Zdjęcie jest zwykle utworem chronionym prawem autorskim, więc korzystanie z niego bez zgody autora narusza jego prawa. Można żądać zaniechania naruszenia, usunięcia zdjęcia, naprawienia szkody i wydania uzyskanych korzyści. W praktyce zaczyna się od zabezpieczenia dowodów i pisemnego wezwania, a wobec platform internetowych — od zgłoszenia naruszenia. Osobną podstawą jest ochrona wizerunku.
Jakie prawa przysługują autorowi zdjęcia
Fotografia jest co do zasady utworem w rozumieniu prawa autorskiego — ochrona powstaje automatycznie z chwilą wykonania zdjęcia, bez rejestracji i bez znaczka copyright. Autor ma wyłączne prawo do korzystania ze zdjęcia i rozporządzania nim, a także prawa osobiste, w tym prawo do oznaczania utworu swoim nazwiskiem.
Wobec osoby, która bezprawnie korzysta ze zdjęcia, autor może żądać zaniechania naruszania, usunięcia jego skutków, naprawienia wyrządzonej szkody — w tym zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej — oraz wydania uzyskanych korzyści. Przy naruszeniu praw osobistych, np. pominięciu nazwiska lub ingerencji w treść zdjęcia, można dodatkowo żądać przeprosin i zadośćuczynienia.
Praktyczne kroki po wykryciu naruszenia
Zanim naruszyciel usunie materiał, warto zabezpieczyć dowody i działać w przemyślanej kolejności:
- wykonaj zrzuty ekranu z widocznym adresem strony i datą oraz zachowaj oryginalne pliki zdjęć (najlepiej z metadanymi),
- ustal, kto stoi za publikacją — właściciela strony można sprawdzić m.in. w danych rejestrowych lub w stopce serwisu,
- wyślij pisemne wezwanie do zaniechania naruszeń, wskazując zdjęcia, miejsca publikacji i swoje żądania w wyznaczonym terminie,
- w serwisach społecznościowych i wyszukiwarkach skorzystaj z formularzy zgłaszania naruszeń praw autorskich,
- jeśli wezwanie nie poskutkuje, rozważ pozew cywilny; przy działaniu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w grę może wchodzić także odpowiedzialność karna.
Gdy na zdjęciu jesteś Ty — ochrona wizerunku
Odrębnym problemem jest publikacja zdjęcia, na którym widnieje dana osoba. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga co do zasady zgody osoby przedstawionej. Wyjątki dotyczą m.in. osób powszechnie znanych fotografowanych w związku z pełnieniem funkcji publicznych oraz osób stanowiących jedynie szczegół większej całości, takiej jak zgromadzenie czy krajobraz.
Osoba, której wizerunek rozpowszechniono bez zgody, może żądać zaniechania, usunięcia skutków naruszenia i zadośćuczynienia — niezależnie od tego, kto był autorem zdjęcia. Wizerunek jest też dobrem osobistym chronionym przez Kodeks cywilny. W sprawach o większej wartości lub przy naruszeniach na dużą skalę warto skorzystać z pomocy prawnika.
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.