Zawiadomienie o przestępstwie krok po kroku

paymentsKoszty

format_list_numberedPrzebieg krok po kroku

1. 1
   Krok 1

   Ustal tryb ścigania: z urzędu, na wniosek czy prywatnoskargowy

   personKto: pokrzywdzony / zawiadamiający

   Większość przestępstw (kradzież, oszustwo, pobicie, uszkodzenie mienia) jest ścigana z urzędu — organ działa po samym zawiadomieniu. Przestępstwa wnioskowe (np. groźba karalna z art. 190 k.k., kradzież na szkodę osoby najbliższej z art. 278 § 4 k.k., zgwałcenie wobec niektórych sprawców) wymagają złożenia wniosku o ściganie; od chwili jego złożenia postępowanie toczy się z urzędu, a organ ma obowiązek pouczyć o tym uprawnionego (art. 12 § 1 k.p.k.). Przestępstwa prywatnoskargowe — zniesławienie (art. 212 k.k.), zniewaga (art. 216 k.k.), naruszenie nietykalności cielesnej (art. 217 k.k.), lekkie uszkodzenie ciała (art. 157 § 2 k.k.) — ściga sam pokrzywdzony prywatnym aktem oskarżenia (art. 59 § 1 k.p.k.); prokurator wszczyna lub wstępuje do takiej sprawy tylko, gdy wymaga tego interes społeczny (art. 60 § 1 k.p.k.).

   account_treeCzy czyn jest ścigany z oskarżenia prywatnego (zniesławienie, zniewaga, naruszenie nietykalności, lekki uszczerbek)?

   Tak → Krok 2Nie → Krok 3
2. 2
   Krok 2

   Prywatny akt oskarżenia

   personKto: pokrzywdzony (oskarżyciel prywatny)location_onGdzie: sąd rejonowy — wydział karny (lub policja, art. 488 k.p.k.)scheduleTermin: 1 rok (przedawnienie karalności) od dowiedzenia się o osobie sprawcy

   W sprawach prywatnoskargowych pokrzywdzony wnosi akt oskarżenia bezpośrednio do sądu rejonowego; może on ograniczyć się do oznaczenia oskarżonego, zarzucanego czynu i dowodów (art. 487 k.p.k.). Policja na żądanie pokrzywdzonego przyjmuje ustną lub pisemną skargę, w razie potrzeby zabezpiecza dowody i przesyła ją do sądu (art. 488 § 1 k.p.k.) — to najprostsza droga, gdy nie znasz danych sprawcy. Do aktu oskarżenia dołącza się dowód wpłaty zryczałtowanej równowartości wydatków (art. 621 § 1 k.p.k.; 300 zł — sprawdź w aktualnym brzmieniu). Sąd przed rozprawą kieruje strony na posiedzenie pojednawcze lub do mediacji (art. 489 k.p.k.). Karalność przestępstwa prywatnoskargowego ustaje z upływem roku od dowiedzenia się przez pokrzywdzonego o osobie sprawcy, nie później niż 3 lata od czynu (art. 101 § 2 k.k.).

   podstawa: art. 101 § 2 k.k. · Kalkulator terminów procesowych →

   auto_awesomePrywatny akt oskarżenia

   warning

   Na co uważać:

   • Nieusprawiedliwione niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego na posiedzeniu pojednawczym lub rozprawie uważa się za odstąpienie od oskarżenia (art. 491 § 1, art. 496 § 3 k.p.k.).
3. 3
   Krok 3

   Przygotuj zawiadomienie i dowody

   personKto: zawiadamiający

   Każdy, kto dowiedział się o przestępstwie ściganym z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub policję (art. 304 § 1 k.p.k.); dla niektórych przestępstw (np. zabójstwo, ciężki uszczerbek, pozbawienie wolności) niezawiadomienie jest karalne (art. 240 k.k.). Zawiadomienie powinno opisać, co, kiedy i gdzie się stało, kto jest sprawcą lub co o nim wiadomo, jaka szkoda powstała i jakie są dowody: dokumenty, zrzuty ekranu, nagrania, obdukcja, świadkowie z adresami. Świadome zawiadomienie o niepopełnionym przestępstwie jest przestępstwem (art. 238 k.k.), podobnie jak fałszywe oskarżenie konkretnej osoby (art. 234 k.k.) — o czym zostaniesz pouczony przy składaniu zeznań pod rygorem art. 233 k.k.

   lightbulb

   Wskazówka: Nie kwalifikuj prawnie czynu — opisz fakty. Załącz kopie dowodów, oryginały zachowaj; wskaż, czy chcesz być informowany o czynnościach i czy składasz wniosek o ściganie (gdy czyn jest wnioskowy).

4. 4
   Krok 4

   Złóż zawiadomienie: pisemnie albo ustnie do protokołu

   personKto: zawiadamiający / pokrzywdzonylocation_onGdzie: komisariat policji lub prokuratura rejonowa

   Zawiadomienie składa się na policji (najbliższa jednostka — właściwość nie ma znaczenia) albo w prokuraturze rejonowej, pisemnie (osobiście, pocztą, przez ePUAP) lub ustnie — przyjęcie ustnego zawiadomienia wymaga spisania protokołu (art. 143 § 1 pkt 1 k.p.k.), zwykle połączonego z przesłuchaniem zawiadamiającego w charakterze świadka (art. 304a k.p.k.). W sprawach o zgwałcenie zawiadomienie pokrzywdzonego ogranicza się do najważniejszych faktów, a przesłuchanie odbywa się przed sądem z udziałem psychologa (art. 185c k.p.k.). Jeżeli czyn jest wnioskowy, złóż od razu wniosek o ściganie (art. 12 § 1 k.p.k.). Pokrzywdzony jest stroną postępowania przygotowawczego (art. 299 § 1 k.p.k.) i musi zostać pouczony na piśmie o swoich prawach (art. 300 § 2 k.p.k.).

   auto_awesomeZawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwaauto_awesomeWniosek o ściganie (przy przestępstwach wnioskowych)

   lightbulb

   Wskazówka: Zażądaj potwierdzenia złożenia zawiadomienia z datą i sygnaturą (RSD / PR) — od tej daty biegnie 30 dni i 6 tygodni na zażalenie w razie milczenia organu.

5. 5
   Krok 5

   Czynności sprawdzające i 30 dni na postanowienie

   personKto: policja / prokuratorscheduleTermin: 30 dni na postanowienie; 6 tygodni na zażalenie na brak informacji od otrzymania zawiadomienia

   Niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia organ wydaje postanowienie o wszczęciu albo odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia (art. 305 § 1, art. 325a § 2 k.p.k.). Jeśli potrzebne jest uzupełnienie danych lub sprawdzenie faktów, organ prowadzi czynności sprawdzające — bez biegłych i czynności protokołowanych — ale postanowienie musi wydać najpóźniej w terminie 30 dni od otrzymania zawiadomienia (art. 307 § 1–2 k.p.k.). O wszczęciu, odmowie albo umorzeniu zawiadamia się zawiadamiającego i ujawnionego pokrzywdzonego z pouczeniem o uprawnieniach (art. 305 § 4 k.p.k.). Jeżeli w ciągu 6 tygodni nie otrzymasz żadnej informacji, możesz wnieść zażalenie do prokuratora nadrzędnego (art. 306 § 3 k.p.k.).

   podstawa: art. 307 § 1, art. 306 § 3 k.p.k. · Kalkulator terminów procesowych →

   calculateKalkulator terminów procesowych
6. 6
   Krok 6

   Postanowienie o wszczęciu albo odmowie

   personKto: prokurator / policja

   Odmowa wszczęcia następuje, gdy brak uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa albo zachodzi przeszkoda procesowa — np. czyn nie jest przestępstwem, nastąpiło przedawnienie, brak wniosku o ściganie (art. 17 § 1 k.p.k.). Postanowienie o odmowie lub umorzeniu wydaje prokurator albo policja, a wydane przez policję zatwierdza prokurator (art. 305 § 3 k.p.k.); w dochodzeniu postanowienie nie wymaga uzasadnienia, ale na wniosek strony organ podaje ustnie najważniejsze powody (art. 325e § 1 k.p.k.). Uprawnionym do zażalenia przysługuje prawo przejrzenia akt (art. 306 § 1b k.p.k.) — skorzystaj z niego przed napisaniem zażalenia.

   account_treeCzy odmówiono wszczęcia postępowania (albo je umorzono)?

   Tak → Krok 7Nie → Krok 9
7. 7
   Krok 7

   Zażalenie na odmowę wszczęcia lub umorzenie — 7 dni

   personKto: pokrzywdzony / zawiadamiającylocation_onGdzie: sąd rejonowy (za pośrednictwem prokuratora)scheduleTermin: 7 dni od doręczenia postanowienia

   Na postanowienie o odmowie wszczęcia zażalenie przysługuje pokrzywdzonemu oraz zawiadamiającemu, którego prawa naruszono (art. 306 § 1 k.p.k.); na umorzenie — stronom i instytucji, która zawiadomiła (art. 306 § 1a k.p.k.). Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia (art. 460 k.p.k.), na piśmie, do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, ale za pośrednictwem prokuratora, który wydał lub zatwierdził postanowienie (art. 465 § 2, art. 428 § 1 k.p.k.); prokurator może je sam uwzględnić. Uchylając postanowienie, sąd wskazuje powody oraz okoliczności, które należy wyjaśnić, i czynności, które trzeba przeprowadzić — wskazania te są dla organu wiążące (art. 330 § 1 k.p.k.).

   podstawa: art. 460 k.p.k. · Kalkulator terminów procesowych →

   auto_awesomeZażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia / umorzeniucalculateKalkulator terminów procesowych

   warning

   Na co uważać:

   • Termin 7 dni jest zawity — spóźnione zażalenie prezes sądu odmawia przyjąć; przywrócenie terminu wymaga wniosku w 7 dni od ustania przeszkody (art. 126 § 1 k.p.k.).
8. 8
   Krok 8

   Subsydiarny akt oskarżenia po powtórnej odmowie

   personKto: pokrzywdzony przez adwokata / radcę prawnegolocation_onGdzie: sąd właściwy do rozpoznania sprawyscheduleTermin: 1 miesiąc od doręczenia zawiadomienia o utrzymaniu postanowienia w mocy

   Jeżeli po uchyleniu postanowienia przez sąd organ ponownie odmówi wszczęcia lub umorzy postępowanie, postanowienie to zaskarża się już tylko do prokuratora nadrzędnego (art. 330 § 2 k.p.k.). Gdy prokurator nadrzędny utrzyma je w mocy, pokrzywdzony, który co najmniej dwukrotnie wykorzystał zażalenie, może w terminie miesiąca od doręczenia zawiadomienia o tym postanowieniu wnieść własny (subsydiarny) akt oskarżenia do sądu (art. 55 § 1 k.p.k.). Akt oskarżenia musi sporządzić i podpisać adwokat lub radca prawny (art. 55 § 2 k.p.k.); załącza się zawiadomienie i odpis postanowienia prokuratora nadrzędnego (art. 55 § 2b k.p.k.) oraz dowód wpłaty zryczałtowanej równowartości wydatków (art. 640 § 1 w zw. z art. 621 § 1 k.p.k.). Prokurator może w każdym czasie wstąpić do sprawy jako oskarżyciel publiczny (art. 55 § 4 k.p.k.).

   podstawa: art. 55 § 1 k.p.k. · Kalkulator terminów procesowych →

   auto_awesomeSubsydiarny akt oskarżeniaauto_awesomePełnomocnictwo dla adwokata / radcy prawnegocalculateKalkulator terminów procesowychcalculateKoszty zastępstwa procesowego

   warning

   Na co uważać:

   • W razie uniewinnienia oskarżyciel posiłkowy subsydiarny ponosi koszty procesu (art. 640 § 1 w zw. z art. 632 pkt 1 k.p.k.), choć wydatki nie mogą przekroczyć ryczałtu (art. 640 § 2 k.p.k.).
9. 9
   Krok 9

   Dochodzenie (2 miesiące) albo śledztwo (3 miesiące)

   personKto: policja / prokurator; pokrzywdzony jako stronascheduleTermin: 2 miesiące (dochodzenie) / 3 miesiące (śledztwo) od wszczęcia

   W sprawach o przestępstwa zagrożone karą do 5 lat pozbawienia wolności (przy przestępstwach przeciwko mieniu — gdy szkoda nie przekracza 200 000 zł) prowadzi się dochodzenie (art. 325b § 1 k.p.k.), zwykle przez policję pod nadzorem prokuratora (art. 325a § 1 k.p.k.); powinno być ukończone w ciągu 2 miesięcy, prokurator może je przedłużyć do 3 miesięcy, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach — na dalszy czas oznaczony (art. 325i § 1 k.p.k.). Cięższe sprawy to śledztwo prowadzone lub nadzorowane przez prokuratora — 3 miesiące z możliwością przedłużenia do roku i dalej (art. 310 k.p.k.). Pokrzywdzony może składać wnioski dowodowe i uczestniczyć w czynnościach (art. 315–318 k.p.k.), przeglądać akta za zgodą prowadzącego (art. 156 § 5 k.p.k.) i ustanowić pełnomocnika (art. 87 § 1 k.p.k.).

   podstawa: art. 325i § 1, art. 310 § 1 k.p.k. · Kalkulator terminów procesowych →

   auto_awesomeWniosek dowodowy pokrzywdzonego

   lightbulb

   Wskazówka: Terminy są instrukcyjne — ich przekroczenie nie kończy sprawy. Pisemnie pytaj o stan postępowania i składaj wnioski dowodowe: każdy trzeba rozpoznać postanowieniem, co utrudnia „ciche” umorzenie.

10. 10
    Krok 10

    Skarga na przewlekłość postępowania

    personKto: pokrzywdzony (strona)location_onGdzie: sąd okręgowy / apelacyjny (za pośrednictwem prokuratora)

    Jeżeli postępowanie przygotowawcze prowadzone lub nadzorowane przez prokuratora trwa dłużej, niż to konieczne, pokrzywdzony może wnieść skargę na przewlekłość na podstawie ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Skargę składa się do prokuratora prowadzącego postępowanie, a rozpoznaje ją sąd przełożony nad sądem właściwym do rozpoznania sprawy; podlega opłacie stałej 200 zł. Uwzględniając skargę, sąd stwierdza przewlekłość, może zalecić podjęcie czynności w terminie i przyznaje sumę pieniężną 2 000–20 000 zł (sprawdź w aktualnym brzmieniu).

    auto_awesomeSkarga na przewlekłość postępowania
11. 11
    Krok 11

    Przedstawienie zarzutów i akt oskarżenia

    personKto: prokurator / policjalocation_onGdzie: sąd rejonowy lub okręgowy (art. 24–25 k.p.k.)scheduleTermin: 14 dni na akt oskarżenia od zamknięcia śledztwa / dochodzenia

    Gdy dowody dostatecznie uzasadniają podejrzenie wobec konkretnej osoby, organ sporządza postanowienie o przedstawieniu zarzutów i przesłuchuje ją jako podejrzanego (art. 313 § 1 k.p.k.). Przed zamknięciem postępowania podejrzany i obrońca mogą końcowo zaznajomić się z materiałami (art. 321 k.p.k.), a z tą chwilą pokrzywdzonemu nie można odmówić dostępu do akt (art. 156 § 5 k.p.k.). W ciągu 14 dni od zamknięcia śledztwa lub otrzymania aktu oskarżenia sporządzonego przez policję prokurator wnosi akt oskarżenia do sądu albo umarza, zawiesza lub uzupełnia postępowanie (art. 331 § 1 k.p.k.). O przesłaniu aktu oskarżenia zawiadamia się pokrzywdzonego i zawiadamiającego, pouczając o prawie do złożenia oświadczenia o działaniu jako oskarżyciel posiłkowy (art. 334 § 3 k.p.k.). Na każdym etapie możliwa jest mediacja między pokrzywdzonym a podejrzanym (art. 23a k.p.k.) oraz wniosek prokuratora o skazanie bez rozprawy, któremu pokrzywdzony może się sprzeciwić (art. 335, 343 § 2 k.p.k.).

    podstawa: art. 331 § 1 k.p.k. · Kalkulator terminów procesowych →

    lightbulb

    Wskazówka: Po otrzymaniu zawiadomienia o akcie oskarżenia rozważ oświadczenie o działaniu jako oskarżyciel posiłkowy (do rozpoczęcia przewodu sądowego) i wniosek o naprawienie szkody z art. 46 k.k. — zob. procedurę „Pokrzywdzony w procesie karnym”.

quizNajczęstsze pytania