Prawa autorskie powstają automatycznie z chwilą ustalenia utworu — nie trzeba niczego rejestrować ani opłacać. Twórcy przysługują niezbywalne autorskie prawa osobiste oraz zbywalne prawa majątkowe, które co do zasady wygasają po siedemdziesięciu latach od śmierci twórcy. W razie naruszenia można żądać m.in. zaniechania, usunięcia skutków i odszkodowania.
Ochrona powstaje automatycznie
Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci — tekst, grafika, fotografia, muzyka, film, program komputerowy. Ochrona przysługuje od chwili ustalenia utworu, choćby był nieukończony, i nie zależy od spełnienia żadnych formalności: w Polsce nie ma rejestru utworów ani obowiązku umieszczania noty copyright.
Ochronie nie podlegają natomiast same idee, odkrycia, procedury i koncepcje matematyczne, a także m.in. akty prawne i urzędowe dokumenty. Chroniony jest sposób wyrażenia — nie pomysł jako taki.
Prawa osobiste i majątkowe
Autorskie prawa osobiste chronią więź twórcy z utworem: prawo do autorstwa, do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem, do nienaruszalności treści i formy. Są niezbywalne i nieograniczone w czasie — nie można ich sprzedać ani się ich zrzec.
Autorskie prawa majątkowe to wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim oraz do wynagrodzenia. Można je przenieść umową (na piśmie, z wymienieniem pól eksploatacji) albo udzielić licencji. Co do zasady gasną z upływem siedemdziesięciu lat od śmierci twórcy, a przy utworach współautorskich — od śmierci ostatniego ze współtwórców. Po wygaśnięciu utwór przechodzi do domeny publicznej.
Co robić w razie naruszenia
Uprawniony, którego prawa majątkowe naruszono, może żądać zaniechania naruszania, usunięcia jego skutków, naprawienia szkody oraz wydania uzyskanych korzyści. Przy naruszeniu praw osobistych można dodatkowo żądać m.in. publicznego oświadczenia i zadośćuczynienia. W praktyce spory często zaczynają się od wezwania do zaniechania, a kończą ugodą lub procesem cywilnym.
Ponieważ nie ma rejestru, w sporze kluczowe jest udowodnienie autorstwa i daty powstania utworu. Warto zachowywać pliki źródłowe, wersje robocze, korespondencję i umowy. Domniemywa się, że twórcą jest osoba, której nazwisko uwidoczniono na egzemplarzach utworu — dlatego podpisywanie prac ma znaczenie dowodowe.
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.