Odszkodowanie naprawia szkodę majątkową — mierzalną w pieniądzu, np. koszty naprawy, leczenia czy utracone zarobki. Zadośćuczynienie rekompensuje krzywdę niemajątkową: ból, cierpienie psychiczne i pogorszenie jakości życia. Oba świadczenia wynikają z Kodeksu cywilnego i można ich dochodzić jednocześnie z tego samego zdarzenia, np. po wypadku, w którym uszkodzono i pojazd, i zdrowie.
Odszkodowanie — naprawienie szkody majątkowej
Odszkodowanie służy wyrównaniu uszczerbku w majątku poszkodowanego. Obejmuje zarówno rzeczywistą stratę (np. zniszczone mienie, poniesione koszty leczenia), jak i utracone korzyści — dochody, które poszkodowany osiągnąłby, gdyby szkody mu nie wyrządzono.
Wysokość odszkodowania da się policzyć: na podstawie faktur, kosztorysów, zaświadczeń o zarobkach. W razie uszkodzenia ciała Kodeks cywilny nakazuje pokryć wszelkie wynikłe z tego koszty, a przy trwałej utracie zdolności do pracy poszkodowany może żądać renty.
Zadośćuczynienie — rekompensata za krzywdę
Zadośćuczynienie dotyczy szkody niemajątkowej, nazywanej krzywdą: bólu fizycznego, cierpień psychicznych, utraty radości życia, ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu. Takiej szkody nie da się wyliczyć z rachunków, dlatego o wysokości świadczenia decyduje ocena całokształtu okoliczności.
Sądy biorą pod uwagę m.in. rozmiar i trwałość uszczerbku na zdrowiu, długość leczenia, wiek poszkodowanego i wpływ zdarzenia na jego życie. Zadośćuczynienie przysługuje także — na odrębnej podstawie — najbliższym osoby zmarłej wskutek czynu niedozwolonego oraz w razie naruszenia dóbr osobistych.
Jedno zdarzenie, dwa roszczenia
W praktyce oba świadczenia często występują razem. Po wypadku komunikacyjnym poszkodowany może żądać odszkodowania za naprawę auta i koszty leczenia oraz — niezależnie — zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Są to osobne roszczenia, które trzeba osobno uzasadnić i udokumentować.
Warto pamiętać, że w języku potocznym słowo „odszkodowanie" bywa używane na oba świadczenia łącznie. W pismach do ubezpieczyciela i w pozwie lepiej jednak rozróżniać te pojęcia, bo każde z nich ma inną podstawę prawną i inne zasady ustalania wysokości.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.