Rozdział 1

Przepisy ogólne

Rozdział 2

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym Art. 6. 1. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrze- żeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: 1) pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów; 2) osobami wykonującymi pracę nakładczą; 3) członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolni- czych, zwanymi dalej „członkami spółdzielni”; 4) osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodek- sem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zle- ceniobiorcami”, oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4; 5) osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi; 6) posłami i senatorami pobierającymi uposażenie oraz posłami do Parlamentu Europejskiego, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 lipca 2004 r. o uposażeniu posłów do Parlamentu Europejskiego wybranych w Rzeczy- pospolitej Polskiej, zwanymi dalej „posłami i senatorami”; 7) osobami pobierającymi stypendium sportowe, zwanymi dalej „stypendy- stami sportowymi”; 7a) pobierającymi stypendium słuchaczami Krajowej Szkoły Administracji Pu- blicznej; 8) osobami wykonującymi odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresz- towania; 9) osobami pobierającymi zasiłek dla bezrobotnych, świadczenie integracyjne lub stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez powiatowy urząd pracy, zwanymi dalej „bezrobotnymi”; 9a) osobami pobierającymi stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez inne niż powiatowy urząd pracy podmioty kierujące na szkolenie, staż lub przygotowanie zawodowe dorosłych, zwanymi dalej „osobami pobiera- jącymi stypendium”; 9b) osobami pobierającymi stypendium na podstawie przepisów o promocji za- trudnienia i instytucjach rynku pracy w okresie odbywania studiów pody- plomowych i niepozostawania w zatrudnieniu; 10) duchownymi; [11) żołnierzami niezawodowymi pełniącymi czynną służbę, z wyłączeniem żoł- nierzy pełniących służbę wojskową w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego oraz żołnierzy pełniących okresową służbę wojskową;] Nowe brzmienie pkt 11 w ust. 1 w <11) żołnierzami niezawodowymi pełniącymi czynną służbę wojskową, z art. 6 wchodzi w wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę kandydacką;> życie z dn. 12) osobami odbywającymi służbę zastępczą; 1.01.2010 r. (Dz.U. z 2009 r. 13)-18) (uchylone); Nr 161, poz. 18a) funkcjonariuszami Służby Celnej; 1278). 18b) (uchylony); 19) osobami przebywającymi na urlopach wychowawczych lub pobierającymi zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego; 20) osobami pobierającymi świadczenia socjalne wypłacane w okresie urlopu oraz osobami pobierającymi zasiłek socjalny wypłacany na czas przekwali- fikowania zawodowego i poszukiwania nowego zatrudnienia, a także oso- bami pobierającymi wynagrodzenie przysługujące w okresie korzystania ze świadczenia górniczego albo w okresie korzystania ze stypendium na prze- kwalifikowanie, wynikające z odrębnych przepisów lub układów zbioro- wych pracy; 21) osobami pobierającymi świadczenie szkoleniowe wypłacane po ustaniu za- trudnienia. 2. Zasady podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób rezygnują- cych z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, za które ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę, regulują przepisy o pomocy społecznej. 2a. Za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy od- powiadającej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na pod- stawie przepisów o świadczeniach rodzinnych przez okres niezbędny do uzy- skania okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) odpowiednio 20- letniego przez kobietę i 25-letniego przez mężczyznę, jednak nie dłużej niż przez 20 lat. 2b. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów. 2c. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta, jeżeli przyznał osobie świadczenie pielę- gnacyjne, może wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udzielenie in- formacji o przebiegu ubezpieczenia oraz za jaki okres za tę osobę powinien opłacać składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. 3. (uchylony). 3a. (uchylony). 4. Osoby określone w ust. 1 pkt 4 nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli są uczniami gimnazjów, szkół ponadgimna- zjalnych, szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat. 5. (uchylony). 6. (uchylony). Art. 7. Prawo do dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi przy- sługuje: 1) małżonkom pracowników skierowanych do pracy w przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, w stałych przedstawicielstwach przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i w innych misjach specjalnych za granicą, w instytutach, ośrodkach informacji i kultury za granicą; 2) osobom, które z powodu sprawowania opieki nad członkiem rodziny speł- niającym warunki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułów, o których mowa w art. 6 ust. 1 i 2; 3) obywatelom polskim wykonującym pracę za granicą w podmiotach zagra- nicznych oraz obywatelom polskim wykonującym pracę w podmiotach za- granicznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli podmioty te nie posiadają w Polsce swojej siedziby ani przedstawicielstwa; 4) studentom oraz uczestnikom studiów doktoranckich, jeżeli nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu; 5) alumnom seminariów duchownych, nowicjuszom, postulantom i juniory- stom do ukończenia 25 roku życia; 6) wnioskodawcom odbywającym na podstawie nieodpłatnych umów cywilno- prawnych staż adaptacyjny w postępowaniu w sprawie uznania kwalifikacji do wykonywania zawodu regulowanego lub działalności – w rozumieniu przepisów o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej; 7) posłom do Parlamentu Europejskiego wybranym w Rzeczypospolitej Pol- skiej. Art. 8. 1. Za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a. 2. Jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o któ- rych mowa w ust. 11 – dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca. 2a. Za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadcze- nie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczą- ce zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. 3. Za osobę wykonującą pracę nakładczą uważa się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę nakładczą. 4. Za członka spółdzielni uważa się członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, in- nej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną oraz spółdzielni kółek rolniczych, zajmujących się produkcją rolną, działających zgodnie z art. 138–178 oraz art. 180 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848, z 2004 r. Nr 99, poz. 1001, z 2005 r. Nr 122, poz. 1024 oraz z 2006 r. Nr 94, poz. 651), który wykonuje pracę na rzecz spółdzielni na innej podstawie niż stosunek pracy lub wytwarza na jej rzecz produkty rolne w prowadzonym przez siebie gospodarstwie. 5. Na równi z członkiem spółdzielni, o którym mowa w ust. 4, traktuje się inne osoby, które wykonują pracę w spółdzielni lub w gospodarstwie rolnym spół- dzielni na innej podstawie niż stosunek pracy, niebędące jej członkami i wyna- gradzane według zasad obowiązujących członków spółdzielni, w tym kandyda- tów na członka spółdzielni. 6. Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się: 1) osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie prze- pisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych; 2) twórcę i artystę; 3) osobę prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu: a) w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, b) z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w ro- zumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych; 4) wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej; 5) osobę prowadzącą niepubliczną szkołę, placówkę lub ich zespół, na podsta- wie przepisów o systemie oświaty. 7. Za twórcę, o którym mowa w ust. 6 pkt 2, uważa się osobę, która tworzy dzieła w zakresie architektury, architektury wnętrz, architektury krajobrazu, urbanisty- ki, literatury pięknej, sztuk plastycznych, muzyki, fotografiki, twórczości au- diowizualnej, choreografii i lutnictwa artystycznego oraz sztuki ludowej, będące przedmiotem prawa autorskiego. 8. Za artystę, o którym mowa w ust. 6 pkt 2, uważa się osobę wykonującą zarob- kowo działalność artystyczną w dziedzinie sztuki aktorskiej i estradowej, reży- serii teatralnej i estradowej, sztuki tanecznej i cyrkowej oraz w dziedzinie dyry- gentury, wokalistyki, instrumentalistyki, kostiumografii, scenografii, a także w dziedzinie produkcji audiowizualnej reżyserów, scenarzystów, operatorów obra- zu i dźwięku, montażystów i kaskaderów. 9. Uznanie działalności za twórczą lub artystyczną i ustalenie daty jej rozpoczęcia następuje w formie decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców, działającej przy ministrze właściwym do spraw kultury. 10. Minister właściwy do spraw kultury w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego powołuje, w drodze rozporządzenia, komisję, o której mowa w ust. 9, oraz szczegółowo określa jej zadania, a także skład i tryb działania. 11. Za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się mał- żonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodzi- ców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie do- tyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. 12. Za stypendystę sportowego uważa się osobę pobierającą stypendium sportowe, z wyjątkiem osób uczących się lub studiujących, jeśli nie podlegają ubezpiecze- niom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu. 13. Za osobę duchowną uważa się duchownego oraz członków zakonów męskich i żeńskich Kościoła Katolickiego, innych kościołów i związków wyznaniowych, z wyjątkiem alumnów seminariów duchownych, nowicjuszów, postulantów i ju- niorystów, którzy nie ukończyli 25 roku życia. 14. Na równi z zatrudnieniem na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej uważa się za- trudnienie obywateli polskich za granicą w polskich przedstawicielstwach dy- plomatycznych i urzędach konsularnych, w stałych przedstawicielstwach przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i innych misjach lub misjach specjalnych, a także w innych polskich placówkach, instytucjach lub przedsiębiorstwach, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej. 15. Za osobę w stosunku służby uważa się żołnierzy zawodowych oraz funkcjona- riuszy: 1) Policji; 2) Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu; 2a) Centralnego Biura Antykorupcyjnego; 3) Straży Granicznej; 4) Państwowej Straży Pożarnej; 5) Służby Więziennej; 6) Służby Celnej; 6a) Służby Kontrwywiadu Wojskowego i Służby Wywiadu Wojskowego; 7) Biura Ochrony Rządu. Art. 9. 1. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3, 10, 18a, 20 i 21, spełniające jed- nocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, są obejmowane ubezpieczeniami tylko z tytułu sto- sunku pracy, umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadcze- nie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczą- ce zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarły z pracodawcą, z którym pozostają w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonują pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostają w stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni, służby, pobierania świadczenia szkoleniowego, świadczenia so- cjalnego, zasiłku socjalnego albo wynagrodzenia przysługującego w okresie ko- rzystania ze świadczenia górniczego lub w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie. Mogą one dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubez- pieczeniami emerytalnym i rentowymi również z innych tytułów, z zastrzeże- niem ust. 1a. 1a. Ubezpieczeni wymienieni w ust. 1, których podstawa wymiaru składek na ubez- pieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, członkostwa w spół- dzielni, służby, pobierania świadczenia szkoleniowego, świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego lub wynagrodzenia przysługującego w okresie korzystania ze świadczenia górniczego lub w okresie korzystania ze stypendium na przekwali- fikowanie w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5a, podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, z zastrzeżeniem ust. 1b i art. 16 ust. 10a. 1b. Jeżeli ubezpieczeni, o których mowa w ust. 1a, spełniają jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z wię- cej niż jednego innego tytułu, stosuje się do nich odpowiednio ust. 2. 1c. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 8 i 10, spełniające jednocze- śnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i ren- towymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalne- mu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wyso- kości zasiłku macierzyńskiego. Mogą one jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów. 1d. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 18a, spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowy- mi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i ren- towym z obu tytułów. 2. Osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytal- nym i rentowymi z kilku tytułów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4–6 i 10, jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcze- śniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpiecze- niami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń, z zastrzeżeniem ust. 7. 2a. Osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 – prowadząca jednocześnie pozarolni- czą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 – podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytu- łu wykonywania umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz współpracy przy wykonywaniu tych umów podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od obowią- zującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność. Może ona dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi również z tytułu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4. 2b. Osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, prowadząca jednocześnie pozarolni- czą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytu- łu wykonywania pracy nakładczej podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność. Może ona dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i ren- towymi również z tytułu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2. 3. Osoba prowadząca kilka rodzajów działalności pozarolniczej jest objęta obo- wiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z jednego wybranego przez siebie rodzaju działalności. 4. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 18a, mające ustalone prawo do emerytury lub renty, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. 4a. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, mające ustalone prawo do emerytu- ry lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 4b. 4b. Osoby, o których mowa w ust. 4a, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli umowa agencyjna, umowa zlecenia lub inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowa o dzieło, została zawarta z praco- dawcą, z którym pozostają równocześnie w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonują pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostają w sto- sunku pracy. 4c. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlegają obo- wiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury. 5. Osoby, o których mowa w art. 6, niewymienione w ust. 4 i 4c mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają dobrowolnie ubezpieczeniu emery- talnemu i rentowym. 6. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 8, i osoby przebywające na urlopach wychowawczych podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i ren- towym, jeżeli nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają in- nych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych. 6a. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9, 9a, 9b, 11 i 12, obowiązkowo pod- legają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie mają innych tytu- łów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych. 6b. Pracownik, który łączy dodatkowy urlop macierzyński lub dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu na zasadach określonych w art. 182¹ Kodeksu pracy, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, z obu tytu- łów. 7. Duchowni spełniający warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami eme- rytalnym i rentowymi z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodar- czej podlegają ubezpieczeniom z tytułu tej działalności. 8. Osoby pozostające w stosunku służby, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 8 ust. 15 pkt 6, spełniające jednocześnie warunki do podlegania ubezpiecze- niom emerytalnemu i rentowym z tytułów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4–6 i 10, mogą być dobrowolnie objęte tymi ubezpieczeniami na swój wniosek. Art. 10. Osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi oraz osoby, o których mowa w art. 7 pkt 3, mogą po ustaniu tych ubezpieczeń kontynuować je dobrowolnie, jednakże wówczas, gdy okres tego ubezpieczenia przekracza 10 lat, nie obowiązuje gwarancja wypłaty minimalnego świadczenia, w wypadku gdy stan wła- snego konta ubezpieczonego nie będzie go zapewniał. Art. 11. 1. Obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 12. 2. Dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby ob- jęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w zmiany w art. 12 art. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 8 i 10. wchodzą w życie z dn. 1.01.2010 r. (Dz. U. z 2009 r. Art. 12. Nr 71, poz. 609) [1. Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.] <1. Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.> 2. Nie podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu bezrobotni pobierający zasiłek dla bezrobotnych lub świadczenie integracyjne, posłowie do Parlamentu Europej- skiego, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 lipca 2004 r. o uposaże- niu posłów do Parlamentu Europejskiego wybranych w Rzeczypospolitej Pol- skiej, oraz osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 9b, 11, 19 i 20 oraz art. 7 i 10. 2a. Nie podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 21. [3. Nie podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, jeżeli wykonują pracę poza siedzibą lub miejscem prowadzenia działal- ności zleceniodawcy.] Art. 13. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypad- kowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: 1) pracownicy – od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego sto- sunku; 2) osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy – od dnia oznaczo- nego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiąza- nia lub wygaśnięcia tej umowy; 2a) (uchylony); 3) członkowie spółdzielni – od dnia rozpoczęcia wykonywania pracy na rzecz spółdzielni do dnia zakończenia jej wykonywania; 4) osoby prowadzące pozarolniczą działalność – od dnia rozpoczęcia wykony- wania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszo- ne na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej; 5) osoby współpracujące – od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej albo umo- wy zlecenia do dnia zakończenia tej współpracy; 6) posłowie i senatorowie – od dnia nabycia prawa do uposażenia do dnia utra- ty tego prawa; 7) stypendyści sportowi – od dnia spełnienia warunków, o których mowa w art. 8 ust. 12, do dnia zaprzestania spełniania tych warunków; 8) osoby wykonujące odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego areszto- wania – od dnia rozpoczęcia wykonywania pracy do dnia zakończenia wy- konywania tej pracy; 9) bezrobotni – od dnia nabycia prawa do zasiłku, świadczenia integracyjnego lub stypendium do dnia utraty prawa do nich, 9a) osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9a – od dnia nabycia prawa do stypendium do dnia utraty prawa do niego; 9b) osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9b – od dnia nabycia prawa do stypendium do dnia utraty prawa do niego; 10) duchowni – od dnia przyjęcia do stanu duchownego do dnia wystąpienia z tego stanu, a w przypadku alumnów seminariów duchownych, nowicju- szów, postulantów i juniorystów – od dnia ukończenia 25 lat; 11) żołnierze niezawodowi w służbie czynnej oraz osoby odbywające służbę za- stępczą – od dnia powołania lub skierowania do tej służby do dnia zwolnie- nia z tej służby; 12) osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 18a – od dnia nawiązania stosunku służby do dnia zwolnienia ze służby; 13) osoby pozostające na urlopach wychowawczych lub pobierające zasiłek ma- cierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego – od dnia spełnienia warunków, o których mowa w art. 9 ust. 6, do dnia zaprzestania spełniania tych warunków; 14) osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 20 – od dnia nabycia prawa do świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego, wynagrodzenia przysługujące- go w okresie świadczenia górniczego lub w okresie stypendium na przekwa- lifikowanie do dnia utraty tego prawa; 15) pobierający stypendium słuchacze Krajowej Szkoły Administracji Publicz- nej – od dnia uzyskania statusu słuchacza do dnia utraty tego statusu; 16) osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 21 – od dnia nabycia prawa do świadczenia szkoleniowego do dnia utraty tego prawa. Art. 14. 1. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony, z zastrzeże- niem ust. 1a. 1a. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazane- go we wniosku tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4. 2. Ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa w ust. 1, ustają: 1) od dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z tych ubezpieczeń, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony; 2) od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w ter- minie składki należnej na to ubezpieczenie – w przypadku osób prowadzą- cych pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących, duchownych oraz osób wymienionych w art. 7 i 10; w uzasadnionych przypadkach Za- kład, na wniosek ubezpieczonego, może wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie, z zastrzeżeniem ust. 2a; 3) od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom. 2a. W przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, jeżeli za część miesiąca został po- brany zasiłek, ubezpieczenie chorobowe ustaje od dnia następującego po dniu, za który zasiłek ten przysługuje. 3. Za okres opłacania składek uważa się także okres pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z cho- robą zakaźną oraz zasiłków.

Rozdział 3

Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne Art. 15. 1. Wysokości składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe wyrażone są w formie stopy procentowej, jednakowej dla wszystkich ubezpieczonych. 2. Stopa procentowa składek na ubezpieczenie wypadkowe jest zróżnicowana dla poszczególnych płatników składek i ustalana w zależności od poziomu zagrożeń zawodowych i skutków tych zagrożeń. Art. 16. 1. Składki na ubezpieczenia emerytalne: 1) pracowników, 2) osób wykonujących pracę nakładczą, 3) członków spółdzielni, 4) zleceniobiorców, 5) posłów i senatorów, 6) stypendystów sportowych, 7) pobierających stypendium słuchaczy Krajowej Szkoły Administracji Pu- blicznej, 8) osób wykonujących odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego areszto- wania, 9) osób współpracujących ze zleceniobiorcami, 10) funkcjonariuszy Służby Celnej, 11) osób odbywających służbę zastępczą – finansują z własnych środków, w równych częściach, ubezpieczeni i płatnicy składek. 1a. Składki na ubezpieczenia emerytalne osób pobierających świadczenie szkole- niowe po ustaniu zatrudnienia finansują z własnych środków, w równych czę- ściach, ubezpieczeni i płatnicy składek. 1b. Składki na ubezpieczenia rentowe osób, o których mowa w ust. 1 i 1a, finansują z własnych środków, w wysokości 1,5% podstawy wymiaru ubezpieczeni i w wysokości 4,5% podstawy wymiaru płatnicy składek. 2. Składki na ubezpieczenie chorobowe podlegających temu ubezpieczeniu osób, wymienionych w ust. 1 pkt 1–4, 8, 9 i 11 finansują w całości, z własnych środ- ków, sami ubezpieczeni. 3. Składki na ubezpieczenie wypadkowe osób wymienionych w ust. 1 pkt 1 i 3–10, osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność, bez- robotnych pobierających stypendium oraz osób pobierających stypendium finan- sują w całości, z własnych środków, płatnicy składek. 4. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe: 1) osób prowadzących pozarolniczą działalność, 2) osób, o których mowa w art. 7 i 10, finansują w całości, z własnych środków, sami ubezpieczeni. [5. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe żołnierzy niezawodowych peł- niących czynną służbę, z wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę wojskową w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego oraz żołnierzy pełniących okresową służbę wojskową, finansowane są z części budżetu państwa, której dysponentem jest Minister Obrony Narodowej.] <5. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe żołnierzy niezawodowych pełniących czynną służbę wojskową, z wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę kandydacką, są finansowane z budżetu państwa z części, której dys- ponentem jest Minister Obrony Narodowej.> 5a. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chorobowe i wypadkowe osób współpracujących finansuje w całości z własnych środków osoba prowadząca pozarolniczą działalność. 6. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób rezygnujących z zatrudnie- nia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszku- jącymi matką, ojcem lub rodzeństwem finansują w całości ośrodki pomocy spo- Nowe brzmienie łecznej. ust. 5 w art. 16 wchodzi w życie z 6a. (uchylony). dn. 1.01.2010 r. 6b. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób pobierających świadczenie (Dz.U. z 2009 r. pielęgnacyjne finansuje w całości wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Nr 161, poz. 1278). 7. (uchylony). 7a. (uchylony). 8. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób przebywających na urlopach wychowawczych lub pobierających zasiłek macierzyński albo zasiłek w wyso- kości zasiłku macierzyńskiego finansuje w całości budżet państwa za pośrednic- twem Zakładu. 9. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bezrobotnych finansują w całości powiatowe urzędy pracy z Funduszu Pracy. 9a. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób pobierających stypendium w okresie szkolenia, stażu i przygotowania zawodowego, kierowanych przez podmioty inne niż powiatowe urzędy pracy, finansują w całości, z własnych środków, podmioty kierujące. 9b. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9b, finansują w całości powiatowe urzędy pracy z Funduszu Pracy. 10. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10 podlegających obowiązkowo tym ubezpieczeniom, finansują: 1) duchowni – w wysokości 20% składki oraz Fundusz Kościelny – w wysoko- ści 80% składki; 2) Fundusz Kościelny – w wysokości 100% składki za członków zakonów kon- templacyjnych klauzurowych, misjonarzy w okresach pracy na terenach mi- syjnych. 10a. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe duchownych, o których mowa w art. 9 ust. 1a, finansuje Fundusz Kościelny, zgodnie z ust. 10 pkt 1, w części obliczonej od różnicy podstawy wymiaru składek określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5 i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy. 11. Składki na ubezpieczenia chorobowe, emerytalne i rentowe duchownych podle- gających dobrowolnie tym ubezpieczeniom finansują w całości, z własnych środków, ubezpieczeni. 12. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 20, finansuje w całości budżet państwa. 13. uchylony. 14. uchylony. Art. 17. 1. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych, o których mowa w art. 16 ust. 1-3, 5, 6 i 9-12, obliczają, rozli- czają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek. 2. Płatnicy składek, o których mowa w ust. 1, obliczają części składek na ubezpie- czenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe finansowane przez ubezpieczonych i po potrąceniu ich ze środków ubezpieczonych przekazują do Zakładu. 2a. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 16 ust. 8: 1) obliczają płatnicy składek; 2) opłaca Zakład. 3. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe ubez- pieczeni niewymienieni w ust. 1 sami obliczają i przekazują co miesiąc do Za- kładu. Art. 18. 1. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczo- nych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1–3 i pkt 18a stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt 5 i ust. 12. 1a. W przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się również przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło. 2. W podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1–3, nie uwzględnia się wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków. 3. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zleceniobior- ców ustala się zgodnie z ust. 1, jeżeli w umowie agencyjnej lub umowie zlecenia albo w innej umowie o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywil- nym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, określono odpłatność za jej wyko- nywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowi- zyjnie. 4. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe: 1) posłów i senatorów – stanowi kwota uposażenia, 2) stypendystów sportowych – stanowi kwota stypendium, 2a) słuchaczy Krajowej Szkoły Administracji Publicznej – stanowi kwota sty- pendium, 3) bezrobotnych – stanowi kwota zasiłku, świadczenia integracyjnego lub sty- pendium, 4) osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 20 – stanowi kwota świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego lub wynagrodzenia przysługującego w okre- sie świadczenia górniczego lub w okresie stypendium na przekwalifikowa- nie, [5) żołnierzy niezawodowych pełniących czynną służbę, z wyłączeniem żołnie- rzy pełniących służbę wojskową w charakterze kandydata na żołnierza za- wodowego oraz żołnierzy pełniących okresową służbę wojskową, z zastrze- żeniem pkt 6 – stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę obo- wiązującego w grudniu roku poprzedniego, ustalonego na podstawie odręb- nych przepisów, z zastrzeżeniem ust. 9 i 10,] <5) żołnierzy niezawodowych pełniących czynną służbę wojskową, z wyłą- czeniem żołnierzy pełniących służbę kandydacką, stanowi kwota mini- malnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w grudniu roku po- przedniego, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, z zastrzeże- niem ust. 9 i 10, a w przypadku żołnierzy pełniących służbę w ramach Narodowych Sił Rezerwowych kwota uposażenia z tytułu tej służby;> 5a) duchownych – stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalo- nego na podstawie odrębnych przepisów, zwana dalej „kwotą minimalnego wynagrodzenia”, z zastrzeżeniem ust. 9 i 10, 6) żołnierzy odbywających nadterminową służbę wojskową – stanowi kwota uposażenia, 7) osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 21 – stanowi kwota świadczenia Nowe brzmienie szkoleniowego, pkt 5 w ust. 4 w 8) osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9a – stanowi kwota stypendium, art. 18 wchodzi w życie z dn. 9) osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9b – stanowi kwota stypendium 1.01.2010 r. – łącznie z kosztami uzyskania i kwotą podatku, o których mowa w przepisach (Dz.U. z 2009 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nr 161, poz. 4a. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczo- 1278). nych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 8, stanowi przysługujące im wynagro- dzenie za pracę. 4b. Przepis ust. 4a stosuje się odpowiednio do ubezpieczonych wykonujących w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania pracę w ramach stosunku pracy. 4c. Podstawę wymiaru składek dla duchownych będących ubezpieczonymi, o któ- rych mowa w art. 9 ust. 1a, stanowi różnica pomiędzy kwotą minimalnego wy- nagrodzenia a kwotą podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni lub służby. 4d. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe ubezpieczo- nych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 12, stanowi świadczenie pieniężne usta- lone na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie za- stępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 oraz z 2005 r. Nr 180, poz. 1496). 5. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób rezygnujących z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem stanowi kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustalona według odrębnych przepisów, z zastrzeżeniem ust. 9. 5a. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób pobiera- jących świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów o świadczeniach ro- dzinnych stanowi kwota tego świadczenia. 5b. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prze- bywających na urlopie wychowawczym stanowi kwota 60% przeciętnego mie- sięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, z zastrzeżeniem ust. 14. Składka w nowej wysokości obowiązuje od trzeciego miesiąca następnego kwartału. 6. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób pobiera- jących zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego stanowi kwota tego zasiłku. 7. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczo- nych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, oraz ubezpieczonych podlegających dobrowolnie tym ubezpieczeniom, o których mowa w art. 7 i 10, stanowi zade- klarowana kwota, nie niższa jednak niż kwota minimalnego wynagrodzenia, z zastrzeżeniem ust. 3, 9 i 10. 8. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczo- nych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcz- nego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku. 9. Za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami emerytal- nym i rentowymi lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu. 10. Zasady zmniejszania najniższej podstawy wymiaru składek, o których mowa w ust. 9, stosuje się odpowiednio w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przy- znania zasiłku. 11. Na wniosek ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10, podstawa wymiaru może być wyższa niż określona w ust. 4 pkt 5a i ust. 4c. Składkę od podstawy wymiaru w części przewyższającej kwotę minimalnego wynagrodze- nia finansują duchowni, instytucje diecezjalne lub zakonne. 12. W podstawie wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobo- we oraz wypadkowe członków służby zagranicznej nie uwzględnia się dodatku zagranicznego i innych świadczeń przysługujących członkom służby zagranicz- nej wykonującym obowiązki służbowe w placówce zagranicznej. 13. (uchylony). 14. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, o której mowa w ust. 5b, nie może być wyższa niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wy- chowawczy. Art. 18a. 1. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczo- nych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. 2. Przepisy ust. 1 nie mają zastosowania do osób, które: 1) prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej prowadziły pozarolni- czą działalność; 2) wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykony- wanej działalności gospodarczej. Art. 19. 1. Roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób, o których mowa w art. 6, 7 i 10, w danym roku kalendarzowym nie może być wyższa od kwoty odpowiadającej trzydziestokrotności prognozowanego prze- ciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok ka- lendarzowy, określonego w ustawie budżetowej, ustawie o prowizorium budże- towym lub ich projektach, jeżeli odpowiednie ustawy nie zostały uchwalone – z zastrzeżeniem ust. 2 i 9. 2. Jeżeli brak jest podstaw, o których mowa w ust. 1, dla ustalenia przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej, wyna- grodzenie to ustala się na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z trzeciego kwartału roku poprzedniego. 3. Do osiągnięcia kwoty, o której mowa w ust. 1, składki na ubezpieczenia emery- talne i rentowe oblicza się i przekazuje do Zakładu od podstawy wymiaru usta- lonej zgodnie z art. 18. Od nadwyżki ponad kwotę, o której mowa w ust. 1, nie pobiera się składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. 4. (uchylony). 5. Płatnik składek jest zobowiązany zaprzestać obliczać i przekazywać składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe po przekroczeniu przez ubezpieczonego kwoty rocznej podstawy wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, z zastrzeże- niem ust. 6. 6. Jeżeli do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest zobowią- zany więcej niż jeden płatnik składek, ubezpieczony jest zobowiązany zawia- domić wszystkich płatników składek o przekroczeniu kwoty rocznej podstawy wymiaru składek. Za skutki błędnego zawiadomienia powodującego nieopłace- nie należnych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe odpowiada ubez- pieczony. 6a. Do składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe opłaconych po przekroczeniu rocznej podstawy wymiaru składek stosuje się art. 24 ust. 6a–8. Za datę stwier- dzenia nienależnie opłaconych składek uważa się datę otrzymania przez Zakład imiennego raportu miesięcznego korygującego i deklaracji rozliczeniowej kory- gującej. 6b. Jeżeli w wyniku sprawdzenia wysokości rocznej podstawy wymiaru składek Za- kład stwierdzi opłacenie składek od nadwyżki ponad kwotę określoną w ust. 1, informuje o tym niezwłocznie płatników składek i ubezpieczonego za pośrednic- twem płatników składek. 7. Okres nieopłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z powodu przekroczenia w trakcie roku kalendarzowego kwoty rocznej podstawy wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, traktuje się jak okres ubezpieczenia w rozumie- niu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fun- duszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.²⁾), zwanych dalej „przepisami o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie- czeń Społecznych”. 8. Przepis ust. 7 stosuje się odpowiednio do osób, których podleganie ubezpiecze- niom emerytalnemu i rentowym w myśl art. 13 i art. 14 ust. 2 w danym roku ka- lendarzowym ustało po opłaceniu składek od rocznej podstawy wymiaru, o któ- rej mowa w ust. 1. 9. Przepisu ust. 8 nie stosuje się przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniom choro- bowemu i wypadkowemu. 10. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” do końca poprzedniego roku kalendarzowego, w drodze obwieszczenia, kwotę ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składki, o której mowa w ust. 1, oraz przyjętą do jej ustalenia kwotę prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. ²⁾ Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593, Nr 99, poz. 1001, Nr 120, poz. 1252, Nr 121, poz. 1264, Nr 144, poz. 1530, Nr 191, poz. 1954, Nr 210, poz. 2135 i Nr 236, poz. 2355, z 2005 r. Nr 167, poz. 1397 i Nr 169, poz. 1412 i 1421 oraz z 2006 r. Nr 104, poz. 708 i 711 i Nr 208, poz. 1534. Art. 20. 1. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wy- padkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3. 2. Przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe nie stosuje się ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1. 3. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe osób, które ubezpiecze- niu chorobowemu podlegają dobrowolnie, nie może przekraczać miesięcznie 250% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale. Kwo- tę tę ustala się miesięcznie poczynając od trzeciego miesiąca kwartału kalenda- rzowego na okres 3 miesięcy na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z po- przedniego kwartału, ogłaszanego dla celów emerytalnych. Art. 21. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określa, w drodze rozpo- rządzenia, szczegółowe zasady ustalania podstawy wymiaru składek, z uwzględnie- niem ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1, oraz wyłączenia z podstawy wymiaru składek niektórych rodzajów przychodów. Art. 22. 1. Stopy procentowe składek wynoszą: 1) 19,52% podstawy wymiaru – na ubezpieczenie emerytalne, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4; 2) 6,00% podstawy wymiaru – na ubezpieczenia rentowe; 3) 2,45% podstawy wymiaru – na ubezpieczenie chorobowe; 4) od 0,40% do 8,12% podstawy wymiaru – na ubezpieczenie wypadkowe. 2. Zasady różnicowania stopy procentowej składek na ubezpieczenie wypadkowe określają przepisy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. 3. Część składki na ubezpieczenie emerytalne pochodząca ze składki ubezpieczo- nego, wynosząca 7,3% podstawy wymiaru składki, odprowadzana jest przez Za- kład do wybranego przez ubezpieczonego otwartego funduszu emerytalnego, z uwzględnieniem art. 111. 3a. Część składki, o której mowa w ust. 3, nie jest odprowadzana przez Zakład do otwartego funduszu emerytalnego w przypadku zawiadomienia przez właściwy organ emerytalny o ustaleniu prawa ubezpieczonego do emerytury obliczonej na podstawie art. 15 lub prawa do jej zwiększenia na podstawie art. 14: 1) ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy za- wodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66, z późn. zm.³⁾) lub 2) ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariu- szy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Cen- tralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rzą- du, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67, z późn. zm.⁴⁾). 3b. Zakład zaprzestaje odprowadzania części składki, o której mowa w ust. 3, od dnia następującego po dniu poinformowania przez Zakład otwartego funduszu emerytalnego o: 1) obowiązku przekazania środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego na fundusz emerytalny FUS, w przypad- ku nieustalenia prawa do okresowej emerytury kapitałowej, albo 2) złożeniu przez członka otwartego funduszu emerytalnego oświadczenia o wyborze oferty dożywotniej emerytury kapitałowej. 3c. Przepis ust. 3b stosuje się odpowiednio do części składki, o której mowa w ust. 3, należnej za okres do dnia poinformowania, o którym mowa w ust. 3b, o: 1) obowiązku przekazania środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego na fundusz emerytalny FUS, w przypad- ku nieustalenia prawa do okresowej emerytury kapitałowej, albo 2) złożeniu przez członka otwartego funduszu emerytalnego oświadczenia o wyborze oferty dożywotniej emerytury kapitałowej - opłaconej lub zidentyfikowanej po tym dniu. 4. Część składki na ubezpieczenie emerytalne w wysokości określonej w art. 112 ust. 2–4 jest odprowadzana przez Zakład do FRD. Art. 23. 1. Od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.⁵⁾). 1a. Odsetek za zwłokę nie nalicza się, jeżeli ich wysokość nie przekraczałaby 6,60 zł. 2. Wyegzekwowane odsetki od części składki na ubezpieczenie emerytalne, o któ- rej mowa w art. 22 ust. 3, są odprowadzane do wybranego przez ubezpieczonego otwartego funduszu emerytalnego na jego konto. ³⁾ Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264 i Nr 191, poz. 1954, z 2005 r. Nr 10, poz. 65 i Nr 130, poz. 1085 oraz z 2006 r. Nr 104, poz. 708 i 711. ⁴⁾ Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264 i Nr 191, poz. 1954, z 2005 r. Nr 10, poz. 65, Nr 90, poz. 757 i Nr 130, poz. 1085 oraz z 2006 r. Nr 104, poz. 708 i 711. ⁵⁾ Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2005 r. Nr 85, poz. 727, Nr 86, poz. 732 i Nr 143, poz. 1199 oraz z 2006 r. Nr 66, poz. 470, Nr 104, poz. 708, Nr 143, poz. 1031, Nr 217, poz. 1590 i Nr 225, poz. 1635. 3. (uchylony). 4. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do składek opłacanych ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Art. 24. 1. W razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości, Zakład może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100% nie- opłaconych składek. Od decyzji w sprawie wymierzenia dodatkowej opłaty przysługuje odwołanie do sądu według zasad określonych w art. 83. 2. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodat- kowa opłata, zwane dalej „należnościami z tytułu składek”, nieopłacone w ter- minie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. [3. Należności z tytułu składek podlegają zaspokojeniu w drodze postępowania eg- zekucyjnego w administracji przed innymi wierzytelnościami, z wyjątkiem kosz- tów egzekucyjnych, należności za pracę, należności alimentacyjnych oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, jak również kosztów ostatniej choroby i kosztów pogrzebu dłużnika, w wysokości odpowiadającej miejscowym zwyczajom.] uchylenie ust. 3 w art. 24 wchodzi w 4. Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od życie z dn. dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5–5d. 20.02.2011 r. (Dz. 5. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką U. z 2009 r. Nr lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą 131, poz. 1075) być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zale- głych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. 5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płat- ności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. 5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o któ- rej dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyj- nego. 5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowe- go lub jego umorzeniu. 5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowie- dzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, li- cząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. 5e. Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnio- ne od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawie- szenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego or- ganu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jed- nak niż przez 2 lata. 6. Bieg przedawnienia terminu, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. 6a. Nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na po- czet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku – na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeże- niem ust. 6c, 8 i 8d. 6b. Zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być zwrócone, chyba że nie stanowią więcej niż 5% najniższego wynagrodzenia. 6c. Wniosek o zwrot nienależnie opłaconych składek płatnik składek może złożyć po stwierdzeniu, że składki zostały nienależnie opłacone, jednak nie później niż w ciągu 7 dni od otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6b. 6d. Nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku, o którym mowa w ust. 6c. 6e. Jeżeli nienależnie opłacone składki nie zostaną zwrócone w terminie określonym w ust. 6d, podlegają oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 6c. 6f. W przypadku braku płatnika składek lub jego następcy prawnego Zakład zawia- damia ubezpieczonego o kwocie nienależnie opłaconych składek w części sfi- nansowanej przez ubezpieczonego i na jego wniosek zwraca nienależnie opłaco- ne składki. Przepisy ust. 6c-6e stosuje się odpowiednio. 7. Zwrotu od Zakładu nienależnie opłaconych składek nie można dochodzić, jeżeli od daty ich opłacenia upłynęło 10 lat. 8. Nienależnie opłacona składka odprowadzona do otwartego funduszu emerytal- nego podlega zwrotowi w wysokości nominalnej wartości składki. 8a. (uchylony). 8b. (uchylony). 8c. (uchylony). 8d. W przypadku gdy w wyniku błędu instytucji obsługującej wpłaty składek niena- leżnie opłacone składki zostały sfinansowane ze środków tej instytucji, kwota nienależnie wpłacona jest zwracana tej instytucji. 8e. Jeżeli nominalna wartość składki, o której mowa w ust. 8, jest: 1) wyższa od kwoty nienależnie otrzymanej składki, którą otwarty fundusz emerytalny jest zobowiązany zwrócić do Zakładu na podstawie przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych – różnica jest finan- sowana z funduszu emerytalnego, wyodrębnionego w ramach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; 2) niższa od kwoty nienależnie otrzymanej składki, którą otwarty fundusz eme- rytalny jest zobowiązany zwrócić do Zakładu na podstawie przepisów o or- ganizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych – różnica stanowi przy- chody funduszu emerytalnego, wyodrębnionego w ramach Funduszu Ubez- pieczeń Społecznych. 9. Odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne oraz dodatkowa opłata finansowane są w całości z własnych środków przez płatnika składek. Art. 25. 1. Należności z tytułu składek są wyłączone z postępowania układowego, określo- nego w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze nowe brzmienie (Dz. U. Nr 60, poz. 535, z późn. zm.⁶⁾), z zastrzeżeniem ust. 2 i 3. ust. 3b w art. 26 2. Zakład może wyrazić zgodę na objęcie układem należności z tytułu składek fi- wchodzi w życie z nansowane przez płatnika składek. dn. 20.02.2011 r. (Dz. U. z 2009 r. 3. Spłata należności z tytułu składek, które zostały objęte układem, może polegać Nr 131, poz. 1075) wyłącznie na rozłożeniu na raty. Rozłożenie na raty odbywa się na zasadach określonych w przepisach, o których mowa w ust. 1. Art. 26. 1. Zakład ma prawo do występowania z wnioskiem o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości dłużnika zalegającego z opłatą należności z tytułu składek także wtedy, gdy dłużnikiem jest państwowa jednostka organizacyjna niebędąca jednostką budżetową. 2. Wystawione przez Zakład dokumenty stwierdzające istnienie należności z tytułu składek oraz jej wysokość są podstawą wpisu hipoteki do księgi wieczystej nie- ruchomości stanowiącej własność zobowiązanego. Jeżeli nieruchomość nie po- siada księgi wieczystej, zabezpieczenie jest dokonywane przez złożenie tych dokumentów do zbioru dokumentów. 3. Dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika, z uwzględnieniem ust. 3a i 3b. Podstawą ustanowienia hipoteki przymusowej jest doręczona decyzja o określeniu wysokości należności z tytułu składek, o odpowiedzialności osoby trzeciej lub o odpowiedzialności następcy prawnego. 3a. Przedmiotem hipoteki przymusowej może być: 1) część ułamkowa nieruchomości, jeżeli stanowi udział dłużnika; 2) nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka; 3) nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej wspólników spółki cywilnej lub część ułamkowa nieruchomości stanowiąca udział wspólników spółki cywilnej – w przypadku gdy dłużnikiem jest spółka. [3b. Przedmiotem hipoteki przymusowej jest również: 1) użytkowanie wieczyste, w tym budynki i inne urządzenia znajdujące się na użytkowanym terenie, stanowiące własność użytkownika wieczystego; 2) spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego; 3) spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego; ⁶⁾ Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2003 r. Nr 217, poz. 2125, z 2004 r. Nr 91, poz. 870 i 871, Nr 96, poz. 959, Nr 121, poz. 1264, Nr 146, poz. 1546, Nr 173, poz. 1808 i Nr 210, poz. 2135, z 2005 r. Nr 94, poz. 785, Nr 183, poz. 1538 i Nr 184, poz. 1539 oraz z 2006 r. Nr 47, poz. 347, Nr 133, poz. 935 i Nr 157, poz. 1119. 4) prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej (prawo do lokalu mieszkalnego w domu budowanym przez spółdzielnię mieszkaniową w celu przeniesienia jego własności na członka spółdzielni); 5) wierzytelność zabezpieczona hipoteką.] <3b. Przedmiotem hipoteki przymusowej może być także: 1) użytkowanie wieczyste wraz z budynkami i urządzeniami na użytkowa- nym gruncie stanowiącymi własność użytkownika wieczystego; 2) spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu; 3) wierzytelność zabezpieczona hipoteką; 4) statek morski lub statek morski w budowie wpisane do rejestru okrę- towego.> 3c. Do hipoteki przymusowej określonej w ust. 3a i 3b stosuje się odpowiednio przepisy o hipotece na nieruchomości. 4. Do hipoteki, o której mowa w ust. 3–3c, z uwzględnieniem ust. 5, stosuje się od- powiednio przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, dotyczące hipoteki przy- musowej. 5. Na żądanie Zakładu lub kierownika terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu będącego jednocześnie organem egzekucyjnym dłużnik obowiązany jest do wy- jawienia nieruchomości oraz przysługujących mu praw majątkowych, które mo- gą być przedmiotem hipoteki przymusowej lub zastawu, jeżeli z dowodów zgromadzonych w postępowaniu wynika, że należności z tytułu składek mogą zostać nieopłacone. 5a. Wyjawienia, o którym mowa w ust. 5, dokonuje się w formie oświadczenia skła- danego pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Przed ode- braniem oświadczenia Zakład lub kierownik terenowej jednostki organizacyjnej będącej jednocześnie organem egzekucyjnym jest obowiązany uprzedzić dłużni- ka o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. 6. Żądanie wyjawienia, o którym mowa w ust. 5, stosuje się także do: 1) małżonka, następców prawnych i osób trzecich odpowiadających za zadłu- żenie płatnika składek; 2) osób, które pobrały nienależne świadczenia, płatników składek lub innych podmiotów zobowiązanych do zwrotu nienależnych świadczeń, o których mowa w art. 84, z wyjątkiem przypadku gdy nienależne świadczenia pod- legają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń. Art. 27. 1. Należności z tytułu składek są zabezpieczone ustawowym prawem zastawu na wszystkich będących własnością dłużnika oraz stanowiących współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych. 2. Do zastawu, o którym mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, dotyczące zastawów skarbowych. 2a. Zastaw, o którym mowa w ust. 1, wpisuje się do rejestru zastawów skarbowych prowadzonego na podstawie art. 43 ustawy – Ordynacja podatkowa. 3. Wypis z rejestru zastawów, o którym mowa w art. 46 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa, wydawany jest na wniosek Zakładu nieodpłatnie. Art. 28. 1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2–4. 2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowi- tej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. 3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomo- ści niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozo- stawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości prze- niesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępo- wanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podat- kowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwi- dacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot prze- kraczających wydatki egzekucyjne. 3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będą- cych równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasad- nionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. 3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze roz- porządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę waż- ny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. 4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. 5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy. Art. 29. 1. Ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnie- nie Zakład może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z ty- tułu składek oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości płatni- cze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Odroczenie terminu płatności może dotyczyć jedynie należności finansowanej przez płatnika skła- dek. 1a. Odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należ- ności na raty następuje w formie umowy. 2. Od składek, które rozłożono na raty, nie nalicza się odsetek za zwłokę począw- szy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie tych ulg. 3. Jeżeli dłużnik nie spłaci w terminie ustalonych przez Zakład rat, pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na zasadach określonych w ustawie – Ordynacja podatkowa. 4. W przypadkach, o których mowa w ust. 1, Zakład ustala opłatę prolongacyjną na zasadach i w wysokości przewidzianej w ustawie – Ordynacja podatkowa dla podatków stanowiących dochód budżetu państwa. Art. 30. Do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Art. 31. Do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio: art. 12, art. 26, art. 29 § 1 i 2, art. 33, art. 33a, art. 33b, art. 51 § 1, art. 55, art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art. 60 § 1, art. 61 § 1, art. 62 § 1, 3–5, art. 72 § 1 pkt 1 i 4 i § 2, art. 73 § 1 pkt 1 i 5, art. 77b § 1 i 2, art. 91, art. 93, art. 93a–93c, art. 93e, art. 94, art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100, art. 101, art. 105 § 1 i 2, art. 106 § 1 i 2, art. 107 § 1, 1a, i 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1 i 4, art. 110 § 1, § 2 pkt 2, § 3, art. 111 § 1–4 i 5 pkt 1, art. 112, art. 113, art. 114, art. 115, art. 116, art. 116a, art. 117, art. 118 § 1 i 2 oraz art. 119 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. nowe brzmienie art. 32 wchodzi w [Art. 32. życie z dn. Do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowni- 1.01.2010 r. czych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania (Dz.U. z 2008 r. odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpie- Nr 237, poz. 1656) czeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużni- ka oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące skła- dek na ubezpieczenia społeczne.] <Art. 32. Do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowni- czych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieru- chomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialno- ści osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się od- powiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.>

Rozdział 4

Zgłoszenia do ubezpieczenia, prowadzenie kont i rejestrów oraz zasady rozli- czania składek i zasiłków Art. 33. 1. Zakład prowadzi: 1) konta ubezpieczonych, z których każde jest oznaczone numerem ewiden- cyjnym nadanym osobie ubezpieczonej przez Rządowe Centrum Informa- tyczne Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (RCI PESEL); 2) konta płatników składek oznaczone numerem NIP, a w przypadku gdy płat- nik składek nie posiada numeru NIP, do czasu jego uzyskania – numerem z krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej REGON, a jeżeli nie posiada również tego numeru – numerem PESEL lub serią i nu- merem dowodu osobistego albo paszportu; 3) Centralny Rejestr Ubezpieczonych; 4) Centralny Rejestr Płatników Składek; 5) Centralny Rejestr Członków Otwartych Funduszy Emerytalnych; 6) Centralny Rejestr Otrzymujących Emerytury z Funduszy Dożywotnich Emerytur Kapitałowych; 7) inne rejestry niezbędne do realizacji zadań określonych odrębnymi przepi- sami. 1a. (uchylony). 2. Jeżeli osoba ubezpieczona, o której mowa w ust. 1 pkt 1, nie posiada numeru PESEL, nie podała go lub podany numer budzi wątpliwości co do jego prawi- dłowości, konto ubezpieczonego oznacza się numerem NIP, a jeżeli nie posiada również tego numeru – serią i numerem dowodu osobistego albo paszportu. 3. (uchylony). 4. Zakład jest uprawniony do nieodpłatnego korzystania z: 1) Centralnej Bazy Danych RCI PESEL; 2) danych zgromadzonych w Krajowej Ewidencji Podatników na zasadach przewidzianych w przepisach o zasadach ewidencji i identyfikacji podatni- ków; 3) danych zgromadzonych w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów go- spodarki narodowej (REGON), prowadzonym przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. 5. Szczegółowy zakres danych zawartych w rejestrach, o których mowa w ust. 1 pkt 3–7, określi, w drodze rozporządzenia, minister właściwy do spraw zabez- pieczenia społecznego, uwzględniając w nich również dane dotyczące zawodu wykonywanego przez ubezpieczonych wykonujących pracę w szczególnych wa- runkach lub w szczególnym charakterze. Art. 34. 1. Zakład zapewnia rzetelność i kompletność informacji gromadzonych na kontach ubezpieczonych i na kontach płatników składek w sposób uregulowany niniejszą ustawą. 2. Informacje zawarte na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek prowa- dzonych w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są środkiem dowodowym w postępowaniu ad- ministracyjnym i sądowym z zakresu ubezpieczeń społecznych. 3. Do informacji zawartych na kontach ubezpieczonych i kontach płatników skła- dek oraz danych źródłowych będących podstawą zapisów na tych kontach stosu- je się przepisy o ochronie danych osobowych. 4. Wykorzystywanie danych osobowych i innych informacji zgromadzonych na kontach ubezpieczonych dopuszczalne jest jedynie w przypadkach określonych w ustawie. 5. Zakład oraz otwarty fundusz emerytalny są obowiązane do wzajemnego udo- stępniania danych osobowych osób zarejestrowanych w rejestrze, o którym mo- wa w art. 33 ust. 1 pkt 5. Art. 35. 1. We wszystkich dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi, w tym z rozliczaniem i opłacaniem składek oraz przyznawaniem i wypłatą świad- czeń określonych odrębnymi przepisami, należy podawać: 1) w przypadku ubezpieczonych – numery PESEL i NIP, a w razie gdy ubez- pieczonemu nie nadano tych numerów lub jednego z nich – serię i numer dowodu osobistego lub paszportu, z zastrzeżeniem ust. 1a; 2) w przypadku płatników składek – numery NIP i REGON, a jeżeli płatnikowi składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich – numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu. 1a. W imiennych raportach miesięcznych, o których mowa w art. 41, należy podać numer PESEL, a w razie gdy ubezpieczonemu nie nadano tego numeru – numer NIP. Jeżeli ubezpieczonemu nie nadano również numeru NIP, należy podać se- rię i numer dowodu osobistego lub paszportu. 2. (uchylony). 3. (uchylony). Art. 36. 1. Każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych. 2. Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1–4, 6–9b, 11, 12, 18a–21, ust. 2 i ust. 2a, duchownych będących członkami zakonów lub klasztorów oraz osób współpracujących, o których mo- wa w art. 8 ust. 11, należy do płatnika składek. 2a. Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym jest obowiązana poinformować płatnika składek o ustaleniu prawa do emerytury lub renty albo o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu niż przebywanie na urlopie wy- chowawczym. 3. Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 10, z zastrzeżeniem ust. 2, należy do tych osób. 4. Zgłoszeń, o których mowa w ust. 2 i 3, dokonuje się w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia, z zastrzeżeniem ust. 4a, 5, 5a i 9a. 4a. Zgłoszeń, o których mowa w ust. 3, twórcy i artyści dokonują w ciągu 7 dni od dnia otrzymania decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twór- ców ustalającej datę rozpoczęcia wykonywania działalności twórczej lub arty- stycznej. 5. Osoby, które są obejmowane ubezpieczeniami społecznymi na zasadach dobro- wolności, zgłaszają wniosek o objęcie ich ubezpieczeniem w terminie przez nie wybranym. Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio. 5a. Pracownicy, o których mowa w art. 18 ust. 12, zgłaszani są do ubezpieczeń spo- łecznych nie później niż w terminie rozliczania i opłacania składek za miesiąc, w którym powstał obowiązek ubezpieczeń społecznych. 6. (uchylony). 7. Prawdziwość danych zawartych w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych osoba zgłaszana potwierdza własnoręcznym podpisem, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 19. 8. W przypadku przekazywania do Zakładu zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych w postaci dokumentu elektronicznego, zgłoszenie w postaci dokumentu pisem- nego z własnoręcznym podpisem osoby zgłaszanej płatnik przechowuje przez okres 5 lat. 9. Zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych według ustalonego wzoru, z zastrzeże- niem ust. 9a, albo w formie dokumentu elektronicznego w rozumieniu przepi- sów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. Nr 64, poz. 565 oraz z 2006 r. Nr 12, poz. 65 i Nr 73, poz. 501) z oprogramowania, o którym mowa w art. 47a ust. 1, albo w formie wydruku z tego oprogramowania dokonuje się w jednostce orga- nizacyjnej Zakładu. Na podstawie pierwszego zgłoszenia do ubezpieczeń spo- łecznych zakładane jest konto, o którym mowa w art. 33 ust. 1 pkt 1. 9a. Zgłoszenia do ubezpieczeń osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 19, dokonu- je się poprzez wykazanie ubezpieczonego w imiennym raporcie miesięcznym. 10. Zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych zawiera w szczególności następujące dane dotyczące osoby zgłaszanej: dane, o których mowa w art. 35 ust. 1 pkt 1, nazwisko, imię pierwsze i drugie, datę urodzenia, nazwisko rodowe, obywatel- stwo i płeć, tytuł ubezpieczenia, stopień niepełnosprawności, posiadanie ustalo- nego prawa do emerytury lub renty, adres zameldowania na stałe miejsce poby- tu, adres zamieszkania, jeżeli jest inny niż adres zameldowania na stałe miejsce pobytu, adres do korespondencji, jeżeli jest inny niż adres zameldowania na sta- łe miejsce pobytu i adres zamieszkania. 11. Każda osoba, w stosunku do której wygasł tytuł do ubezpieczeń społecznych, podlega wyrejestrowaniu z tych ubezpieczeń. Zgłoszenie wyrejestrowania płat- nik składek jest zobowiązany złożyć w terminie 7 dni od daty zaistnienia tego faktu, z zastrzeżeniem ust. 12 i 14. Przepisy ust. 2, 3 i 9 stosuje się odpowiednio. 12. W przypadku pracowników, o których mowa w ust. 5a, zgłoszenie wyrejestro- wania płatnik składek jest zobowiązany złożyć w terminie 30 dni od dnia ustania stosunku pracy. 13. O wszelkich zmianach w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniach, o których mowa w ust. 10–12, płatnik składek zawiadamia Zakład w terminie 7 dni od zaistnienia zmian, stwierdzenia nieprawidłowości we własnym zakresie lub otrzymania zawiadomienia o stwierdzeniu nieprawidłowości przez Zakład. 14. O zmianach w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w ust. 10, dotyczących tytułu ubezpieczenia oraz rodzajów ubezpieczeń i terminów ich powstania, płatnik składek zawiadamia Zakład poprzez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zawiera- jącego prawidłowe dane. Art. 36a. 1. Ubezpieczenie emerytalne i rentowe w okresie zawieszenia wykonywania dzia- łalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospo- darczej przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą jest do- browolne. Przedsiębiorca w okresie zawieszenia wykonywania działalności go- spodarczej nie opłaca ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego. 2. Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej powoduje ustanie obo- wiązku ubezpieczeń społecznych od dnia, w którym rozpoczyna się zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej, do dnia poprzedzającego dzień wzno- wienia wykonywania działalności gospodarczej. 3. Za okres zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca będący płatnikiem składek wyłącznie za siebie nie ma obowiązku składania de- klaracji rozliczeniowej oraz opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przewidzianych w ustawie. 4. Wznowienie wykonywania działalności gospodarczej nie wymaga ponownego zgłoszenia do ubezpieczenia. Art. 37. 1. (uchylony). 2. Organy właściwe do wydawania uprawnień na prowadzenie działalności poza- rolniczej, o której mowa w art. 8 ust. 6, przekazują jednostce organizacyjnej Za- kładu kopie uprawnień udzielonych osobom fizycznym i jednostkom organiza- cyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, jak również kopie decyzji cofają- cych te uprawnienia, jeżeli nie mają one obowiązku uzyskiwania wpisu do kra- jowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON). Art. 38. 1. W razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek. 2. Nie później niż w terminie 7 dni od uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 1, płatnik składek jest zobowiązany przekazać do Zakładu dokumenty związane z ubezpieczeniami społecznymi określone w ustawie za okres objęty decyzją. Art. 39. 1. Nie później niż w terminie, o którym mowa w art. 36 ust. 4, ubezpieczony jest zobowiązany do zawarcia umowy z otwartym funduszem emerytalnym, z za- strzeżeniem art. 111. 2. W przypadku gdy ubezpieczony nie dopełni obowiązku określonego w ust. 1, Zakład wzywa go na piśmie do zawarcia umowy z otwartym funduszem emery- talnym w terminie: 1) do dnia 10 stycznia – jeżeli od daty otrzymania wezwania do dnia losowania jest mniej niż 30 dni, termin ten mija 10 lipca; 2) do dnia 10 lipca – jeżeli od daty otrzymania wezwania do dnia losowania jest mniej niż 30 dni, termin ten mija 10 stycznia. Jeżeli ubezpieczony nie dopełni obowiązku zawarcia umowy w tych terminach, Zakład wyznacza otwarty fundusz emerytalny w drodze losowania, spośród otwartych funduszy emerytalnych, które uzyskały stopy zwrotu wyższe niż średnie ważone stopy zwrotu w dwóch ostatnich okresach rozliczeniowych po- dawane do publicznej wiadomości zgodnie z przepisami ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, z zastrzeżeniem ust. 2a, i których ak- tywa na koniec drugiego okresu rozliczeniowego z roku poprzedniego nie prze- kraczały 10% wartości aktywów netto wszystkich otwartych funduszy. Komisja Nadzoru Finansowego przekazuje do Zakładu wykaz otwartych funduszy emerytalnych biorących udział w losowaniu, nie później niż 10 dnia roboczego przed terminem przeprowadzania losowania. 2a. W przypadku gdy żaden z otwartych funduszy emerytalnych, których aktywa na koniec drugiego okresu rozliczeniowego z roku poprzedniego nie przekroczyły 10% wartości aktywów netto wszystkich otwartych funduszy, nie uzyskał w dwóch ostatnich okresach rozliczeniowych stóp zwrotu wyższych niż średnie ważone stopy zwrotu w każdym okresie rozliczeniowym, Zakład wyznacza otwarty fundusz emerytalny w drodze losowania, spośród otwartych funduszy emerytalnych, które uzyskały stopy zwrotu wyższe niż średnie ważone stopy zwrotu w jednym okresie rozliczeniowym. 3. Zakład przeprowadza losowanie, o którym mowa w ust. 2, w ostatnim dniu robo- czym stycznia lub lipca, przy czym liczba ubezpieczonych uzyskujących człon- kostwo w poszczególnych otwartych funduszach wyznaczonych w wyniku lo- sowania powinna być równa. 4. Zakład przekazuje na rachunek ubezpieczonego w wylosowanym otwartym fun- duszu emerytalnym nominalną wartość składek, o których mowa w art. 22 ust. 3, podlegających odprowadzeniu do funduszu, w terminie wynikającym z art. 47 ust. 9, liczonym od następnego dnia roboczego po dniu przeprowadzenia loso- wania. 5. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze roz- porządzenia, szczegółowe zasady przeprowadzania przez Zakład losowania, o którym mowa w ust. 2 i 3. Art. 40. 1. Na koncie ubezpieczonego ewidencjonuje się informacje o zwaloryzowanej wy- sokości składek na ubezpieczenie emerytalne, z wyłączeniem składek na otwarte fundusze emerytalne: 1) należnych – w przypadku ubezpieczonych niebędących płatnikami składek; 2) wpłaconych – w przypadku ubezpieczonych będących płatnikami składek oraz osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działal- ność. 1a. Jeżeli ubezpieczony niebędący płatnikiem składek w ciągu 3 miesięcy od upły- wu terminu opłacenia składki, o której mowa w ust. 1 pkt 1, stwierdzi, że skład- ka ta nie została opłacona, może zwrócić się do Zakładu o udzielenie informacji, czy Zakład podjął działania zmierzające do jej ściągnięcia. 1b. W przypadku ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na koncie ubez- pieczonego ewidencjonuje się informacje o zwaloryzowanej wysokości należ- nych składek na otwarte fundusze emerytalne, które uległy przedawnieniu zgod- nie z art. 24. 1c. Na koncie ubezpieczonego ewidencjonuje się także informacje o: 1) zwaloryzowanej wysokości składek na otwarte fundusze emerytalne: a) w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w ust. 1 pkt 1, należ- nych za okres do dnia poinformowania przez Zakład otwartego fundu- szu emerytalnego o: – obowiązku przekazania środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego na fundusz emerytalny FUS, w przypadku nieustalenia prawa do okresowej emerytury ka- pitałowej, albo – złożeniu przez członka otwartego funduszu emerytalnego oświad- czenia o wyborze oferty dożywotniej emerytury kapitałowej – nieopłaconych lub niezidentyfikowanych do tego dnia, także wów- czas gdy nie uległy one przedawnieniu, b) w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w ust. 1 pkt 2, opłaco- nych lub zidentyfikowanych po dniu poinformowania przez Zakład otwartego funduszu emerytalnego o: – obowiązku przekazania środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego na fundusz emerytalny FUS, w przypadku nieustalenia prawa do okresowej emerytury ka- pitałowej, albo – złożeniu przez członka otwartego funduszu emerytalnego oświad- czenia o wyborze oferty dożywotniej emerytury kapitałowej; 2) wysokości środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego fundu- szu emerytalnego przekazanych na fundusz emerytalny FUS, w przypadku nieustalenia prawa do okresowej emerytury kapitałowej albo dożywotniej emerytury kapitałowej. 1d. Jako datę zewidencjonowania na koncie ubezpieczonego składek, o których mowa w ust. 1b i 1c, przyjmuje się dzień zewidencjonowania na koncie ubez- pieczonego składek, o których mowa w ust. 1 pkt 1, należnych za ten sam mie- siąc kalendarzowy. 2. Na koncie ubezpieczonego ewidencjonuje się także informacje: 1) wymienione w drukach: zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, imiennym raporcie miesięcznym i w deklaracji rozliczeniowej; 2) o członkostwie w otwartym funduszu emerytalnym i o terminach przekaza- dodany pkt 11 w nia składek do tego funduszu; ust. 2 w art. 40 3) o członkostwie w kasie chorych⁷⁾ i o terminach przekazania składek do tej wchodzi w życie z kasy; dn. 1.01.2010 r. (Dz.U. z 2008 r. 4) o wysokości należnych i wpłaconych składek na ubezpieczenia emerytalne, Nr 237, poz. 1656) rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne oraz o wysokości należnej i odprowadzonej składki na otwarty fundusz emerytalny; 4a) o wartości środków wypłaconych z tytułu okresowej emerytury kapitałowej; 5) o faktach pozaubezpieczeniowych, mających wpływ na prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i na ich wysokość; 6) o wysokości dożywotniej emerytury kapitałowej; 7) niezbędne do przyznania i wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także świadczeń finansowanych z budżetu państwa oraz o dokonanych wy- płatach; 8) niezbędne do ustalenia, ponownego ustalenia lub przeliczenia kapitału po- czątkowego; 9) o kapitale początkowym oraz zwaloryzowanym kapitale początkowym; 10) niezbędne do realizacji przez Zakład zadań zleconych na podstawie odręb- nych przepisów; <11) o okresach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym cha- rakterze, przekazane w zgłoszeniu danych o pracy w szczególnych wa- runkach lub o szczególnym charakterze, o którym mowa w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656).> 3. (uchylony). 4. (uchylony). 5. (uchylony). 6. (uchylony). 7. (uchylony). ⁷⁾ Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153), która powołała kasy chorych, utraciła moc na podstawie art. 222 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodo- wym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391). 8. Zakład może odmówić zewidencjonowania na koncie ubezpieczonego nieopła- conej składki na ubezpieczenie emerytalne, o której mowa w ust. 1 pkt 1, a ze- widencjonowaną anulować, w razie współdziałania ubezpieczonego z płatnikiem składek w celu uniknięcia obowiązku opłacania składek. 8a. Na podstawie zawiadomienia przez właściwy organ emerytalny o ustaleniu pra- wa ubezpieczonego do emerytury na podstawie przepisów o zaopatrzeniu eme- rytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin lub przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Woj- skowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich ro- dzin Zakład usuwa z ewidencji informacje o należnych i zwaloryzowanych składkach na ubezpieczenie emerytalne za okresy służby uwzględnione w wy- miarze emerytury wojskowej lub policyjnej. 9. (uchylony). 10. (uchylony). Art. 41. 1. Płatnik składek przekazuje do Zakładu imienne raporty miesięczne, po upływie każdego miesiąca kalendarzowego, w terminie ustalonym dla rozliczania skła- dek. 2. Jeżeli obowiązek ubezpieczeń społecznych wygasł w ciągu miesiąca kalenda- rzowego, płatnik składek przekazuje do Zakładu raport, o którym mowa w ust. 1, za okres ubezpieczenia w danym miesiącu, w terminie i na zasadach określo- nych w art. 47 ust. 1 i 2. 3. Imienny raport miesięczny zawiera informacje dotyczące płatnika składek okre- ślone w art. 43 ust. 4 i 5, miesiąc i rok, których raport dotyczy, oraz: 1) numery identyfikacyjne ubezpieczonego z danymi, o których mowa w art. 35 ust. 1 pkt 1; 2) nazwisko i imię; 3) wymiar czasu pracy; 4) zestawienie należnych składek na ubezpieczenia społeczne w podziale na ubezpieczenie: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, zawierające dane o: a) tytule ubezpieczenia, b) podstawie wymiaru składek, c) kwocie składki w podziale na należną od ubezpieczonego i płatnika składek oraz z innych źródeł finansowania, d) kwocie obniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emery- talne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, wynikającego z ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o pracowniczych programach emerytalnych⁸⁾ (Dz. ⁸⁾ Utraciła moc z dniem 1 czerwca 2004 r. na podstawie art. 61 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz. U. Nr 116, poz. 1207), która weszła w życie z dniem 1 czerwca 2004 r. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 623 oraz z 2002 r. Nr 25, poz. 253 i Nr 141, poz. 1178); 5) podstawę wymiaru i kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne, z uwzględ- nieniem podziału na podmioty, które finansują składki; 6) (uchylony); 7) rodzaje i okresy przerw w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne; 8) informacje o wypłaconych zasiłkach oraz wynagrodzeniach z tytułu nie- zdolności do pracy wypłaconych na podstawie Kodeksu pracy oraz o zasił- kach finansowanych z budżetu państwa; 9) oświadczenie płatnika składek, że dane zawarte w raporcie są zgodne ze sta- nem faktycznym, potwierdzone podpisem płatnika składek lub osoby przez niego upoważnionej. 4. Imienny raport miesięczny zawiera również datę sporządzenia raportu miesięcz- nego, podpis płatnika składek lub osoby przez niego upoważnionej. 5. Imienne raporty miesięczne mogą zawierać informacje o złożeniu przez ubezpie- czonego zawiadomienia o przekroczeniu rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, o którym mowa w art. 19 ust. 5. 6. Płatnik składek jest zobowiązany złożyć imienny raport miesięczny korygujący w formie nowego dokumentu zawierającego wszystkie prawidłowe informacje określone w ust. 3–5, jeżeli zachodzi konieczność korekty danych podanych w imiennym raporcie miesięcznym w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości: 1) przez płatnika składek we własnym zakresie; 2) przez Zakład. 6a. Nie koryguje się danych podanych w imiennym raporcie miesięcznym w przy- padku stwierdzenia przez płatnika składek we własnym zakresie lub przez Za- kład różnicy w podstawie wymiaru składek w wysokości nieprzekraczającej 2,20 zł, z zastrzeżeniem ust. 6b. 6b. Przepisu ust. 6a nie stosuje się w przypadku, gdy podstawę wymiaru składek stanowi zadeklarowana kwota. 7.⁾ Płatnik składek jest zobowiązany dokonać sprawdzenia prawidłowości danych przekazanych do Zakładu w imiennym raporcie miesięcznym dotyczącym dane- go roku kalendarzowego nie później niż do dnia 30 kwietnia następnego roku kalendarzowego. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości płatnik składek jest zobowiązany postąpić w sposób określony w ust. 6 i 7a. 7a. Płatnik składek jest zobowiązany złożyć imienny raport miesięczny korygujący, o którym mowa w ust. 6, w terminie 7 dni od stwierdzenia nieprawidłowości we własnym zakresie lub otrzymania zawiadomienia o stwierdzeniu nieprawidło- wości przez Zakład, z zastrzeżeniem ust. 7b. 7b. Jeżeli konieczność korekty danych podanych w imiennym raporcie miesięcznym jest wynikiem stwierdzenia nieprawidłowości przez Zakład w drodze: 1) decyzji – imienny raport miesięczny korygujący powinien być złożony nie później niż w terminie 7 dni od uprawomocnienia się decyzji; 2) kontroli – imienny raport miesięczny korygujący powinien być złożony nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania protokołu kontroli. 8. Informacje zawarte w raportach, o których mowa w ust. 1-6, płatnik składek przekazuje ubezpieczonemu na piśmie lub za zgodą ubezpieczonego - w formie dokumentu elektronicznego w celu ich weryfikacji. 8a. Informacja, o której mowa w ust. 8, powinna zawierać także datę jej sporządze- nia oraz podpis płatnika składek lub osoby przez niego upoważnionej. 9. Przepisy ust. 1–8 stosuje się odpowiednio do składek na ubezpieczenie zdrowot- ne, z zastrzeżeniem ust. 9a i 10. 9a. Informacja przekazywana ubezpieczonemu obejmuje także symbol kasy cho- rych⁷⁾, do której przekazywana jest składka na ubezpieczenie zdrowotne. 10. Płatnik składek jest zwolniony z przekazywania informacji wynikającej z ust. 9 w przypadku pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne z emerytur i rent. 11. Ubezpieczony zgłasza na piśmie lub do protokołu do płatnika składek wniosek o sprostowanie informacji zawartych w imiennym raporcie miesięcznym w termi- nie 3 miesięcy od otrzymania informacji, o których mowa w ust. 8, jeżeli, jego zdaniem, nie są one zgodne ze stanem faktycznym. O fakcie tym informuje Za- kład. W razie nieuwzględnienia przez płatnika składek reklamacji w terminie jednego miesiąca od daty jej wpływu, na wniosek ubezpieczonego, Zakład po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego wydaje decyzję. 12. Jeżeli ubezpieczony nie zakwestionuje informacji zawartych w imiennym rapor- cie miesięcznym w terminie określonym w ust. 11, to informacje te uznaje się za zgodne ze stanem faktycznym, chyba że informacje dotyczące okresu objętego raportem zakwestionuje Zakład, wydając decyzję. 13. Jeżeli Zakład zakwestionuje i zmieni informacje przekazane przez płatnika skła- dek, zawiadamia o tym ubezpieczonego i płatnika składek. Jeżeli w terminie określonym w ust. 11 osoba ubezpieczona i płatnik składek nie złożą wniosku o zmianę stanowiska Zakładu, informacje uznane przez Zakład traktuje się jako prawdziwe. W razie złożenia takiego wniosku, Zakład po przeprowadzeniu po- stępowania wyjaśniającego wydaje decyzję. 14. Przepisy ust. 11–13 mają zastosowanie do raportów, o których mowa w ust. 6. Art. 42. (uchylony). Art. 43. 1. Płatnicy składek, z zastrzeżeniem ust. 5a, są zobowiązani do złożenia druku- zgłoszenie płatnika składek w Zakładzie w terminie 7 dni od: 1) daty zatrudnienia pierwszego pracownika lub powstania stosunku prawnego uzasadniającego objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi pierw- szej osoby; 2) daty powstania obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych dla ubez- pieczonych wyłącznie zobowiązanych do płacenia składek na własne ubez- pieczenia, albo na ubezpieczenia osób z nimi współpracujących. 2. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10, oraz osoby podlegające dobrowol- nie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, z wyłączeniem osób wymienio- nych w art. 6 ust. 1 pkt 5, wyłącznie zobowiązane do opłacania składek na wła- sne ubezpieczenia, dokonują zgłoszenia płatnika składek łącznie ze zgłoszeniem do ubezpieczeń społecznych. 3. Płatnik składek jest obowiązany złożyć druk-zgłoszenie płatnika składek, o któ- rym mowa w ust. 1, według ustalonego wzoru we wskazanej przez Zakład jed- nostce organizacyjnej Zakładu. 3a. (uchylony). 4. Zgłoszenie płatnika składek – osoby fizycznej zawiera w szczególności następu- jące dane: numery NIP i REGON, a w razie gdy płatnikowi składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich – numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu, nazwisko, imię pierwsze i drugie, datę i miejsce uro- dzenia, obywatelstwo, rodzaj i numer uprawnienia, na podstawie którego pro- wadzona jest pozarolnicza działalność, nazwę organu wydającego uprawnienie oraz datę jego wydania, nazwę skróconą firmy, pod którą prowadzona jest poza- rolnicza działalność, datę powstania obowiązku opłacania składek na ubezpie- czenia społeczne, wykaz rachunków bankowych, adres siedziby, adres zamiesz- kania, jeżeli jest inny niż adres siedziby, adres do korespondencji, adres prowa- dzenia działalności. 5. Zgłoszenie płatnika składek – osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niepo- siadającej osobowości prawnej zawiera w szczególności następujące dane: nu- mery NIP i REGON, nazwę skróconą płatnika, nazwę zgodną z aktem prawnym konstytuującym płatnika, nazwę organu założycielskiego płatnika, występowa- nie obowiązku wpisu do rejestru lub ewidencji, nazwę organu rejestrowego lub ewidencyjnego, datę i numer wpisu do rejestru lub ewidencji, datę powstania obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, wykaz rachunków bankowych, adres siedziby i adres do korespondencji, adres prowadzenia dzia- łalności. 5a. Zgłoszenie płatnika składek będącego przedsiębiorcą następuje na podstawie odrębnych przepisów. 6. (uchylony). 7. (uchylony). 8. (uchylony). Art. 44. 1. O wszelkich zmianach w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o któ- rym mowa w art. 43, płatnik składek zawiadamia wskazaną przez Zakład jed- nostkę organizacyjną Zakładu, w terminie 14 dni od zaistnienia zmian, stwier- dzenia nieprawidłowości we własnym zakresie lub otrzymania zawiadomienia o stwierdzeniu nieprawidłowości przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 i 3. 2. O wszelkich zmianach dotyczących numerów, o których mowa w art. 43 ust. 3a, oraz nazwy skróconej płatnika składek, a w przypadku płatników składek będą- cych osobami fizycznymi także nazwiska, pierwszego imienia i daty urodzenia, płatnik składek zawiadamia w formie dokumentu pisemnego według ustalonego wzoru albo w formie wydruku z oprogramowania, o którym mowa w art. 47a ust. 1, wskazaną przez Zakład jednostkę organizacyjną Zakładu. 3. Do zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2, płatnik składek zobowiązany jest dołączyć kopie dokumentów określonych w art. 43 ust. 3a. Art. 45. 1. Na koncie płatnika składek: 1) ewidencjonuje się dane identyfikacyjne, numery NIP i REGON, a jeżeli płatnikowi składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich – numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu, nazwy i nume- ry rachunków bankowych płatnika, dane informacyjne płatnika składek, w tym szczególną formę prawną według krajowego rejestru urzędowego pod- miotów gospodarki narodowej (REGON), numer według Europejskiej Kla- syfikacji Działalności (EKD), numer według Polskiej Klasyfikacji Działal- ności (PKD) oraz wszelkie inne dane konieczne dla obsługi konta, a w szczególności dla celów rozliczania należności z tytułu składek oraz dla ce- lów prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w tym informacje dotyczą- ce wspólników spółek cywilnych, jawnych i komandytowych, w zakresie rejestrowanym w Krajowej Ewidencji Podatników; <1a) ewidencjonuje się liczbę pracowników, za których jest opłacana skład- ka na Fundusz Emerytur Pomostowych;> 2) prowadzone są rozliczenia należnych składek, wypłacanych przez płatnika zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających zali- czeniu na poczet składek oraz innych składek pobieranych przez Zakład; 3) ewidencjonuje się dane niezbędne do realizacji przez Zakład zadań zleco- nych odrębnymi przepisami. 2. Zakład ma prawo uzupełniać dane na koncie płatnika składek o numery NIP i REGON. Art. 46. 1. Płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. 2. Rozliczenie składek, o których mowa w ust. 1, oraz wypłaconych przez płatnika w tym samym miesiącu zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających rozliczeniu na poczet składek następuje w deklaracji rozlicze- niowej według ustalonego wzoru. Nie podlegają rozliczeniu w deklaracji rozli- dodany pkt 1a w czeniowej zasiłki wypłacone przez płatnika bezpodstawnie. art. 45 wchodzi w 3. Deklarację rozliczeniową oraz imienne raporty miesięczne płatnik składek prze- życie z dn. kazuje bezpośrednio do wskazanej przez Zakład jednostki organizacyjnej. 1.01.2010 r. (Dz.U. z 2008 r. 4. Deklaracja rozliczeniowa zawiera: Nr 237, poz. 1656) 1) dane identyfikacyjne płatnika składek, a w szczególności dane, o których mowa w art. 35 ust. 1 pkt 2, nazwę skróconą firmy, a w przypadku płatni- ków składek – osób fizycznych – nazwisko i imię; 2) informacje o liczbie ubezpieczonych; 2a) informacje o uprawnieniu płatnika składek do wypłaty zasiłków; 3) zestawienie należnych składek na poszczególne rodzaje ubezpieczeń spo- łecznych, z uwzględnieniem podziału na składki finansowane przez ubez- pieczonego i przez płatnika oraz budżet państwa i Państwowy Fundusz Re- habilitacji Osób Niepełnosprawnych; 4) kwoty wypłaconych zasiłków oraz zasiłków finansowanych z budżetu pań- stwa, podlegających rozliczeniu w ciężar składek na ubezpieczenia społecz- ne oraz kwoty wynagrodzeń z tytułu niezdolności do pracy; 5) kwoty przysługujących płatnikowi wynagrodzeń w myśl art. 3 ust. 2; 6) zestawienie należnych składek na: a) ubezpieczenie zdrowotne uwzględniając podział na podmioty, które fi- nansują składki, b) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; <6a) sumę należnych składek na Fundusz Emerytur Pomostowych; 6b) liczbę pracowników, za których jest opłacana składka na Fundusz Eme- rytur Pomostowych; 6c) liczbę stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.> 7) zestawienie zbiorcze i wynikowe należnych składek i składek na ubezpie- czenie zdrowotne oraz kwot do zapłaty; 8) dla osób, które w całości opłacają składki na ubezpieczenia z własnych środków – tytuł ubezpieczenia, podstawę wymiaru i ewentualne pomniej- szenia wynikające z art. 19 ust. 1; 9) oświadczenie płatnika składek, że dane zawarte w deklaracji są zgodne ze stanem faktycznym, potwierdzone podpisem płatnika składek lub osoby przez niego upoważnionej albo podpisem elektronicznym. 5. Płatnicy składek zobowiązani do wykazywania w dokumentach ubezpieczenio- wych zasiłków oraz finansowanych z budżetu państwa zasiłków i innych świad- czeń, podlegających rozliczeniu w ciężar składek lub wynagrodzeń z tytułu nie- zdolności do pracy, przekazują do Zakładu: 1) w terminie do dnia 28 lutego 2001 r. informację zawierającą dane identyfi- kacyjne oraz dane o tych zasiłkach, świadczeniach lub wynagrodzeniach wypłaconych w okresie od dnia 1 grudnia 1999 r. do dnia 30 listopada 2000 r.; 2) w terminie do dnia 31 stycznia 2002 r. informację zawierającą dane identy- fikacyjne oraz dane o tych zasiłkach, świadczeniach lub wynagrodzeniach wypłaconych w okresie od dnia 1 grudnia 2000 r. do dnia 30 listopada 2001 r. 6. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze roz- porządzenia, wzór informacji, o której mowa w ust. 5, oraz sposób jej sporzą- dzenia, przekazywania, a także korygowania, kierując się potrzebą zapewnienia prawidłowości i kompletności danych gromadzonych na kontach płatników dodane pkt 6a-6c składek i kontach ubezpieczonych. w art. 46 wchodzą w życie z dn. 1.01.2010 r.

Rozdział 5

Fundusz Ubezpieczeń Społecznych Art. 51. 1. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, po- wołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych. 2. Dysponentem FUS jest Zakład. Art. 52. 1. Przychody FUS pochodzą: 1) ze składek na ubezpieczenia społeczne, niepodlegających przekazaniu na rzecz otwartych funduszy emerytalnych; 1a) ze środków rekompensujących kwoty składek przekazanych na rzecz otwar- tych funduszy emerytalnych; 2) (uchylony); 3) z wpłat z budżetu państwa oraz z innych instytucji, przekazanych na świad- czenia, których wypłatę zlecono Zakładowi, z wyjątkiem świadczeń finan- sowanych z odrębnych rozdziałów budżetowych oraz wpłat z instytucji za- granicznych; 4) z oprocentowania rachunków bankowych FUS; 4a) z lokat dokonywanych w jednostki uczestnictwa funduszy rynku pieniężne- go, o których mowa w art. 178 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. Nr 146, poz. 1546, z późn. zm.¹³⁾); 5) z odsetek od nieterminowo regulowanych zobowiązań wobec FUS; 6) ze zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, wraz z odsetkami; 7) z dodatkowej opłaty, o której mowa w art. 24 ust. 1, i z opłaty prolongacyj- nej; 8) z dotacji z budżetu państwa; 9) ze środków FRD, o których mowa w art. 59; 10) z innych tytułów. 2. Składkę na ubezpieczenia społeczne zalicza się do przychodów FUS w miesiącu następującym po miesiącu, za który składka jest należna. 3. (uchylony). 4. Minister właściwy do spraw finansów publicznych przekazuje na rachunek ban- kowy Funduszu Ubezpieczeń Społecznych środki, o których mowa w ust. 1 pkt 1a, w terminie 3 dni po przedstawieniu przez Zakład wniosku zawierającego informacje o terminie i wysokości składek przekazanych na rzecz otwartych funduszy emerytalnych. Art. 53. 1. W granicach określonych w ustawie budżetowej FUS może otrzymywać z budżetu państwa dotacje. ¹³⁾ Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2005 r. Nr 83, poz. 719, Nr 183, poz. 1537 i 1538 i Nr 184, poz. 1539 oraz z 2006 r. Nr 157, poz. 1119. 2. Dotacje, o których mowa w ust. 1, mogą być przeznaczone wyłącznie na uzupeł- nienie środków na wypłaty świadczeń gwarantowanych przez państwo, jeśli przychody przekazywane na rachunki funduszy określonych w art. 55 pkt 1–4 oraz środki zgromadzone na funduszach rezerwowych nie zapewniają pełnej i terminowej wypłaty świadczeń finansowanych z przychodów FUS. 3. Za zgodą ministra właściwego do spraw finansów publicznych FUS może zacią- gać kredyty. Art. 54. Ze środków zgromadzonych w FUS finansowane są: 1) wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego; 2) wydatki na prewencję rentową; 3) spłaty kredytów i pożyczek wraz z odsetkami, zaciąganych w celu wypłaty świadczeń z FUS; 4) odsetki za nieterminowe wypłaty świadczeń; 5) należności dla płatników składek, o których mowa w art. 3 ust. 2; 6) wydatki związane z realizacją zadań, o których mowa w art. 52 ust. 1 pkt 3; 7) (uchylony); 8) odpisy stanowiące przychody Zakładu, o których mowa w art. 76 ust. 1 pkt 1; 9) wydatki na pokrycie niedoboru środków niezbędnych do zapewnienia wy- płat emerytur kapitałowych. Art. 55. W ramach FUS wyodrębnia się fundusze: 1) emerytalny, z którego finansowane są wypłaty emerytur i wydatki, o których mowa w art. 54 ust. 9; 2) rentowy, z którego są finansowane: a) wypłaty rent z tytułu niezdolności do pracy, rent szkoleniowych, rent rodzinnych, dodatków do rent rodzinnych dla sierot zupełnych, dodat- ków pielęgnacyjnych, b) wypłaty emerytur przyznanych z urzędu zamiast rent z tytułu niezdol- ności do pracy osobom urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., któ- re nie mają okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn, c) wypłaty zasiłków pogrzebowych, d) świadczenia zlecone Zakładowi do wypłaty podlegające finansowaniu z budżetu państwa, a także e) wydatki na prewencję rentową; 3) chorobowy, z którego finansowane są świadczenia określone w odrębnych przepisach; 4) wypadkowy, z którego finansowane są świadczenia określone w odrębnych przepisach, a także koszty prewencji wypadkowej określone w odrębnych przepisach; 5) rezerwowe dla: a) ubezpieczeń rentowych oraz chorobowego, b) ubezpieczenia wypadkowego. Art. 56. 1. Fundusze rezerwowe tworzy się: 1) dla ubezpieczeń rentowych oraz chorobowego ze środków pozostających w dniu 31 grudnia każdego roku na rachunkach funduszy, o których mowa w art. 55 pkt 2 i 3, pomniejszonych o kwoty niezbędne do zapewnienia wypłat świadczeń przypadających na pierwszy miesiąc kolejnego roku; 2) dla ubezpieczenia wypadkowego ze środków pozostających w dniu 31 grud- nia każdego roku na rachunku funduszu wypadkowego, pomniejszonych o kwoty niezbędne do zapewnienia wypłat świadczeń przypadających na pierwszy miesiąc kolejnego roku; 3) z odsetek od ulokowanych środków funduszy rezerwowych. 2. Środki funduszy rezerwowych mogą być wykorzystane jedynie na uzupełnienie niedoborów funduszy: rentowego, chorobowego i wypadkowego. 3. Środki funduszy rezerwowych mogą być lokowane jedynie na lokatach banko- wych, w papierach wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa oraz w jednostkach uczestnictwa funduszy rynku pieniężnego, o których mowa w art. 178 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych, chyba że Rada Ministrów, na wniosek Prezesa Zakładu, zezwoli na ulokowanie środków w inny sposób. 4. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z mi- nistrem właściwym do spraw finansów publicznych, określa, w drodze rozpo- rządzenia, szczegółowe zasady gospodarki finansowej oraz zasady lokowania środków FUS. Art. 57. W ustawie budżetowej określa się corocznie kwotę wydatków na prewencję rentową w wysokości do 0,4% wydatków na świadczenia z ubezpieczenia emerytalnego, ren- towego, chorobowego i wypadkowego, przewidzianych w planie finansowym FUS na dany rok budżetowy.

Rozdział 6

Fundusz Rezerwy Demograficznej Art. 58. 1. Dla ubezpieczeń emerytalnych ze środków pozostających w dniu 31 grudnia każdego roku na rachunku funduszu emerytalnego, pomniejszonych o kwotę niezbędną na zapewnienie wypłat świadczeń przypadających na pierwszy mie- siąc kolejnego roku – tworzy się Fundusz Rezerwy Demograficznej. 2. FRD zasilany jest także: 1) ze środków, o których mowa w art. 22 ust. 4; 2) z przekazywanych środków z prywatyzacji mienia Skarbu Państwa w wysokości 40% przychodów z ogólnej kwoty brutto, pomniejszonej o kwoty obowiązkowych odpisów na fundusz celowy, o którym mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywa- tyzacji (Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397, z późn. zm.¹⁴⁾), uzyskanej ze wszystkich procesów prywatyzacyjnych prowadzonych w danym roku; 3) z przychodów od środków FRD ulokowanych zgodnie z art. 63 ust. 2 i art. 65 ust. 2 i 4; 4) z odsetek uzyskanych z lokat na rachunkach prowadzonych przez Zakład, a niestanowiących przychodów FUS i Zakładu; 5) z innych źródeł. Art. 59. 1. Środki FRD mogą być wykorzystane wyłącznie na uzupełnienie wynikającego z przyczyn demograficznych niedoboru funduszu emerytalnego, o którym mowa w art. 55 pkt 1, z zastrzeżeniem ust. 3 i art. 112 ust. 1. 2. Rada Ministrów na wniosek Zakładu, w drodze rozporządzenia, zarządza wyko- rzystanie środków FRD. 3. Koszty bieżącego zarządzania środkami FRD finansowane są z jego środków. Wysokość środków na zarządzanie określana jest corocznie w planie finanso- wym FRD. Art. 60. 1. FRD posiada osobowość prawną. 2. Statut FRD nadaje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w drodze rozporządzenia. ¹⁴⁾ Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2002 r. Nr 240, poz. 2055, z 2003 r. Nr 60, poz. 535 i Nr 90, poz. 844, z 2004 r. Nr 6, poz. 39, Nr 116, poz. 1207, Nr 123, poz. 1291 i Nr 273, poz. 2703 i 2722, z 2005 r. Nr 167, poz. 1400, Nr 169, poz. 1418, Nr 178, poz. 1479 i Nr 184, poz. 1539, z 2006 r. Nr 107, poz. 721 i Nr 208, poz. 1532, z 2008 r. Nr 180, poz. 1109 oraz z 2009 r. Nr 13, poz. 70. 3. Organem FRD jest Zakład. 4. Środkami FRD dysponuje Zakład, z zastrzeżeniem art. 59 i 64. 5. Zakład reprezentuje FRD w sposób określony dla reprezentacji Zakładu w jego statucie. 6. Siedzibą FRD jest siedziba Zakładu. 7. Nazwa FRD jest prawnie chroniona. Art. 61. 1. Gospodarka finansowa FRD odbywa się na podstawie wieloletniej prognozy kroczącej dochodów i wydatków funduszu emerytalnego. 2. Podstawą prognozy, o której mowa w ust. 1, są w szczególności założenia doty- czące sytuacji demograficznej i społeczno-ekonomicznej kraju, a zwłaszcza za- łożenia dotyczące płodności, umieralności, wzrostu gospodarczego, wysokości zarobków, migracji, inflacji, stopy bezrobocia, struktury populacji w podziale na poszczególne grupy zawodowe oraz grupy znajdujące się poza siłą roboczą, oraz wskaźniki waloryzacji składek i świadczeń wypłacanych z ubezpieczeń społecz- nych. 3. Prognoza, o której mowa w ust. 1, sporządzana jest przez Zarząd Zakładu. 4. Prognoza, o której mowa w ust. 3, jest przedstawiana Radzie Ministrów co 3 la- ta, do dnia 30 czerwca, wraz z opinią aktuariusza działającego na podstawie przepisów o działalności ubezpieczeniowej. Wyboru aktuariusza dokonuje mini- ster właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w drodze konkursu. 5. Prognoza publikowana jest corocznie w Biuletynie Informacyjnym. Zakres pu- blikacji określi minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w dro- dze rozporządzenia. Art. 62. FRD nie może zaciągać pożyczek lub kredytów. Budżet państwa gwarantuje wypłatę świadczeń emerytalnych z FUS. Art. 63. 1. FRD lokuje swoje środki w celu osiągnięcia ich maksymalnego bezpieczeństwa i rentowności. 2. Do dnia 31 grudnia 2001 r. FRD lokuje swoje środki w bonach i obligacjach skarbowych oraz innych papierach wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa. 3. FRD lokuje swoje środki, ze środków, o których mowa w art. 58 ust. 2 pkt 2, w papierach wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa. Art. 64. 1. Po zgromadzeniu przez FRD środków wyższych niż 250 000 tys. zł zarządzanie środkami FRD może być powierzone przez Zakład uprawnionemu podmiotowi zewnętrznemu na zasadach określonych w ustawie i umowie o zarządzaniu. 2. Wybór zarządzającego środkami FRD odbywa się w trybie negocjacji z ogłosze- niem lub negocjacji bez ogłoszenia. Przepisy o zamówieniach publicznych sto- suje się odpowiednio. Art. 65. 1. Żadnemu podmiotowi lub grupie podmiotów związanych, w rozumieniu przepi- sów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, nie może być po- wierzone w zarządzanie więcej niż: 1) 40% środków FRD, jeżeli wartość tych środków nie przekracza 1 000 000 tys. zł; 2) 25% środków FRD, jeżeli wartość tych środków przekracza 1 000 000 tys. zł, a nie przekracza 2 000 000 tys. zł; 3) 15% środków FRD, jeżeli wartość tych środków przekracza 2 000 000 tys. zł. 2. Zarządzający jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4, lokować środki FRD tylko w kraju i wyłącznie w: 1) bonach, obligacjach skarbowych i innych papierach wartościowych Skarbu Państwa; 2) papierach wartościowych emitowanych przez gminy, związki gmin i miasto stołeczne Warszawa; 3) dłużnych papierach wartościowych gwarantowanych przez Skarb Państwa; 4) akcjach i obligacjach zdematerializowanych zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538 oraz z 2006 r. Nr 104, poz. 708 i Nr 157, poz. 1119); 5) obligacjach emitowanych przez spółki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumen- tów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach pu- blicznych (Dz. U. Nr 184, poz. 1539 oraz z 2006 r. Nr 157, poz. 1119); 6) (uchylony). 3. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z mi- nistrem właściwym do spraw finansów publicznych, określi, w drodze rozporzą- dzenia: 1) obowiązkowe istotne elementy, które powinna zawierać umowa o zarządza- nie środkami FRD, z uwzględnieniem w szczególności określenia obowiąz- ków i praw uprawnionego podmiotu zewnętrznego oraz opłaty za zarządza- nie; 2) dopuszczalne proporcje udziału poszczególnych lokat środków FRD, z uwzględnieniem ryzyka inwestycyjnego i celów powołania FRD; 3) sposób lokowania środków, ze środków, o których mowa w art. 58 ust. 2 pkt 2, z uwzględnieniem w szczególności terminów zakupu papierów warto- ściowych; 4) szczegółowy sposób ustalania kosztów, o których mowa w art. 59 ust. 3, z uwzględnieniem w szczególności kosztów, które mogą być uznane za kosz- ty zarządzania środkami FRD. 3a. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, może określić, w dro- dze rozporządzenia, inne formy lokowania środków FRD, z uwzględnieniem bezpieczeństwa i rentowności lokat. 4. Środki FRD mogą być lokowane przez Zakład także bezpośrednio w jednostkach uczestnictwa funduszy inwestycyjnych wybranych w trybie, o którym mowa w art. 64, jeżeli ich polityka inwestycyjna określona w statucie i faktycznie reali- zowana nie jest sprzeczna z wymogami określonymi w ust. 2 i 3.

Rozdział 7

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Art. 66. 1. Zakład jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną. Siedzibą Zakładu jest miasto stołeczne Warszawa. 2. Nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Nadzór ten nie może dotyczyć spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administra- cyjnej. 3. Zakład działa na podstawie niniejszej ustawy oraz innych ustaw regulujących poszczególne zakresy jego działalności. 4. W zakresie prowadzonej działalności, o której mowa w art. 68–71, Zakładowi przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. 5. W postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w stosunku do terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu jest Prezes Zakładu. Art. 67. 1. W skład Zakładu wchodzą: 1) centrala; 2) terenowe jednostki organizacyjne. 2. (uchylony). Art. 68. 1. Do zakresu działania Zakładu należy między innymi: 1) realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności: a) stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych, b) ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wy- płacanie tych świadczeń, chyba że na mocy odrębnych przepisów obo- wiązki te wykonują płatnicy składek, c) wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpie- czenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świad- czeń Pracowniczych, d) prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek z tytułu należnych składek i wypłacanych przez nich świadczeń podlegających finansowaniu z funduszy ubezpieczeń społecznych lub innych źródeł, e) prowadzenie indywidualnych kont ubezpieczonych i kont płatników składek, f) orzekanie przez lekarzy orzeczników Zakładu oraz komisje lekarskie Zakładu dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 1a) opiniowanie projektów aktów prawnych z zakresu zabezpieczenia społecz- nego; 2) realizacja umów i porozumień międzynarodowych w dziedzinie ubezpieczeń społecznych; 2a) wystawianie osobom uprawnionym do emerytur i rent z ubezpieczeń spo- łecznych imiennych legitymacji emeryta–rencisty, potwierdzających status emeryta–rencisty; 3) dysponowanie środkami finansowymi funduszów ubezpieczeń społecznych oraz środkami Funduszu Alimentacyjnego¹⁵⁾; 4) opracowywanie aktuarialnych analiz i prognoz w zakresie ubezpieczeń spo- łecznych; 5) kontrola orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy; 6) kontrola wykonywania przez płatników składek i przez ubezpieczonych obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz innych zadań zleco- nych Zakładowi; 7) wydawanie Biuletynu Informacyjnego; 8) popularyzacja wiedzy o ubezpieczeniach społecznych. 2. W ramach realizacji zadań określonych w ust. 1 pkt 1 lit. f i pkt 5 oraz zadań związanych z orzekaniem przez lekarzy orzeczników i komisji lekarskiej Zakła- du dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń innych niż z ubezpieczeń spo- łecznych Zakład udziela zamówień na dodatkowe opinie lekarza konsultanta lub psychologa oraz wyniki czasowej obserwacji szpitalnej – zgodnie z potrzebami orzecznictwa lekarskiego z wyłączeniem przepisów o zamówieniach publicz- nych. 3. Przepis ust. 1 pkt 2a stosuje się odpowiednio do osób uprawnionych do emerytur i rent wypłacanych przez Zakład w ramach zadań zleconych na mocy odrębnych przepisów. ¹⁵⁾ Ustawa z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r. Nr 45, poz. 200) utraciła moc na podstawie art. 71 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255). 4. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze roz- porządzenia, wzór legitymacji emeryta–rencisty, tryb jej wydawania, wymiany lub zwrotu, a także zakres informacji, jakie legitymacje mogą zawierać, kierując się koniecznością zapewnienia sprawności postępowania przy wydawaniu legi- tymacji emeryta–rencisty. Art. 69. 1. Do zakresu działania Zakładu należy także prowadzenie prewencji rentowej, obejmującej: 1) rehabilitację leczniczą ubezpieczonych zagrożonych całkowitą lub częścio- wą niezdolnością do pracy, osób uprawnionych do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobo- wego lub wypadkowego, a także osób pobierających rentę okresową z tytu- łu niezdolności do pracy; 2) badania i analizy przyczyn niezdolności do pracy; 3) inne działania prewencyjne. 2. W ramach prewencji rentowej Zakład: 1) kieruje ubezpieczonych i osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1, do ośrod- ków rehabilitacyjnych; 2) może tworzyć i prowadzić własne ośrodki rehabilitacyjne; 3) udziela zamówień na usługi rehabilitacyjne w innych ośrodkach; 4) prowadzi we własnym zakresie badania i analizy przyczyn niezdolności do pracy; 5) może zamawiać przeprowadzanie przez inne podmioty badań naukowych dotyczących przyczyn niezdolności do pracy oraz metod i rozwiązań zapo- biegających niezdolności do pracy; 6) może finansować inne działania dotyczące prewencji rentowej. 3. Do zamówień, o których mowa w ust. 2 pkt 3, nie stosuje się przepisów o zamó- wieniach publicznych. 4. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i tryb: 1) kierowania na rehabilitację leczniczą; 2) (uchylony); 3) udzielania zamówień na usługi rehabilitacyjne. Art. 70. 1. Zakład sporządza dla każdego funduszu wymienionego w art. 55 pkt 1–4 pro- gnozę sytuacji finansowej na najbliższy rok obrotowy. Rachunek jest zestawie- niem przewidywanych zobowiązań i wpływów na dany rok z tytułu składek i in- nych źródeł. 2. Dla kolejnych 5 lat obrotowych Zakład sporządza dla każdego z funduszy uproszczony rachunek ubezpieczeń. Przepis art. 61 ust. 2 stosuje się odpowied- nio. Art. 71. 1. Zakład wykonuje również zadania powierzone na podstawie innych ustaw. 2. Zakład może wykonywać inne zlecone zadania z dziedziny ubezpieczeń lub za- bezpieczenia społecznego. 3. Zadania, o których mowa w ust. 1 i 2, Zakład wykonuje odpłatnie, na zasadach określonych w przepisach lub w umowach albo w porozumieniach zawartych z jednostką zlecającą. Art. 71a. 1. Zakład może przesyłać pisma i decyzje listem zwykłym. 2. W razie sporu ciężar dowodu doręczenia pisma lub decyzji, o których mowa w ust. 1, spoczywa na Zakładzie. Art. 71b. 1. Zakład może pośredniczyć w przekazywaniu świadczeń zleconych przez zagra- niczne instytucje do wypłaty osobom uprawnionym zamieszkałym w Polsce po- przez wystawianie zleceń dewizowych do realizacji wypłat tych świadczeń przez banki. 2. Koszty realizacji wypłat świadczeń, o których mowa w ust. 1, ponosi Zakład. Art. 72. Organami Zakładu są: 1) Prezes Zakładu; 2) Zarząd, którego przewodniczącym jest z urzędu Prezes Zakładu; 3) Rada Nadzorcza Zakładu. Art. 73. 1. Działalnością Zakładu kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje Zakład na ze- wnątrz. 2. Prezesa Zakładu powołuje Prezes Rady Ministrów, na wniosek ministra właści- wego do spraw zabezpieczenia społecznego, spośród osób wyłonionych w dro- dze otwartego i konkurencyjnego naboru. Prezes Rady Ministrów odwołuje Pre- zesa Zakładu na wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia spo- łecznego. 2a-2c. (uchylone). 3. Do zakresu działania Prezesa Zakładu należy w szczególności: 1) kierowanie pracami Zarządu; 2) koordynowanie współpracy Zakładu z urzędami administracji rządowej, w tym w szczególności z Komisją Nadzoru Finansowego, a także z innymi or- ganami rentowymi; 3) tworzenie, przekształcanie i znoszenie terenowych jednostek organizacyj- nych oraz określanie ich siedziby, właściwości terytorialnej i rzeczowej; 4) powoływanie i odwoływanie kierowników jednostek organizacyjnych Za- kładu, ich zastępców oraz głównych księgowych; 5) zwierzchni nadzór nad orzecznictwem lekarskim dla celów ubezpieczeń spo- łecznych; 6) przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku; 7) spełnianie funkcji pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy; 8) zatwierdzanie projektów dotyczących administrowania środkami FRD. Art. 73a. 1. Stanowisko Prezesa Zakładu może zajmować osoba, która: 1) posiada tytuł zawodowy magistra lub równorzędny; 2) jest obywatelem polskim; 3) korzysta z pełni praw publicznych; 4) nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe; 5) posiada kompetencje kierownicze; 6) posiada co najmniej 6-letni staż pracy, w tym co najmniej 3-letni staż pracy na stanowisku kierowniczym; 7) posiada wykształcenie i wiedzę z zakresu spraw należących do właściwości Zakładu. 2. Informację o naborze na stanowisko Prezesa Zakładu ogłasza się przez umiesz- czenie ogłoszenia w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie Zakładu oraz w Biuletynie Informacji Publicznej, o którym mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198, z późn. zm.¹⁶⁾), i Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Ogłoszenie powinno zawierać: 1) nazwę i adres Zakładu; 2) określenie stanowiska; 3) wymagania związane ze stanowiskiem wynikające z przepisów prawa; 4) zakres zadań wykonywanych na stanowisku; 5) wskazanie wymaganych dokumentów; 6) termin i miejsce składania dokumentów; 7) informację o metodach i technikach naboru. 3. Termin, o którym mowa w ust. 2 pkt 6, nie może być krótszy niż 10 dni od dnia opublikowania ogłoszenia w Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Preze- sa Rady Ministrów. ¹⁶⁾ Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271, z 2004 r. Nr 240, poz. 2407 oraz z 2005 r. Nr 64, poz. 565 i Nr 132, poz. 1110. 4. Nabór na stanowisko Prezesa Zakładu przeprowadza zespół, powołany przez mi- nistra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, liczący co najmniej 3 osoby, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię wyłonienia najlepszych kandydatów. W toku naboru ocenia się doświadczenie zawodowe kandydata, wiedzę niezbędną do wykonywania zadań na stanowisku, na które jest przepro- wadzany nabór, oraz kompetencje kierownicze. 5. Ocena wiedzy i kompetencji kierowniczych, o których mowa w ust. 4, może być dokonana na zlecenie zespołu przez osobę niebędącą członkiem zespołu, która posiada odpowiednie kwalifikacje do dokonania tej oceny. 6. Członek zespołu oraz osoba, o której mowa w ust. 5, mają obowiązek zachowa- nia w tajemnicy informacji dotyczących osób ubiegających się o stanowisko, uzyskanych w trakcie naboru. 7. W toku naboru zespół wyłania nie więcej niż 3 kandydatów, których przedstawia ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. 8. Z przeprowadzonego naboru zespół sporządza protokół zawierający: 1) nazwę i adres Zakładu; 2) określenie stanowiska, na które był prowadzony nabór, oraz liczbę kandyda- tów; 3) imiona, nazwiska i adresy nie więcej niż 3 najlepszych kandydatów uszere- gowanych według poziomu spełniania przez nich wymagań określonych w ogłoszeniu o naborze; 4) informację o zastosowanych metodach i technikach naboru; 5) uzasadnienie dokonanego wyboru albo powody niewyłonienia kandydata; 6) skład zespołu. 9. Wynik naboru ogłasza się niezwłocznie przez umieszczenie informacji w biule- tynach informacji publicznej, o których mowa w ust. 2. Informacja o wyniku na- boru zawiera: 1) nazwę i adres Zakładu; 2) określenie stanowiska, na które był prowadzony nabór; 3) imiona, nazwiska wybranych kandydatów oraz ich miejsca zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego albo informację o niewyłonieniu kandydata. 10. Umieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Mi- nistrów ogłoszenia o naborze oraz o wyniku tego naboru jest bezpłatne. Art. 74. 1. Zarząd Zakładu składa się z Prezesa Zakładu oraz z 2–4 osób, powoływanych i odwoływanych przez Radę Nadzorczą Zakładu, na wniosek Prezesa Zakładu. 2. Zarząd kieruje działaniami Zakładu w zakresie niezastrzeżonym dla Prezesa Za- kładu. 3. Do zadań Zarządu należy w szczególności: 1) bieżące zarządzanie funduszami, których dysponentem jest Zakład; 2) przygotowywanie projektów dotyczących administrowania środkami FRD; 3) prowadzenie gospodarki finansowej Zakładu; 4) opracowywanie projektu rocznego planu finansowego FUS i FRD oraz przekazywanie go w trybie określonym w przepisach dotyczących prac nad projektem budżetu państwa – po zaopiniowaniu przez Radę Nadzorczą Za- kładu – ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego; 5) sporządzanie rocznych sprawozdań finansowych Zakładu, FUS i FRD i przedkładanie ich – po zaopiniowaniu przez biegłego rewidenta niebędące- go pracownikiem Zakładu – ministrowi właściwemu do spraw zabezpiecze- nia społecznego; 5a) sporządzanie rocznych sprawozdań z wykonania planów finansowych FUS i FRD i przedkładanie ich – po zaopiniowaniu przez Radę Nadzorczą Zakła- du – ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego; 6) przedstawianie Radzie Nadzorczej Zakładu informacji o pracy Zakładu – w formie, zakresie i terminach określonych przez Radę Nadzorczą Zakładu; 7) (uchylony); 8) sporządzanie planu finansowego Zakładu i sprawozdań z jego wykonania oraz przedkładanie ich – po zatwierdzeniu przez Radę Nadzorczą Zakładu – ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego; 9) opracowywanie rocznych sprawozdań z działalności Zakładu i przedkłada- nie ich – po zatwierdzeniu przez Radę Nadzorczą Zakładu – ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego; 10) sporządzanie wieloletniej prognozy kroczącej dochodów i wydatków fundu- szu emerytalnego, o której mowa w art. 61 ust. 3. 3a. W sprawozdaniu z wykonania planu finansowego Zakładu, o którym mowa w ust. 3 pkt 8, podaje się także informację o kwocie składek należnych, o których mowa w art. 40 ust. 1 pkt 1, nieopłaconych przez płatników składek. 4. Tryb pracy Zarządu określa regulamin uchwalany przez Radę Nadzorczą Zakła- du. 5. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, na wniosek Prezesa Zakładu, zaopiniowany przez Radę Nadzorczą Zakładu, nadaje, w drodze rozpo- rządzenia, statut Zakładowi, w którym określa w szczególności: 1) strukturę organizacyjną Zakładu oraz zakres rzeczowy działania centrali i te- renowych jednostek organizacyjnych Zakładu; 2) tryb funkcjonowania i kompetencje organów Zakładu. 6. (uchylony). Art. 74a. 1. Nabór kandydatów do zatrudnienia na wolne stanowiska pracy w Zakładzie jest otwarty i konkurencyjny. 2. Ogłoszenie o naborze zamieszcza się w Biuletynie Informacji Publicznej, o któ- rym mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji pu- blicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198, z późn. zm.¹⁷⁾), oraz w miejscu powszechnie dostępnym w jednostce organizacyjnej, w której jest prowadzony nabór. Art. 74b. Informacje o kandydatach, którzy zgłosili się do naboru, stanowią informację pu- bliczną w zakresie objętym wymaganiami określonymi w ogłoszeniu o naborze. Art. 74c. Termin do składania dokumentów, określony w ogłoszeniu o naborze, nie może być krótszy niż 14 dni od dnia opublikowania tego ogłoszenia w Biuletynie Informacji Publicznej. Art. 74d. 1. Po upływie terminu do składania dokumentów określonego w ogłoszeniu o nabo- rze niezwłocznie upowszechnia się listę kandydatów, którzy spełniają wymaga- nia formalne określone w ogłoszeniu o naborze, przez umieszczenie jej w miej- scu powszechnie dostępnym w jednostce organizacyjnej, w której jest prowa- dzony nabór, a także przez opublikowanie jej w Biuletynie Informacji Publicz- nej. 2. Lista, o której mowa w ust. 1, zawiera imię i nazwisko kandydata oraz jego miej- sce zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Art. 74e. 1. Sporządza się protokół przeprowadzonego naboru kandydatów do zatrudnienia na wolne stanowiska pracy w Zakładzie. 2. Protokół zawiera w szczególności: 1) określenie stanowiska pracy, na które był prowadzony nabór, liczbę kandy- datów oraz imiona, nazwiska i adresy nie więcej niż 5 najlepszych kandyda- tów uszeregowanych według poziomu spełniania przez nich wymagań okre- ślonych w ogłoszeniu o naborze; 2) informację o zastosowanych metodach i technikach naboru; 3) uzasadnienie dokonanego wyboru. Art. 74f. 1. Informację o wyniku naboru upowszechnia się w terminie 14 dni od dnia zatrud- nienia wybranego kandydata albo zakończenia naboru, w przypadku gdy w jego wyniku nie doszło do zatrudnienia żadnego kandydata. 2. Informacja, o której mowa w ust. 1, zawiera: 1) nazwę i adres urzędu; ¹⁷⁾ Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271, z 2004 r. Nr 240, poz. 2407 oraz z 2005 r. Nr 64, poz. 565 i Nr 132, poz. 1110. 2) określenie stanowiska pracy; 3) imię i nazwisko kandydata oraz jego miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego; 4) uzasadnienie dokonanego wyboru kandydata albo uzasadnienie niezatrud- nienia żadnego kandydata. 3. Informację o wyniku naboru upowszechnia się w Biuletynie Informacji Publicz- nej i w miejscu powszechnie dostępnym w jednostce organizacyjnej, w której był prowadzony nabór. Art. 74g. Jeżeli stosunek pracy osoby wyłonionej w drodze naboru ustał w ciągu 3 miesięcy od dnia nawiązania stosunku pracy, można zatrudnić na tym samym stanowisku kolejną osobę spośród najlepszych kandydatów wymienionych w protokole tego naboru. Przepisy art. 74f stosuje się odpowiednio. Art. 75. 1. Rada Nadzorcza Zakładu jest powoływana przez Prezesa Rady Ministrów na pięcioletnią kadencję, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b, przy czym: 1) 4 członków, w tym przewodniczący Rady, powoływanych jest na wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, złożony w po- rozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych; 2) po 1 członku jest powoływanych na wniosek każdej z organizacji pracodaw- ców, reprezentatywnej w rozumieniu ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o Trój- stronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich ko- misjach dialogu społecznego (Dz. U. Nr 100, poz. 1080, z późn. zm.¹⁸⁾), zwanej dalej „ustawą o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno- Gospodarczych”; 3) po 1 członku jest powoływanych na wniosek każdej organizacji związkowej, reprezentatywnej w rozumieniu ustawy o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych; 4) 1 członek jest powoływany na wniosek ogólnokrajowych organizacji emery- tów i rencistów. 1a. Członek Rady Nadzorczej Zakładu może być odwołany przez Prezesa Rady Mi- nistrów przed upływem kadencji w przypadku złożenia przez niego rezygnacji lub na wniosek organu albo organizacji, która zgłosiła jego kandydaturę. 1b. Prezes Rady Ministrów dokonuje uzupełnienia składu Rady Nadzorczej Zakładu w trybie przewidzianym dla powołania. 2. Do zadań Rady Nadzorczej Zakładu należy w szczególności: 1) uchwalanie regulaminu działania Zarządu Zakładu; 2) ustalanie wynagrodzenia członków Zarządu, z wyłączeniem Prezesa Zakła- du; ¹⁸⁾ Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 154, poz. 1793 i 1800, z 2002 r. Nr 10, poz. 89 i Nr 240, poz. 2056 oraz z 2004 r. Nr 240, poz. 2407. 3) okresowa ocena – w przyjętym przez siebie trybie – pracy Zarządu; 4) zatwierdzanie projektu rocznego planu finansowego Zakładu i sprawozda- nia z jego wykonania, a także rocznego sprawozdania z działalności Zakła- du; 5) opiniowanie projektów planów finansowych FUS i FRD oraz sprawozdań z ich wykonania; 6) opiniowanie projektów aktów prawnych z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz zgłaszanie inicjatyw w tym zakresie kierowanych do ministra właści- wego do spraw zabezpieczenia społecznego; 7) (uchylony); 8) wybór biegłego rewidenta wykonującego badanie rocznego sprawozdania finansowego Zakładu, FUS i FRD; 9) (uchylony); 10) (uchylony); 11) opiniowanie projektu statutu Zakładu. 3. Prezes Rady Ministrów określi, w drodze rozporządzenia: 1) tryb zgłaszania kandydatów na członków Rady Nadzorczej Zakładu; 2) regulamin i zasady wynagradzania członków Rady Nadzorczej Zakładu. Art. 75a. Organy Zakładu współpracują z Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminal- nych w zakresie niezbędnym do realizacji jego zadań ustawowych. Art. 76. 1. Zakład uzyskuje przychody z: 1) odpisów z funduszy, o których mowa w art. 55, wysokość odpisu ustala się corocznie w ustawie budżetowej na podstawie planu finansowego FUS, za- dodany pkt 1a w twierdzonego przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecz- ust. 1 w art. 76 nego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw budżetu; wchodzi w życie z <1a) odpisu z Funduszu Emerytur Pomostowych, o którym mowa w usta- dn. 1.01.2010 r. wie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych;> (Dz.U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656) 2) należności z tytułu poniesionych kosztów poboru i dochodzenia składek na: a) ubezpieczenie zdrowotne od Narodowego Funduszu Zdrowia, b) Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, c) (uchylona), d) Fundusz Pracy – których wysokość określają odrębne przepisy; 3) należności z tytułu poniesionych kosztów poboru i dochodzenia składek na otwarte fundusze emerytalne w wysokości nie wyższej niż 0,8% kwoty przekazanych do otwartych funduszy emerytalnych składek na to ubezpie- czenie, z tym że wysokość należności ustala się corocznie w ustawie budże- towej; 4) wpływów z tytułu wykonywania innych zadań zlecanych Zakładowi; 5) dotacji z budżetu państwa; 6) należności z tytułu poniesionych kosztów bieżącej działalności Zakładu związanych z: a) (uchylona), b) obsługą świadczeń wypłacanych z FUS, podlegających finansowaniu ze środków budżetu państwa, c) obsługą rent socjalnych, finansowanych ze środków budżetu państwa; 6a) (uchylony); 6b) oprocentowania środków Zakładu na rachunkach bankowych; 7) innych dochodów. 2. Należności z tytułu poniesionych kosztów, o których mowa w ust. 1 pkt 6, pod- legają refundacji z budżetu państwa w części proporcjonalnej do liczby świad- czeń finansowanych z tych źródeł. 3. (uchylony). 4. Koszty związane z teletransmisją, obsługą bankową, zakupami licencji oraz amortyzacją ustalane są w każdym roku odrębnie na podstawie aktualnych po- trzeb i cen. Art. 77. 1. Zakład gospodaruje swoim mieniem oraz prowadzi samodzielną gospodarkę fi- nansową w ramach posiadanych środków. 2. Z przychodów, o których mowa w art. 76, pokrywa się w szczególności: 1) wydatki na wynagrodzenia i składki naliczane od wynagrodzeń; 2) wydatki na zakup towarów i usług; 3) koszty bieżącej działalności Rady Nadzorczej Zakładu; 4) pozostałe koszty bieżącej działalności Zakładu; 5) wydatki na inwestycje; 6) wydatki na działalność szkoleniową i popularyzatorską w zakresie ubezpie- czeń społecznych; 7) koszty obsługi świadczeń finansowanych z FUS, a realizowanych przez Ka- sę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego; 8) koszty wypłaty świadczeń, w tym realizowanych na mocy umów międzyna- rodowych. 3. Zakład dysponuje środkami finansowymi w walutach obcych pochodzących z wpłat instytucji zagranicznych przekazywanych na pokrycie wypłat świadczeń zagranicznych osobom uprawnionym zamieszkałym w Polsce. 4. Zakład zwraca osobom wezwanym do osobistego stawiennictwa w sprawach świadczeń z ubezpieczeń społecznych i innych świadczeń wypłacanych przez Zakład poniesione koszty przejazdu. Minister właściwy do spraw zabezpiecze- nia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje i wysokość kosztów podlegających zwrotowi oraz warunki dokonywania ich zwrotu, uwzględniając uzasadniony interes osób wezwanych oraz możliwości finansowe Zakładu. 5. W sprawach świadczeń z ubezpieczeń społecznych Zakład ma prawo do nieod- płatnego korzystania z dokumentacji medycznej zakładów opieki zdrowotnej. Art. 78. Sprawozdanie finansowe Zakładu podlega badaniu i ogłoszeniu na zasadach okre- ślonych w przepisach o rachunkowości. Art. 79. Indywidualne dane uzyskane przez Zakład od ubezpieczonych oraz płatników skła- dek są objęte tajemnicą służbową Zakładu. Do przestrzegania tej tajemnicy obowią- zani są: 1) pracownicy Zakładu; 2) członkowie Rady Nadzorczej Zakładu. Art. 79a. Pracownicy Zakładu korzystają z ochrony przewidzianej w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych, chyba że pełnią wyłącznie czynności usługowe.

Rozdział 8

Obowiązki ubezpieczonych oraz tryb odwoławczy Art. 80. W celu ustalenia prawa do świadczeń oraz ich wysokości ubezpieczeni zobowiązani są do: 1) przedstawiania stanów faktycznych mających wpływ na prawo lub wyso- kość świadczeń; 2) informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na świadczenie; 3) przedkładania na żądanie środków dowodowych; 4) osobistego stawiennictwa, jeżeli okoliczności sprawy tego wymagają; 5) poddania się badaniom lekarskim, a także leczeniu lub rehabilitacji, jeżeli oczekuje się, że leczenie lub rehabilitacja przywróci zdolność do pracy lub spowoduje, że zdolność do pracy zostanie zachowana. Art. 81. Przepisu art. 80 nie stosuje się, jeżeli: 1) Zakład ma możliwości mniejszym nakładem niż ubezpieczony ustalić oko- liczności niezbędne do przyznania i wypłaty świadczenia; 2) badanie mogłoby narazić ubezpieczonego na pogorszenie stanu zdrowia lub zagrażać jego życiu. Art. 82. W przypadku gdy ubezpieczony utrudnia możliwość wyjaśnienia wszystkich oko- liczności sprawy, Zakład może, w drodze decyzji, wstrzymać wypłatę świadczenia lub zawiesić postępowanie do chwili podjęcia współpracy. Art. 83. 1. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szcze- gólności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytu- łu składek; <3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek;> dodany pkt 3a w 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; ust. 1 w art. 83 wchodzi w życie z 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. dn. 1.01.2010 r. 2. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i (Dz.U. z 2008 r. według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Nr 237, poz. 1656) 3. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszcze- nia. 4. Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odma- wiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umo- rzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o któ- rym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach doty- czących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku sto- suje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Ko- deksie postępowania administracyjnego. 5. Odwołanie wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej Zakładu, która wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę. 6. Jeżeli Zakład uzna odwołanie za słuszne, zmienia lub uchyla decyzję niezwłocz- nie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania. W tym wy- padku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu. 7. Jeżeli odwołanie nie zostało w całości lub w części uwzględnione, Zakład prze- kazuje niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwo- łania, sprawę do sądu wraz z uzasadnieniem. Art. 83a. 1. Prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponow- nemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po upra- womocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono oko- liczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. 2. Decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. 3. W sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu Zakład, na podsta- wie dowodów lub okoliczności, o których mowa w ust. 1: 1) wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo lub określającą zo- bowiązanie, jeśli jest to korzystne dla zainteresowanego; 2) występuje do właściwego sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych oko- liczności wynika, że prawo nie istnieje lub zobowiązanie jest wyższe niż określone w decyzji. 4. Przepisów ust. 1–3 nie stosuje się w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent i ich wysokości. Art. 83b. 1. Jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. 2. Od wydanych w trakcie postępowania innych postanowień Zakładu zażalenie nie przysługuje. Art. 83c. 1. Dla postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez kierownika terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu działającego jako organ egzekucyj- ny na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, or- ganem odwoławczym jest dyrektor izby skarbowej. 2. Od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje.

Rozdział 9

Zwrot nienależnie pobranych świadczeń oraz odsetki za opóźnienie w wypłacie świadczeń Art. 84. 1. Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach okre- ślonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. 2. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących usta- nie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w czę- ści, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych ze- znań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę po- bierającą świadczenia. 3. Nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, a w pozostałych przypadkach – za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata. 4. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją oraz kwoty odsetek i kosztów upomnienia, zwane dalej „należnościami z tytułu nie- należnie pobranych świadczeń”, podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń, a jeżeli prawo do świadczeń nie istnieje – ściągnięciu w trybie przepisów o po- stępowaniu egzekucyjnym w administracji, z zastrzeżeniem ust. 8c. 4a. Nienależnie pobrane świadczenia mogą być zabezpieczane hipoteką przymuso- wą i ustawowym prawem zastawu, z wyjątkiem przypadku, gdy podlegają po- trąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń. Przepisy art. 26 i 27 stosuje się od- powiednio. 5. Przepisów ust. 2–4 i 8 nie stosuje się, jeżeli przepisy szczególne określające za- sady przyznawania i wypłacania świadczeń stanowią inaczej. 6. Jeżeli pobranie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot. 7. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należ- ności. Przepisy art. 24 ust. 5–5c stosuje się odpowiednio. 8. Zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobra- nych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo roz- łożyć je na raty, jeżeli: 1) zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub 2) kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnie- nia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. 8a. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń, które rozłożono na raty albo których termin płatności odroczono, nie nalicza się odsetek, począwszy od dnia wpływu wniosku o udzielenie tych ulg. 8b. Rozłożenie na raty kwot należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń albo odroczenie terminu ich płatności następuje w formie umowy. 8c. Jeżeli dłużnik nie spłaci w terminie ustalonych przez Zakład rat, pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. 8d. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, których termin płatności odroczono lub które rozłożono na raty, nie podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń. 8e. Jeżeli wpłata na poczet należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń nie pokrywa w całości tych należności, dokonaną wpłatę zalicza się w pierwszej ko- lejności na pokrycie w całości kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, a pozostałą część zalicza się proporcjonalnie na poczet kwoty nienależnie pobra- nych świadczeń oraz kwoty odsetek w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozo- staje kwota nienależnie pobranych świadczeń do kwoty odsetek. 9. Przepisy ust. 1–8 stosuje się także do pieniężnych świadczeń innych niż z ubez- pieczeń społecznych, wypłacanych przez Zakład na mocy odrębnych przepisów. 10. Przepis ust. 8 stosuje się odpowiednio do świadczeń wypłaconych bezpośrednio przez pracodawcę. 11. Jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający te świad- czenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, kwoty nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych podlegają zwroto- wi bez odsetek za zwłokę. Art. 85. 1. Jeżeli Zakład – w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych – nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wyso- kości odsetek ustawowych określonych przepisami prawa cywilnego. Nie doty- czy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. 1a. Do odsetek, o których mowa w ust. 1, nie stosuje się przepisów o finansach pu- blicznych. 2. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z mi- nistrem właściwym do spraw finansów publicznych określa, w drodze rozporzą- dzenia, szczegółowe zasady wypłacania odsetek. 2a. Przepis ust. 1 stosuje się również do płatników składek zobowiązanych z mocy odrębnych przepisów do wypłaty świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecz- nych.

Rozdział 10

Kontrola wykonywania zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych Art. 86. 1. Kontrolę wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecz- nych przez płatników składek przeprowadzają inspektorzy kontroli Zakładu. 2. Kontrola może obejmować w szczególności: 1) zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych; 2) prawidłowość i rzetelność obliczania, potrącania i opłacania składek oraz innych składek i wpłat, do których pobierania zobowiązany jest Zakład; 3) ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i wypłacanie tych świadczeń oraz dokonywanie rozliczeń z tego tytułu; 4) prawidłowość i terminowość opracowywania wniosków o świadczenia eme- rytalne i rentowe; 5) wystawianie zaświadczeń lub zgłaszanie danych dla celów ubezpieczeń spo- łecznych; 6) dokonywanie oględzin składników majątku płatników składek zalegających z opłatą należności z tytułu składek. Art. 87. 1. W trakcie przeprowadzania kontroli inspektor kontroli Zakładu ma prawo: 1) badać wszelkie księgi, dokumenty finansowo-księgowe i osobowe oraz inne nośniki informacji związane z zakresem kontroli; 1a) dokonywać oględzin i spisu składników majątku płatników składek zalega- jących z opłatą należności z tytułu składek; 2) zabezpieczać zebrane dowody; 3) żądać udzielania informacji przez płatnika składek i ubezpieczonego; 4) legitymować osoby w celu ustalenia ich tożsamości, jeśli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli; 5) przesłuchiwać świadków; 6) przesłuchiwać płatnika składek i ubezpieczonego, jeżeli z powodu braku lub po wyczerpaniu innych środków dowodowych pozostały niewyjaśnione okoliczności mające znaczenie dla postępowania kontrolnego. 2. Inspektor kontroli Zakładu wykorzystuje dla celów kontroli informacje zawarte na kontach ubezpieczonych i na kontach płatników składek. Art. 88. 1. Płatnicy składek są zobowiązani: 1) udostępnić wszelkie księgi, dokumenty i inne nośniki informacji związane z zakresem kontroli, które są przechowywane u płatnika oraz u osób trzecich w związku z powierzeniem tym osobom niektórych czynności na podstawie odrębnych umów; 1a) udostępniać do oględzin składniki majątku, których badanie wchodzi w za- kres kontroli, jeżeli zalegają z opłatą należności z tytułu składek; 2) sporządzić i wydać kopie dokumentów związanych z zakresem kontroli i określonych przez inspektora kontroli Zakładu; 3) zapewnić niezbędne warunki do przeprowadzenia czynności kontrolnych, w tym udostępnić środki łączności, z wyjątkiem środków transportowych, oraz inne niezbędne środki techniczne do wykonania czynności kontrolnych, któ- rymi dysponuje płatnik; 4) udzielać wyjaśnień kontrolującemu; 5) przedstawić tłumaczenie na język polski sporządzonej w języku obcym do- kumentacji finansowo-księgowej i osobowej przedłożonej przez płatnika składek. 2. Czynności określonych w ust. 1 płatnik składek jest obowiązany dokonać nieod- płatnie. 3. W sprawach objętych zakresem kontroli płatnik składek ma obowiązek, w wy- znaczonym terminie, dostarczyć inspektorowi kontroli Zakładu żądane doku- menty. Art. 89. 1. Inspektor kontroli Zakładu wszczyna kontrolę u płatnika składek po okazaniu le- gitymacji służbowej i po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli. 1a. Upoważnienie, o którym mowa w ust. 1, powinno zawierać co najmniej: 1) wskazanie podstawy prawnej; 2) oznaczenie jednostki organizacyjnej Zakładu; 3) datę i miejsce wystawienia; 4) imię i nazwisko inspektora kontroli Zakładu oraz numer jego legitymacji służbowej; 5) oznaczenie kontrolowanego płatnika składek; 6) wskazanie daty rozpoczęcia kontroli i przewidywanego terminu zakończenia kontroli; 7) zakres przedmiotowy kontroli; 8) podpis osoby udzielającej upoważnienia z podaniem zajmowanego stanowi- ska lub funkcji; 9) pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego płatnika składek. 2. Datą wszczęcia kontroli jest dzień doręczenia kontrolowanemu płatnikowi skła- dek upoważnienia do przeprowadzenia kontroli. 3. W przypadku nieobecności płatnika składek kontrola może być wszczęta po oka- zaniu dokumentów, o których mowa w ust. 1, osobie upoważnionej do reprezen- towania lub prowadzenia spraw płatnika składek. Z czynności tych sporządza się protokół i doręcza niezwłocznie płatnikowi składek. 4. Obecny w czasie kontroli płatnik składek, a także osoba przez niego wskazana, mają prawo uczestniczyć w czynnościach kontrolnych. 5. Płatnik składek powinien być zawiadomiony o miejscu i terminie przeprowadze- nia dowodu z zeznań świadków lub oględzin, w sposób umożliwiający mu udział w przeprowadzaniu tego dowodu, nie później niż bezpośrednio przed podjęciem tych czynności. 6. Przepisu ust. 5 nie stosuje się, jeżeli okoliczności faktyczne uzasadniają natych- miastowe podjęcie czynności, a płatnik jest nieobecny. Fakt nieobecności płat- nika odnotowuje się w protokole przeprowadzonej kontroli. Art. 90. 1. Czynności kontrolne prowadzone są w siedzibie płatnika składek oraz w miej- scach prowadzenia przez niego działalności, a także w miejscu prowadzenia działalności przez osoby trzecie w związku z powierzeniem tym osobom niektó- rych czynności na podstawie odrębnych umów. 2. Inspektor kontroli Zakładu jest uprawniony do wstępu i poruszania się po terenie siedziby płatnika oraz miejsc prowadzenia przez niego działalności, na podsta- wie dokumentów, o których mowa w art. 89 ust. 1, bez potrzeby uzyskiwania przepustki oraz nie podlega rewizji osobistej przewidzianej w wewnętrznym re- gulaminie określonym przez płatnika składek. 3. Inspektor kontroli Zakładu podlega przepisom o bezpieczeństwie i higienie pracy obowiązującym na terenie, gdzie wykonuje czynności kontrolne. 4. Czynności kontrolne mogą być wykonywane poza miejscami określonymi w ust. 1 w razie niezapewnienia przez płatnika składek warunków, o których mowa w art. 88 ust. 1 pkt 3, a także w przypadkach, gdy charakter czynności tego wyma- ga. 5. W przypadkach określonych w ust. 4 płatnik składek jest obowiązany, na żądanie inspektora kontroli Zakładu, wydać określone przez niego dokumenty wymie- nione w art. 88 ust. 1 pkt 1 na czas niezbędny do przeprowadzenia czynności kontrolnych, nie dłuższy jednak niż 3 tygodnie. Czynności w tym zakresie są prowadzone w terenowej jednostce organizacyjnej Zakładu. Z wydania doku- mentów sporządza się protokół, który podpisuje również płatnik składek. 6. Zakład zapewnia płatnikowi składek, na jego żądanie, dostęp do wydanych do- kumentów. Art. 91. 1. Ustalenia kontroli opisuje się w protokole kontroli, który powinien zawierać: 1) oznaczenie terytorialnej jednostki organizacyjnej Zakładu; 2) oznaczenie kontrolowanego płatnika składek; 3) oznaczenie inspektorów kontroli Zakładu wykonujących kontrolę; 4) określenie zakresu kontroli; 5) czas trwania kontroli z określeniem daty wszczęcia i zakończenia kontroli oraz z wymienieniem dni przerwy w kontroli; 6) opis dokonanych ustaleń z podaniem podstaw prawnych; 7) przedstawienie dowodów; 8) pouczenie o prawie złożenia zastrzeżeń; 9) pieczęć i podpis inspektora kontroli Zakładu; 10) informacje o wpisie do książki kontroli. 2. Protokół sporządza się w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, z których je- den doręcza się kontrolowanemu płatnikowi składek lub osobie upoważnionej do reprezentowania lub prowadzenia jego spraw. 3. Płatnik składek ma prawo w terminie 14 dni od daty otrzymania protokołu zło- żyć pisemne zastrzeżenia do jego ustaleń, wskazując równocześnie stosowne środki dowodowe. 4. Inspektor kontroli Zakładu ma obowiązek rozpatrzyć zgłoszone zastrzeżenia i w razie potrzeby podjąć dodatkowe czynności kontrolne. O sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń płatnika składek informuje się na piśmie. 5. Protokół kontroli stanowi podstawę do wydania decyzji w zakresie i trybie okre- ślonym w art. 83.

Rozdział 11

Odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko przepisom ustawy Art. 98. 1. Kto, jako płatnik składek albo osoba obowiązana do działania w imieniu płatni- ka: 1) nie dopełnia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w przewidzianym przepisami terminie, 2) nie zgłasza wymaganych ustawą danych lub zgłasza nieprawdziwe dane al- bo udziela w tych sprawach nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia, 3) udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie kontroli, 4) nie dopełnia obowiązku wypłacania świadczeń z ubezpieczeń społecznych i zasiłków finansowanych z budżetu państwa albo wypłaca je nienależnie, 5) nie prowadzi dokumentacji związanej z obliczaniem składek oraz z wypłatą świadczeń z ubezpieczeń społecznych, 6) nie dopełnia obowiązku przesyłania deklaracji rozliczeniowych oraz imien- nych raportów miesięcznych w przewidzianym terminie, 6a) nie stwierdza nieprawidłowości w imiennym raporcie miesięcznym w termi- nie określonym w art. 41 ust. 7, 7) nie dopełnia obowiązku przekazywania dokumentów związanych z ubezpie- czeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym w formie określonej w art. 47a ust. 1 i 2, podlega karze grzywny do 5 000 złotych. 2. Tej samej karze podlega, kto dopuszcza się czynów określonych w ust. 1 przy opłacaniu składek lub dokonywaniu wpłat z innych tytułów, do których poboru obowiązany jest Zakład.

Rozdział 12

Zmiany w obowiązujących przepisach Art. 99–106. (pominięte).²⁰⁾

Rozdział 13

Przepisy przejściowe i końcowe Art. 107. 1. Płatnicy składek zobowiązani są dokonać imiennych zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych wszystkich osób, za które są zobowiązani opłacać składki na ubez- pieczenia społeczne za dzień 31 grudnia 1998 r. i dzień 1 stycznia 1999 r., w terminie do dnia 31 stycznia 1999 r. 2. Zgłoszeń, o których mowa w ust. 1, zobowiązani są dokonać również płatnicy składek opłacający składki na własne ubezpieczenia społeczne za dzień 31 grudnia 1998 r. i dzień 1 stycznia 1999 r., w terminie do dnia 31 stycznia 1999 r. 3. Płatnicy składek, o których mowa w ust. 1 i 2, zobowiązani są dokonać zgłosze- nia płatnika składek w terminie do dnia 31 stycznia 1999 r. Art. 108. Płatnicy składek na ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, którzy nie posiadają, jako podatnicy, numeru identyfikacji podatkowej NIP lub nie złożyli wniosku o nadanie tego numeru, obowiązani są dokonać zgłoszenia identyfikacyjne- go, w celu otrzymania NIP, w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie ustawy, w trybie określonym w przepisach o zasadach ewidencji i identyfikacji po- datników. Art. 109. Składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozli- czać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. ²⁰⁾ Zamieszczone w obwieszczeniu. Art. 110. 1. Płatnicy składek podwyższą ubezpieczonym, o których mowa w art. 16 ust. 1, przychód należny od dnia 1 stycznia 1999 r., przeliczając go w taki sposób, aby po potrąceniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpie- czenie chorobowe nie był on niższy niż przed przeliczeniem. 2. (uchylony). 3. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze roz- porządzenia, sposób przeliczania przychodu, o którym mowa w ust. 1. 4. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego ogłosi wysokość naj- niższego wynagrodzenia pracowników po przeliczeniu w sposób określony w rozporządzeniu, o którym mowa w ust. 3. 5. Ilekroć w przepisach dotyczących zakładowego funduszu świadczeń socjalnych jest mowa o „przeciętnym wynagrodzeniu miesięcznym w gospodarce narodo- wej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego” lub „plano- wanych rocznych środkach przeznaczonych na wynagrodzenia osobowe” ozna- cza to: 1) przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w roku po- przednim lub drugim półroczu roku poprzedniego, 2) planowane roczne środki przeznaczone na wynagrodzenia osobowe – pomniejszone o potrącone od ubezpieczonych składki na ubezpieczenia emery- talne, rentowe oraz chorobowe. Art. 111. 1. Podział składki, o którym mowa w art. 22 ust. 3, jest obowiązkowy dla ubezpie- czonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1968 r. 2. Ubezpieczeni, o których mowa w ust. 1, są zobowiązani do zawarcia umowy z otwartym funduszem emerytalnym w terminie do dnia 30 września 1999 r. Prze- pis art. 39 ust. 2 stosuje się odpowiednio. 3. Ubezpieczeni urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r., z wyjątkiem osób pobierających emeryturę, mogą na swój wniosek przystąpić – poprzez zawarcie umowy – do wybranego otwartego funduszu eme- rytalnego. 4. Ubezpieczeni, o których mowa w ust. 3, mogą zawrzeć umowę z otwartym fun- duszem emerytalnym w terminie do dnia 31 grudnia 1999 r., z zastrzeżeniem ust. 6. 5. Przystąpienie przez ubezpieczonych, o których mowa w ust. 3, do otwartego funduszu emerytalnego jest nieodwołalnym oświadczeniem woli o wyborze ubezpieczenia emerytalnego na zasadach określonych dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1968 r. 6. Termin, o którym mowa w ust. 4, uważa się za zachowany, jeżeli osoba urodzo- na w okresie określonym w ust. 3 nie podlegała obowiązkowi ubezpieczeń spo- łecznych w 1999 r., lecz przystąpiła do otwartego funduszu emerytalnego w cią- gu 6 miesięcy od powstania obowiązku ubezpieczenia po dniu 31 grudnia 1999 r. oraz w dniu powstania tego obowiązku nie ukończyła 50 lat. 7. Cała składka na ubezpieczenie emerytalne ubezpieczonych, którzy nie przystąpi- li do otwartego funduszu emerytalnego, przekazywana jest na FUS. 8. Składka, o której mowa w art. 22 ust. 3, podlega przekazaniu na rzecz otwartego funduszu emerytalnego, począwszy od najbliższej płatności składek na ubezpie- czenie emerytalne, dokonanej po otrzymaniu przez Zakład od otwartego fundu- szu emerytalnego zawiadomienia o zawarciu umowy członkowskiej przez ubez- pieczonego. 9. Składka ubezpieczonych, o których mowa w ust. 1, podlega przekazaniu do otwartych funduszy emerytalnych na zasadach określonych w ust. 8, jednakże w przypadku, gdyby ubezpieczony nie zawarł umowy w terminie, o którym mowa w ust. 2, składka, począwszy od składki z tytułu zatrudnienia w październiku 1999 r., przeznaczona na otwarty fundusz emerytalny podlega przekazaniu do otwartego funduszu emerytalnego niezwłocznie po nabyciu członkostwa w otwartym funduszu emerytalnym. Przepis art. 39 ust. 4 zdanie drugie stosuje się odpowiednio. Art. 112. 1. Uruchomienie środków FRD może nastąpić nie wcześniej niż w 2009 r. 2. W latach 2002 i 2003 część składki, o której mowa w art. 22 ust. 4, wynosi 0,1% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne. ad. ust. 9 w art. 111 - w ust. 4 w 3. Począwszy od 2004 r. część składki, o której mowa w ust. 2, ulega rocznie art. 39 nie ma podwyższeniu o 0,05% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytal- zdania drugiego. ne. 4. Począwszy od 2009 r. część składki, o której mowa w art. 22 ust. 4, wynosi 0,35% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne. Art. 113. Kadencja dotychczasowych rad nadzorczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołanych na podstawie art. 20 i 21 ustawy, o której mowa w art. 122 ust. 1 pkt 1, ustaje z dniem powołania Rady Nadzorczej Zakładu, o której mowa w art. 75.