedaży, a
także kupna walut obcych na pokrywanie ich zobowiązań w tych walutach.
2.
Kupno walut obcych na przetargach przez podmioty gospodarcze działające na podstawie
ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o zasadach prowadzenia na terytorium Polskiej Rzeczypospolitej
Ludowej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne
osoby prawne i fizyczne oraz ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej z udziałem podmiotów
zagranicznych wymaga zezwolenia dewizowego.
3.
Ministrowie Finansów i Współpracy Gospodarczej z Zagranicą oraz Prezes Narodowego
Banku Polskiego określą ogólne zasady przeprowadzania przetargów, o których mowa w
ust. 1.
Art. 10.2 orzeczenia
1.
Osoby krajowe mogą prowadzić punkty kupna i sprzedaży walut obcych na podstawie zezwolenia
dewizowego Narodowego Banku Polskiego.
2.
Osoby prowadzące punkty kupna i sprzedaży walut obcych mogą kupować waluty obce od
osób zagranicznych i krajowych nie będących podmiotami gospodarczymi i sprzedawać
je osobom krajowym nie będącym podmiotami gospodarczymi.
Art. 11.
1.
Osoby zagraniczne fizyczne, nie będące obywatelami polskimi, są obowiązane dokonywać
w banku dewizowym wymiany walut obcych na walutę polską w celu pokrycia kosztów pobytu
w kraju lub w inny sposób zapewnić pokrycie tych kosztów.
2.
Minister Finansów, w drodze rozporządzenia, określa stawki, szczegółowe zasady i tryb
wymiany walut obcych lub zapewnienia innego sposobu pokrycia kosztów pobytu przez
osoby określone w ust. 1, tryb kontroli jego wykonania oraz zwolnień od tego obowiązku.
Art. 12.2 orzeczenia
1.
Osoby zagraniczne są obowiązane dokonywać zapłaty w walucie polskiej, po udokumentowaniu
jej pochodzenia z wymiany walut obcych w banku dewizowym, następujących należności
na rzecz osób krajowych:
1)
za usługi i świadczenia zakładów leczniczych i uzdrowiskowych;
2)
z tytułu:
a)
opłat i kosztów w postępowaniu sądowym i administracyjnym,
b)
poręczeń i kar grzywny, z wyjątkiem nałożonych w trybie postępowania mandatowego,
c)
ceł, podatków, opłat lokalnych oraz opłaty skarbowej;
3)
z tytułu zakupu nieruchomości, praw ustanowionych na nieruchomości, spółdzielczego
własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przydziału spółdzielni
mieszkaniowych: prawa do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym;
4)
za usługi przewozu osób oraz usługi spedycji, przewozu i ubezpieczenia przesyłek na
trasach zagranicznych;
5)
z tytułu najmu i dzierżawy lokali mieszkalnych i użytkowych, usług hotelarskich i
kempingowych.
2.
Minister Finansów, w drodze rozporządzenia, określi szczegółowe zasady dokumentowania
pochodzenia waluty polskiej, o którym mowa w ust. 1, zakres zwolnień od tego obowiązku
oraz tytuły pochodzenia waluty polskiej równorzędne z wymianą walut obcych.
Art. 13.3 orzeczenia
1.
Osoby krajowe są obowiązane dokonywać płatności za granicę oraz pobierać należności
pieniężne z zagranicy w walucie obcej za pośrednictwem banku dewizowego.
2.
Odstąpienie od obowiązków określonych w ust. 1 wymaga zezwolenia dewizowego.
Art. 14.
1.
W obrocie dewizowym i rozrachunkach stosuje się, z zastrzeżeniem wyjątków określonych
w ust. 3 i 4, kursy walut obcych w złotych, ustalone przez Prezesa Narodowego Banku
Polskiego.
2.
Zasady stosowania kursów, o których mowa w ust. 1, określa Prezes Narodowego Banku
Polskiego.
3.
Na przetargach, o których mowa w art. 9, oraz przy kupowaniu i sprzedawaniu walut
obcych, o których mowa w art. 10, stosuje się ceny ustalane umownie przez kupującego
i sprzedającego te waluty.
4.
Przepis ust. 1 nie ma zastosowania do sprzedaży walut obcych między podmiotami gospodarczymi,
jak również do innych czynności obrotu dewizowego, na których dokonywanie nie jest
wymagane zezwolenie dewizowe.
Art. 15.
1.
Prezes Narodowego Banku Polskiego ustala zasady i normy sprzedaży wartości dewizowych
osobom krajowym fizycznym na pokrycie kosztów podróży i pobytu za granicą.
2.
W przypadkach, o których mowa w ust. 1, Prezes Narodowego Banku Polskiego może nałożyć
obowiązek stosowania dopłaty w złotych do kursu walut obcych przy ich sprzedaży osobom
krajowym fizycznym oraz, w porozumieniu z Ministrem Finansów, określić przeznaczenie
środków pochodzących z dopłaty.
Art. 16.
Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może rozciągnąć stosowanie przepisów art.
6 i 9 na wpływy podmiotów gospodarczych w jednostkach rozrachunkowych stosowanych
w handlu zagranicznym, uzyskiwane z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej,
lub w inny sposób ustalić zasady dysponowania przez podmioty gospodarcze tymi wpływami.
Rozdział 3
Obowiązek zgłaszania mienia
Art. 17.1 orzeczenie
1.
Osoby krajowe, z wyjątkiem cudzoziemców, są obowiązane zgłosić Narodowemu Bankowi
Polskiemu ich mienie znajdujące się za granicą. Obowiązek zgłoszenia mienia Skarbu
Państwa ciąży na tych państwowych jednostkach organizacyjnych, pod których zarządem
to mienie się znajduje.
2.
Osoby zagraniczne są obowiązane zgłosić Narodowemu Bankowi Polskiemu ich mienie znajdujące
się w kraju. Jeżeli mienie znajduje się w posiadaniu lub zarządzie innej osoby niż
właściciel, obowiązek zgłoszenia ciąży na tej osobie. Obowiązek zgłoszenia mienia
nie dotyczy przedstawicielstw dyplomatycznych, urzędów konsularnych i misji specjalnych
państw obcych oraz ich cudzoziemskiego personelu, a także organizacji międzynarodowych
lub osób korzystających z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych na mocy umów,
ustaw lub powszechnie ustalonych zwyczajów międzynarodowych.
3.
Zgłoszeniu podlega również utrata mienia.
4.
Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, ustali zakres i tryb wykonania obowiązków
określonych w ust. 1-3.
Art. 18.
Narodowy Bank Polski jest obowiązany przestrzegać tajemnicy o mieniu zgłoszonym w
myśl art. 17; przepisy Prawa bankowego o tajemnicy obrotów i stanów rachunków bankowych
stosuje się odpowiednio.
Rozdział 4
Właściwość organów w sprawach dewizowych oraz zasady kontroli dewizowej
Art. 19.
1.
Organem właściwym w sprawach dewizowych jest Minister Finansów.
2.
Minister Finansów, realizując politykę dewizową, kredytową i płatniczą w obrotach
z zagranicą, koordynuje działalność dewizową organów upoważnionych do dokonywania
czynności dewizowych na podstawie przepisów ustawy. Minister Finansów sprawuje ogólny
nadzór w sprawach dewizowych i w ramach tego nadzoru zapewnia jednolite stosowanie
przepisów ustawy, z zastrzeżeniem art. 22.
Art. 20.2 orzeczenia
1.
Zezwolenie dewizowe może być udzielone jako zezwolenie ogólne lub indywidualne. W
zezwoleniu może być ustalony obowiązek spełnienia określonych warunków.
2.
Zezwolenie dewizowe ogólne jest udzielane dla ogółu albo dla określonego kręgu osób
krajowych lub zagranicznych. W pozostałych wypadkach udziela się zezwoleń dewizowych
indywidualnych.
Art. 21.3 orzeczenia
1.
Ogólnych zezwoleń dewizowych udziela Minister Finansów, w drodze zarządzenia.
2.
Indywidualnych zezwoleń dewizowych udziela Narodowy Bank Polski. Prezes Narodowego
Banku Polskiego, w porozumieniu z Ministrem Finansów, ustali zasady udzielania tych
zezwoleń.
3.
Udzielenie zezwolenia dewizowego jednej ze stron na zawarcie i wykonanie umowy oznacza
zezwolenie również dla drugiej strony oraz osoby trzeciej, której umowa dotyczy, jeżeli
w zezwoleniu nie zastrzeżono inaczej.
Art. 22.
Decyzje w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych mogą być zaskarżone do Naczelnego
Sądu Administracyjnego na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.
Art. 23.
Minister Finansów, realizując uchwalony przez Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
plan bilansu płatniczego oraz zapobiegając przekroczeniu przyjętego w nim poziomu
zadłużenia zagranicznego państwa:
1)
określa przeznaczenie wartości dewizowych uzyskanych w ramach odprzedaży i wymiany,
o których mowa w art. 6, 7 i 11,
2)
współdziała z Prezesem Narodowego Banku Polskiego w tworzeniu rezerwy dewizowej państwa
oraz określaniu zasad gospodarowania tą rezerwą,
3)
może określić, w porozumieniu z Prezesem Narodowego Banku Polskiego, dopuszczalną
wysokość zadłużenia zagranicznego banków dewizowych.
Art. 24.1 orzeczenie
1.
Prezes Narodowego Banku Polskiego, w porozumieniu z Ministrem Finansów, może upoważnić
określone banki do czynności, na których dokonywanie, stosownie do przepisów ustawy,
jest wymagane zezwolenie dewizowe.
2.
Prezes Narodowego Banku Polskiego może ustalać, w porozumieniu z Ministrem Finansów,
poziom rezerw dewizowych banków dewizowych oraz sposób ich zagospodarowania.
Art. 25.
1.
Obrót dewizowy oraz inne czynności, na których dokonanie, stosownie do przepisów ustawy,
jest wymagane zezwolenie dewizowe, podlegają kontroli dewizowej.
2.
Kontroli dewizowej podlega również wykonywanie obowiązku zgłoszenia mienia.
Art. 26.
1.
Kontrolę dewizową wykonują Minister Finansów i podległe mu organy, z zastrzeżeniem
art. 27 ust. 1, na zasadach i w trybie kontroli finansowej.
2.
Organy wykonujące kontrolę dewizową są uprawnione do żądania informacji o obrotach
i stanach na bankowych rachunkach w walutach obcych, z wyjątkiem dotyczących wkładów
oszczędnościowych, oraz o mieniu zgłoszonym w myśl art. 17 ust. 1 i 2.
3.
Kontrolę dewizową wykonują również:
1)
Narodowy Bank Polski - w zakresie dokonywania czynności, o których mowa w art. 25
ust. 1, przez banki dewizowe oraz osoby krajowe i zagraniczne, które uzyskały indywidualne
zezwolenie dewizowe na te czynności,
2)
banki dewizowe - w zakresie płatności i rozliczeń w obrocie dewizowym, dokonywanym
za ich pośrednictwem,
3)
organy administracji celnej - w zakresie granicznej kontroli dewizowej oraz kontroli
dewizowej przesyłek pocztowych,
4)
organy Wojsk Ochrony Pogranicza - w zakresie granicznej kontroli dewizowej, w razie
posiadania uprawnień do wykonywania kontroli celnej,
5)
organy administracji pocztowej - przy nadawaniu przesyłek pocztowych za granicę.
Art. 27.
1.
Graniczną kontrolę dewizową wykonują organy administracji celnej i organy Wojsk Ochrony
Pogranicza na zasadach i w trybie kontroli celnej.
2.
Minister Finansów w porozumieniu z Ministrem Współpracy Gospodarczej z Zagranicą,
w drodze rozporządzenia, może określać zasady i tryb granicznej oraz pocztowej kontroli
dewizowej odmiennie od zasad i trybu kontroli celnej.
Art. 28.
1.
Osoby krajowe i zagraniczne są obowiązane, na żądanie organów kontroli dewizowej,
udzielać ustnych i pisemnych wyjaśnień oraz udostępniać wymagane dokumenty w sprawach
objętych kontrolą dewizową.
2.
Osoby krajowe i zagraniczne dokonujące przywozu z zagranicy i wywozu za granicę wartości
dewizowych są obowiązane zgłosić i na żądanie organów kontroli dewizowej przedstawić
posiadane wartości dewizowe do kontroli.
Rozdział 5
Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe
Art. 29.
W przepisach obowiązujących ustaw wprowadza się następujące zmiany:
1)
w ustawie z dnia 4 maja 1982 r. o Narodowej Radzie Kultury oraz o Funduszu Rozwoju Kultury art. 8 skreśla się,
2)
w ustawie z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym w art. 79 ust. 2 i 3 skreśla się,
3)
w ustawie z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze art. 86 skreśla się,
4)
w ustawie z dnia 3 lipca 1984 r. o kulturze fizycznej w art. 43 w ust. 1 pkt 4 skreśla się,
5)
w ustawie z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych w art. 14 ust. 2 skreśla się,
6)
w ustawie z dnia 23 grudnia 1985 r. o centralnych funduszach rozwoju nauki i techniki art. 13 skreśla się,
7)
w ustawie z dnia 16 lipca 1987 r. o jednostkach innowacyjno-wdrożeniowych art. 14 skreśla się,
8)
w ustawie z dnia 16 lipca 1987 r. o kinematografii w art. 42 ust. 3 i 4 skreśla się,
9)
w ustawie z dnia 10 października 1987 r. o nasiennictwie art. 28, w art. 32 w ust. 5 pkt 2 oraz w art. 56 w ust. 2 pkt 5 skreśla się.
Art. 30.
Pozostają w mocy zezwolenia dewizowe udzielone na podstawie ustawy z dnia 22 listopada 1983 r. - Prawo dewizowe w zakresie, w jakim uzyskanie zezwolenia dewizowego jest wymagane stosownie do przepisów
niniejszej ustawy.
Art. 31.
Zgłoszenie mienia osób krajowych znajdującego się za granicą i mienia osób zagranicznych
znajdującego się w kraju, dokonane na podstawie ustawy wymienionej w art. 30, uważa
się za spełnienie obowiązku przewidzianego w art. 17 niniejszej ustawy.
Art. 32.
Sprawy dewizowe wszczęte i nie zakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy
podlegają rozpatrzeniu według tej ustawy.
Art. 33.
Traci moc ustawa z dnia 22 listopada 1983 r. - Prawo dewizowe .
Art. 34.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 15 marca 1989 r.