Przy przestępstwach ściganych z oskarżenia publicznego akt oskarżenia wnosi i popiera przed sądem prokurator. Przy nielicznych przestępstwach ściganych z oskarżenia prywatnego (np. znieważenie, naruszenie nietykalności cielesnej) to sam pokrzywdzony jako oskarżyciel prywatny musi wnieść i popierać oskarżenie, choć prokurator może włączyć się do sprawy w interesie publicznym.
Ściganie z urzędu — zasada ogólna
Większość przestępstw ściga się z oskarżenia publicznego: postępowanie wszczyna i prowadzi organ ścigania z urzędu, niezależnie od woli pokrzywdzonego, a akt oskarżenia przed sądem popiera prokurator. Pokrzywdzony może wesprzeć oskarżenie jako oskarżyciel posiłkowy, ale ciężar procesu spoczywa na prokuraturze.
Sprawy z oskarżenia prywatnego
Ustawa wskazuje zamknięty katalog przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego — należą do nich m.in. zniesławienie, znieważenie, naruszenie nietykalności cielesnej oraz spowodowanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu w bójce lub pobiciu. W takich sprawach to pokrzywdzony wnosi prywatny akt oskarżenia (może to być nawet zwięzła skarga na urzędowym formularzu) i osobiście popiera go przed sądem, choć zwykle korzysta z pomocy pełnomocnika.
Prokurator może wszcząć postępowanie w takiej sprawie albo przyłączyć się do już toczącej się, jeśli wymaga tego interes społeczny — wtedy sprawa toczy się dalej z urzędu, nawet gdyby pokrzywdzony chciał się wycofać.
Praktyczne różnice
Sprawy prywatnoskargowe wiążą się z opłatą sądową od aktu oskarżenia oraz możliwością zawarcia ugody lub pojednania na rozprawie, co kończy postępowanie. Cofnięcie prywatnego aktu oskarżenia jest możliwe do prawomocnego zakończenia sprawy za zgodą oskarżonego, jeśli już rozpoczęto przewód sądowy.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.