Renta odszkodowawcza to okresowe świadczenie wyrównujące trwałe następstwa szkody na osobie. Zgodnie z Kodeksem cywilnym przysługuje poszkodowanemu, który całkowicie lub częściowo utracił zdolność do pracy zarobkowej, którego potrzeby się zwiększyły albo zmniejszyły się jego widoki powodzenia na przyszłość. Odrębna renta przysługuje bliskim po śmierci osoby, która ich utrzymywała.
Trzy podstawy renty dla poszkodowanego
Kodeks cywilny wiąże rentę z trwałymi następstwami uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Renta przysługuje, gdy zachodzi choćby jedna z trzech okoliczności:
- całkowita lub częściowa utrata zdolności do pracy zarobkowej — renta wyrównuje różnicę między dochodami, które poszkodowany mógłby osiągać, a tym, co realnie może zarobić po szkodzie,
- zwiększenie się potrzeb — na przykład stałe koszty leków, rehabilitacji, opieki innej osoby czy specjalnej diety,
- zmniejszenie widoków powodzenia na przyszłość — na przykład gdy uraz przekreśla dalszy rozwój kariery zawodowej lub sportowej.
Renta po śmierci żywiciela
Osobny rodzaj renty przysługuje po śmierci poszkodowanego osobom, wobec których ciążył na nim ustawowy obowiązek alimentacyjny — przede wszystkim dzieciom i małżonkowi. Mogą jej żądać także inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli przemawiają za tym zasady współżycia społecznego.
Wysokość tej renty ustala się stosownie do potrzeb uprawnionego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego — obliczanych tak, jakby żył — przez prawdopodobny czas trwania obowiązku alimentacyjnego, na przykład do usamodzielnienia się dziecka.
Wysokość, zmiana i kapitalizacja renty
Rentę ustala się indywidualnie, porównując sytuację sprzed szkody z sytuacją po niej; uwzględnia się przy tym świadczenia otrzymywane z ubezpieczenia społecznego. Jeżeli w chwili orzekania rozmiaru szkody nie da się dokładnie ustalić, sąd może przyznać rentę tymczasową. Renta jest świadczeniem okresowym, zwykle płatnym co miesiąc, i trwa tak długo, jak długo utrzymują się następstwa szkody.
Gdy po wyroku okoliczności się zmienią — stan zdrowia pogorszy się albo poprawi, zmienią się potrzeby — każda ze stron może żądać zmiany wysokości renty. Z ważnych powodów sąd może też, na żądanie poszkodowanego, przyznać zamiast renty jednorazowe odszkodowanie (tak zwaną kapitalizację renty), w szczególności gdy ułatwi to poszkodowanemu wykonywanie nowego zawodu. Rentę wypłaca osoba odpowiedzialna za szkodę albo jej ubezpieczyciel.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.