Patent chroni wynalazki, które są nowe, mają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania — przez dwadzieścia lat. Wzór użytkowy chroni nowe i przemysłowo stosowalne rozwiązania techniczne dotyczące kształtu lub budowy przedmiotu; nie wymaga poziomu wynalazczego, a prawo ochronne trwa dziesięć lat. Wzór jest więc "mniejszym", łatwiejszym do uzyskania prawem.
Dwa różne prawa na rozwiązania techniczne
Oba prawa udziela Urząd Patentowy RP i oba chronią rozwiązania o charakterze technicznym, ale mają różne progi wejścia. Patent wymaga, by rozwiązanie było nowe, miało poziom wynalazczy i nadawało się do przemysłowego stosowania. Wzór użytkowy — nazywany potocznie "małym patentem" — wymaga nowości i przemysłowej stosowalności, ale nie wymaga poziomu wynalazczego.
Wzór użytkowy dotyczy przy tym węższej kategorii rozwiązań: przedmiotów o określonym kształcie lub budowie. Nie da się nim chronić np. sposobu wytwarzania, substancji chemicznej czy zastosowania — takie rozwiązania mogą być chronione tylko patentem.
Czas i zakres ochrony
Najbardziej praktyczna różnica to czas trwania: patent trwa dwadzieścia lat od daty zgłoszenia, a prawo ochronne na wzór użytkowy — dziesięć lat od daty zgłoszenia. Żadnego z tych praw nie można przedłużyć poza ustawowy okres (inaczej niż znaku towarowego, który odnawia się bez ograniczeń).
W obu przypadkach ochrona jest terytorialna i obejmuje Polskę; treść ochrony jest podobna — uprawniony może zakazać innym zawodowego lub zarobkowego korzystania z rozwiązania. Utrzymanie ochrony wymaga wnoszenia opłat okresowych.
Które prawo wybrać
Wzór użytkowy bywa dobrym wyborem dla ulepszeń konstrukcyjnych o krótszym cyklu życia: postępowanie jest zwykle szybsze i tańsze, a brak wymogu poziomu wynalazczego zwiększa szanse na uzyskanie ochrony. Patent opłaca się tam, gdzie rozwiązanie jest przełomowe, a produkt ma być obecny na rynku przez wiele lat.
Warto wiedzieć, że system daje pewną elastyczność: w toku postępowania zgłoszenie wynalazku może zostać przekształcone w zgłoszenie wzoru użytkowego — np. gdy okazuje się, że rozwiązaniu brakuje poziomu wynalazczego. Dobór właściwej ścieżki najlepiej omówić z rzecznikiem patentowym przed zgłoszeniem.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.