Przyczynienie się to sytuacja, w której zachowanie samego poszkodowanego było jedną z przyczyn powstania lub zwiększenia szkody — na przykład jazda bez zapiętych pasów. Zgodnie z art. 362 Kodeksu cywilnego obowiązek naprawienia szkody ulega wtedy odpowiedniemu zmniejszeniu, stosownie do okoliczności, zwłaszcza do stopnia winy obu stron. Przyczynienie nie pozbawia jednak odszkodowania w całości.
Na czym polega przyczynienie
O przyczynieniu mówimy, gdy między zachowaniem poszkodowanego a szkodą istnieje związek przyczynowy: gdyby poszkodowany zachował się inaczej, szkoda nie powstałaby wcale albo byłaby mniejsza. Nie chodzi o przypisanie poszkodowanemu odpowiedzialności za wypadek, lecz o uwzględnienie jego roli w rozmiarze szkody.
Typowe przykłady z praktyki to:
- jazda bez zapiętych pasów bezpieczeństwa, gdy zwiększyło to obrażenia,
- świadoma jazda z nietrzeźwym kierowcą,
- wtargnięcie na jezdnię w niedozwolonym miejscu,
- jazda rowerem lub hulajnogą bez wymaganego oświetlenia po zmroku.
Jak przyczynienie wpływa na świadczenia
Ustalony stopień przyczynienia prowadzi do odpowiedniego zmniejszenia wszystkich roszczeń: odszkodowania, zadośćuczynienia i renty. Zmniejszenie nie następuje jednak automatycznie w ułamku odpowiadającym przyczynieniu — sąd ocenia całokształt okoliczności, w tym stopień winy obu stron, wagę naruszonych reguł i rozmiar doznanej krzywdy.
Szczególne zasady dotyczą małych dzieci: dziecku, które nie ukończyło trzynastu lat, nie można przypisać winy, dlatego ocena jego zachowania przy przyczynieniu ma odrębny, łagodniejszy charakter i zawsze wymaga analizy konkretnego przypadku.
Przyczynienie w sporach z ubezpieczycielem
W praktyce likwidacji szkód ubezpieczyciele często powołują się na przyczynienie, aby obniżyć wypłatę — i nierzadko przyjmują jego stopień na wyrost albo bez przekonującego uzasadnienia. Poszkodowany nie musi się z taką oceną godzić: może żądać wyjaśnienia podstaw przyjętego przyczynienia, złożyć reklamację i przedstawić własne dowody, na przykład opinię biegłego lub dokumentację ze sprawy karnej.
Ostatecznie o istnieniu i stopniu przyczynienia rozstrzyga sąd. Ponieważ różnica kilkudziesięciu punktów procentowych przekłada się wprost na wysokość wszystkich świadczeń, w sprawach z poważną szkodą osobową warto skonsultować przyjęty przez ubezpieczyciela stopień przyczynienia z prawnikiem.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.