Gdy śmierć bliskiej osoby była skutkiem czynu niedozwolonego, na przykład wypadku, najbliżsi członkowie rodziny mogą żądać zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Kodeks cywilny przewiduje też zwrot kosztów leczenia i pogrzebu, rentę dla osób, które zmarły utrzymywał, oraz odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Roszczenia kieruje się do sprawcy albo jego ubezpieczyciela.
Komu przysługuje zadośćuczynienie
Podstawą roszczeń po śmierci bliskiego jest art. 446 Kodeksu cywilnego. Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Krąg uprawnionych nie jest zamknięty: obejmuje przede wszystkim małżonka, dzieci i rodziców, ale w orzecznictwie uwzględnia się także rodzeństwo, dziadków czy partnera życiowego — decyduje rzeczywista, bliska więź ze zmarłym, a nie samo formalne pokrewieństwo.
Krzywda oznacza tu cierpienie po stracie: ból, poczucie osamotnienia, pogorszenie stanu zdrowia psychicznego, utratę wsparcia w codziennym życiu. Przy ustalaniu wysokości świadczenia bierze się pod uwagę między innymi siłę więzi, wiek uprawnionego i zmarłego, rolę zmarłego w rodzinie oraz wpływ straty na dalsze życie bliskich.
Pozostałe świadczenia po śmierci bliskiego
Zadośćuczynienie nie jest jedynym roszczeniem. Kodeks cywilny przewiduje po śmierci poszkodowanego także inne świadczenia:
- zwrot kosztów leczenia i pogrzebu — dla tego, kto faktycznie je poniósł,
- rentę dla osób, wobec których na zmarłym ciążył ustawowy obowiązek alimentacyjny, na przykład dla dzieci,
- rentę dla innych osób bliskich, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli przemawiają za tym zasady współżycia społecznego,
- odszkodowanie dla najbliższych, jeżeli wskutek śmierci ich sytuacja życiowa uległa znacznemu pogorszeniu.
Jak dochodzić roszczeń
Jeżeli śmierć nastąpiła w wypadku komunikacyjnym, roszczenia zgłasza się do ubezpieczyciela OC sprawcy; w innych przypadkach — bezpośrednio do osoby odpowiedzialnej za zdarzenie albo do jej ubezpieczyciela. Do zgłoszenia warto dołączyć akt zgonu, dokumenty potwierdzające pokrewieństwo i bliskość relacji, dokumentację ze sprawy karnej oraz rachunki związane z pogrzebem i leczeniem.
Roszczenia przedawniają się w terminach przewidzianych dla czynów niedozwolonych, a gdy śmierć była skutkiem przestępstwa, termin jest znacznie wydłużony. Sprawy o zadośćuczynienie po śmierci bliskiego są ocenne i wymagające dowodowo — ubezpieczyciele często proponują na początku świadczenia niższe od zasądzanych przez sądy — dlatego przed przyjęciem pierwszej propozycji warto skonsultować się z prawnikiem.
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.