Ustawaz dnia 29 listopada 1990 r.o pomocy społecznej
Spis treści
Treść ustawy
Dział I
Przepisy ogólne
Rozdział 1
Zasady ogólne i zakres podmiotowy ustawy
Art. 1.1 orzeczenie
1.
Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie
osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one
w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia.
2.
Pomoc społeczną organizują organy administracji rządowej i samorządowej, współpracując
w tym zakresie z organizacjami społecznymi, związkami wyznaniowymi, stowarzyszeniami
o charakterze charytatywnym, fundacjami oraz osobami fizycznymi.
3.
Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu
ich trudnej sytuacji życiowej.
Art. 2.4 orzeczenia
1.
Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin
oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc
społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób
i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.
2.
Celem pomocy społecznej jest także zapobieganie powstawaniu sytuacji określonych w
art. 1 ust. 1.
3.
Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających
udzielenie pomocy. Świadczenie pomocy społecznej powinno służyć również umacnianiu
rodziny.
4.
Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli
odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.
Art. 3.1 orzeczenie
Pomocy społecznej na zasadach określonych w ustawie udziela się osobom i rodzinom,
w szczególności z powodu:
1)
ubóstwa,
2)
sieroctwa,
3)
bezdomności,
4)
potrzeby ochrony macierzyństwa,
5)
bezrobocia,
6)
upośledzenia fizycznego lub umysłowego,
7)
długotrwałej choroby,
8)
bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego,
zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych,
9)
alkoholizmu lub narkomanii,
10)
trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego,
11)
klęski żywiołowej lub ekologicznej.
Art. 4.2 orzeczenia
1.
Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom, które nie mają
żadnych źródeł utrzymania lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza najniższej
emerytury przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych
w art. 3 pkt 2-11.
2.
Dochód na jedną osobę w rodzinie, zwany dalej „dochodem na osobę”, oblicza się uwzględniając
łącznie dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, odejmując
kwotę w wysokości alimentów świadczonych na rzecz innych osób, a następnie dzieląc
przez liczbę osób pozostających w tym gospodarstwie.
3.
Przez członków rodziny (rodzinę) rozumie się osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie
domowym.
Art. 5.
Osobom i rodzinom, które nie spełniają warunków określonych w art. 4 ust. 1, w szczególnie
uzasadnionych przypadkach może być przyznana pomoc pieniężna lub w naturze pod warunkiem
zwrotu części lub całości wydatków na zasadach określonych w art. 34, 35 i 39-41.
Art. 6.1 orzeczenie
1.
Ograniczenie świadczeń pomocy społecznej do niezbędnego minimum lub odmowa ich przyznania
może nastąpić w razie stwierdzenia marnotrawstwa przyznanych świadczeń, ich celowego
niszczenia bądź też marnotrawstwa własnych zasobów materialnych.
2.
Odmowa bądź ograniczenie rozmiaru świadczeń pomocy społecznej nie powinny prowadzić
do pogorszenia sytuacji osób będących na utrzymaniu danej osoby.
Art. 7.
1.
Prawa obywateli polskich za granicą w zakresie pomocy społecznej regulują umowy międzynarodowe.
2.
Zakres pomocy społecznej dla cudzoziemców w Polsce nie może naruszać postanowień umów
międzynarodowych wiążących Rzeczpospolitą Polską.
Rozdział 2
Zadania pomocy społecznej
Art. 8.1 orzeczenie
Zadania w zakresie pomocy społecznej obejmują w szczególności:
1)
tworzenie warunków organizacyjnych funkcjonowania pomocy społecznej, w tym rozbudowę
niezbędnej infrastruktury socjalnej,
2)
analizę i ocenę zjawisk rodzących zapotrzebowanie na świadczenia pomocy społecznej,
3)
przyznawanie i wypłacanie przewidzianych ustawą świadczeń,
4)
pobudzanie społecznej aktywności w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych osób
i rodzin,
5)
pracę socjalną, rozumianą jako działalność zawodową, skierowaną na pomoc osobom i
rodzinom we wzmocnieniu lub odzyskaniu zdolności do funkcjonowania w społeczeństwie
oraz na tworzenie warunków sprzyjających temu celowi.
Art. 9.
1.
Obowiązek wykonania zadań pomocy społecznej spoczywa na gminie oraz na administracji
rządowej w zakresie ustalonym ustawami.
2.
Gmina, obowiązana zgodnie z przepisami ustawy do wykonywania zadań pomocy społecznej,
nie może odmówić pomocy osobie potrzebującej, pomimo istniejącego obowiązku osób fizycznych
lub osób prawnych do zaspokajania jej niezbędnych potrzeb życiowych.
Art. 10.1 orzeczenie
1.
Do zadań własnych z zakresu pomocy społecznej, realizowanych przez gminy, należą:
1)
prowadzenie domów pomocy społecznej i ośrodków opiekuńczych o zasięgu lokalnym oraz
kierowanie do nich osób wymagających opieki (art. 19),
2)
przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych (art. 32),
3)
przyznawanie pomocy rzeczowej (art. 32 ust. 2),
4)
inne zadania z zakresu pomocy społecznej wynikające z rozeznanych potrzeb gminy.
2.
Do zadań własnych z zakresu pomocy społecznej o charakterze obowiązkowym, realizowanych
przez gminy, należy:
1)
udzielanie schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym (art.
13),
2)
świadczenie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania (art. 17 ust. 1),
3)
pokrywanie wydatków na świadczenia lecznicze na zasadach przewidzianych dla emerytów
i rencistów (art. 22),
4)
praca socjalna (art. 23 i 25),
5)
sprawienie pogrzebu (art. 26),
6)
zapewnienie środków na wynagrodzenia dla pracowników i warunków realizacji zadań wymienionych
w pkt 1-5 i w ust. 1.
Art. 11.
Zadania zlecone gminie obejmują:
1)
świadczenie usług opiekuńczych udzielanych na podstawie art. 17 ust. 2,
2)
pomoc w naturze na ekonomiczne usamodzielnienie, przyznawaną na podstawie art. 24
ust. 2,
3)
przyznawanie i wypłacanie zasiłków i pożyczek na ekonomiczne usamodzielnienie (art.
24 ust. 3),
4)
przyznawanie i wypłacanie zasiłków stałych oraz przysługujących do nich dodatków i
świadczeń (art. 27-30),
5)
przyznawanie i wypłacanie zasiłków okresowych (art. 31),
6)
utworzenie i utrzymanie ośrodka pomocy społecznej i zapewnienie środków na wynagrodzenia
pracowników realizujących zadania określone w pkt 1-5 i 7,
7)
inne zadania wynikające z rządowych programów pomocy społecznej, mających na celu
ochronę poziomu życia osób i rodzin.
Art. 12.1 orzeczenie
1.
Do zadań wojewody w zakresie pomocy społecznej należy:
1)
sporządzanie bilansu potrzeb i środków w zakresie pomocy społecznej,
2)
organizacja i finansowanie domów pomocy społecznej i ośrodków opiekuńczych o zasięgu
ponadlokalnym oraz kierowanie do nich osób wymagających opieki,
3)
ustalenie sposobów realizacji zadań zleconych,
4)
organizacja kształcenia i doskonalenia zawodowego kadr pomocy społecznej,
5)
wspieranie działalności organizacji społecznych, związków wyznaniowych, stowarzyszeń
o charakterze charytatywnym i fundacji działających w zakresie pomocy społecznej.
2.
Wojewoda realizuje również zadania w zakresie pomocy społecznej w stosunku do cudzoziemców
przebywających w Polsce.
Dział II
Zasady udzielania świadczeń
Rozdział 1
Świadczenia pomocy społecznej
Art. 13.4 orzeczenia
Gmina powinna udzielić schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania osobie tego pozbawionej.
Art. 14.43 orzeczenia
1.
Udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego miejsca noclegowego.
2.
Schronienia udziela się w noclegowniach, domach dla bezdomnych i innych miejscach.
Art. 15.
Przyznanie niezbędnego ubrania następuje przez dostarczenie osobie potrzebującej bielizny,
odzieży i obuwia odpowiednich do jej indywidualnych właściwości oraz pory roku.
Art. 16.
1.
Pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym
staraniem nie może go sobie zapewnić.
2.
Pomoc, o której mowa w ust. 1, może być świadczeniem doraźnym bądź okresowym.
Art. 17.1 orzeczenie
1.
Osobom samotnym, które z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymagają pomocy
innych osób, a są jej pozbawione, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych.
2.
Usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobom, które wymagają pomocy innych
osób, a rodzina nie może takiej pomocy zapewnić.
Art. 18.
1.
Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, podstawową
opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz w miarę możliwości również
zapewnienie kontaktów z otoczeniem.
2.
Gmina, przyznając pomoc w formie usług opiekuńczych, ustala ich zakres.
Art. 19.
1.
W razie niemożności zapewnienia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, osoba potrzebująca
opieki bądź jej przedstawiciel ustawowy może ubiegać się o umieszczenie w domu pomocy
społecznej lub w zakładzie opiekuńczym.
2.
Do domów pomocy społecznej mogą być kierowane osoby, które z uwagi na wiek, sytuację
życiową, warunki rodzinne, mieszkaniowe, materialne kwalifikują się do korzystania
z tej formy pomocy. Do domów pomocy społecznej są kierowane również osoby przewlekle
chore, których stan zdrowia nie wymaga leczenia szpitalnego, natomiast uzasadnia potrzebę
stałej opieki.
3.
Podjęcie z urzędu lub na wniosek innej osoby działań w sprawie umieszczenia w domu
pomocy społecznej może nastąpić wyłącznie za zgodą osoby potrzebującej pomocy lub
jej przedstawiciela ustawowego. Jeżeli osoba potrzebująca pomocy lub jej przedstawiciel
ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej albo po umieszczeniu
wycofają swoją zgodę, ośrodek lub dom pomocy społecznej zawiadamia o tym właściwy
sąd opiekuńczy albo prokuratora, jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego
lub opiekuna.
Art. 20.1 orzeczenie
Domy pomocy społecznej zapewniają całodobową opiekę oraz zaspokajają niezbędne potrzeby
bytowe, zdrowotne, edukacyjne, społeczne i religijne.
Art. 21.1 orzeczenie
Usługi opiekuńcze mogą być świadczone również w dziennych domach pomocy oraz w ośrodkach
opiekuńczych. Dzienne domy pomocy i ośrodki opiekuńcze zapewniają całodzienny pobyt,
podstawowe świadczenia opiekuńcze oraz rekreacyjno-kulturalne, a także posiłki w czasie
pobytu. W domach i ośrodkach tych może być prowadzona działalność rehabilitacyjna.
Art. 22.
1.
Osobom, które nie podlegają przepisom o ubezpieczeniu społecznym lub o zaopatrzeniu
emerytalnym, może zostać przyznana pomoc finansowa na pokrycie wydatków na świadczenia
lecznicze. Pomoc ta może zostać przyznana również członkom rodzin tych osób, jeżeli
pozostają na ich wyłącznym utrzymaniu.
2.
Świadczenia lecznicze dla osób, o których mowa w ust. 1 - na zasadach przewidzianych
dla emerytów i rencistów - obejmują:
1)
opiekę zdrowotną otwartą i zamkniętą,
2)
leki i środki opatrunkowe,
3)
zaopatrzenie w niezbędny sprzęt ortopedyczny i środki pomocnicze.
3.
Przyznanie pomocy, o której mowa w ust. 1, nie wyklucza przyznania zasiłku celowego
na pokrycie kosztów leczenia.
Art. 23.1 orzeczenie
1.
Osobom i rodzinom udziela się pomocy w postaci pracy socjalnej, poradnictwa, w szczególności
prawnego i psychologicznego.
2.
Osobom i rodzinom może zostać również udzielona pomoc w załatwieniu spraw urzędowych
i innych ważnych spraw bytowych oraz w utrzymaniu kontaktów z otoczeniem.
Art. 24.
1.
Gmina może udzielać pomocy mającej na celu ekonomiczne usamodzielnienie osoby lub
rodziny. Świadczenia w celu ekonomicznego usamodzielnienia mogą być przyznawane w
naturze lub w formie pieniężnej.
2.
Pomoc w naturze w celu ekonomicznego usamodzielnienia polega na udostępnieniu maszyn
i narzędzi pracy stwarzających możliwość zorganizowania własnego warsztatu pracy oraz
urządzeń ułatwiających niepełnosprawnym pracę. Przedmioty te i urządzenia są udostępniane
na podstawie umowy użyczenia, do której mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego.
3.
Świadczenia pieniężne w celu ekonomicznego usamodzielnienia mogą być przyznawane w
formie jednorazowego zasiłku celowego lub pożyczki nie oprocentowanej. Gmina zawiera
umowę, w której określa warunki udzielenia pożyczki, sposób spłaty i jej zabezpieczenie.
Pożyczka może być umorzona w całości lub w części, jeżeli przyczyni się to do szybszego
osiągnięcia celów pomocy społecznej.
4.
Podstawą odmowy przyznania bądź ograniczenia rozmiarów pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie
może być uchylanie się od podjęcia odpowiedniej - w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu
- pracy bądź poddania się przeszkoleniu zawodowemu przez osobę ubiegającą się.
5.
Pomoc w celu ekonomicznego usamodzielnienia nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca
się otrzymała już pomoc na ten cel z innego źródła.
6.
W sprawach, o których mowa w ust. 1-5, gmina współdziała z rejonowymi biurami pracy.
7.
Minister Pracy i Polityki Socjalnej określi, w drodze rozporządzenia, tryb i szczegółowe
zasady przyznawania zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie.
Art. 25.
1.
Niepełnosprawnym mającym ograniczone możliwości poruszania się lub komunikowania z
otoczeniem udziela się pomocy w ramach pracy socjalnej w celu umożliwienia im pełnienia
społecznie aktywnej roli i integracji ze środowiskiem. W szczególności może to polegać
na pomocy w uzyskaniu i korzystaniu ze środków łączności oraz przekazu informacji,
jak również w przystosowaniu mieszkań do ograniczeń wynikających z ich niepełnosprawności.
2.
Gmina współpracuje z organizacjami społecznymi, związkami wyznaniowymi, stowarzyszeniami
o charakterze charytatywnym, mającymi na celu udzielanie pomocy i doprowadzenie do
integracji osób niepełnosprawnych ze środowiskiem.
3.
Osoby niepełnosprawne, kobiety z widoczną ciążą, osoby z dziećmi do lat trzech lub
dzieckiem niepełnosprawnym mają prawo do załatwiania swoich spraw poza kolejnością.
Art. 26.
Pomoc społeczna obejmuje również obowiązek sprawienia pogrzebu w sposób ustalony przez
gminę, zgodnie z wyznaniem zmarłego.
Art. 27.6 orzeczeń
1.
Zasiłek stały przysługuje osobie całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub
inwalidztwa, jeżeli nie ma ona żadnych środków utrzymania lub jej dochody nie przekraczają
90% najniższej emerytury.
2.
Zasiłek stały przysługuje również osobie niepracującej lub rezygnującej z pracy w
celu wychowywania dziecka, które wymaga stałej opieki i pielęgnacji. Kryteria oceny
stanu zdrowia dziecka stosuje się zgodnie z przepisami w sprawie uprawnień do wcześniejszej
emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki.
3.
Zasiłek stały przysługuje także osobie, która nie może podjąć pracy z powodu inwalidztwa
powstałego w okresie do 18 roku życia, niezależnie od sytuacji materialnej osoby zobowiązanej
do alimentacji, jak również niezależnie od przysługujących alimentów i innych świadczeń
oraz należności przypadających z tytułu cywilnoprawnego.
Art. 28.
Zasiłek stały przysługuje w wysokości:
1)
90% najniższej emerytury dla osób, które nie mają żadnych środków utrzymania,
2)
różnicy między kwotą odpowiadającą 90% najniższej emerytury a dochodem osoby ubiegającej
się o zasiłek.
Art. 29.
1.
Osobie otrzymującej zasiłek stały, która została zaliczona do I grupy inwalidów lub
ukończyła 75 lat życia, przysługuje dodatek w wysokości 30% najniższej emerytury.
2.
Dodatek do pobieranego zasiłku stałego może być również przyznany w wysokości 30%
najniższej emerytury:
1)
osobom ciężko, przewlekle chorym,
2)
kobietom w ciąży począwszy od 18 tygodnia.
3.
Dodatek, o którym mowa w ust. 1 i 2, nie przysługuje osobie przebywającej w domu pomocy
społecznej.
Art. 30.
1.
Osobie pobierającej zasiłek stały przysługują świadczenia lecznicze na zasadach określonych
w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.
2.
Osobie wymienionej w ust. 1 może być przyznany zasiłek celowy, o którym mowa w art.
32 ust. 2.
Art. 31.6 orzeczeń
1.
Zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli
dochód na osobę nie przekracza wysokości odpowiadającej najniższej emeryturze, a dochody
oraz posiadane zasoby pieniężne przejściowo nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych
potrzeb ze względu na:
1)
długotrwałą chorobę,
2)
niepełnosprawność,
3)
brak możliwości zatrudnienia,
4)
brak uprawnień do otrzymania renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek
alimentacyjny,
5)
inne uzasadnione przyczyny.
2.
Czas, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala gmina na podstawie okoliczności
sprawy.
3.
Zasiłek okresowy ustala się w wysokości 90% najniższej emerytury.
4.
Minister Pracy i Polityki Socjalnej określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe
zasady przyznawania zasiłku okresowego.
Art. 32.1 orzeczenie
1.
W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy
z pomocy społecznej.
2.
Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów
leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży. Zasiłek celowy może być przyznany
w formie pieniężnej lub rzeczowej, jeżeli forma pieniężna nie gwarantuje zgodnego
z przeznaczeniem wykorzystania przyznanego zasiłku.
Art. 33.
Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady przyznawania świadczeń
i środków finansowych na pomoc społeczną w ramach programów rządowych w celu ochrony
poziomu życia osób i rodzin.
Rozdział 2
Zasady odpłatności za świadczenia
Art. 34.
1.
Wydatki na usługi opiekuńcze, lecznicze, pomoc rzeczową i zasiłki na usamodzielnienie
gospodarcze podlegają zwrotowi w części lub całości, jeżeli dochód na osobę przekracza
wysokość najniższej emerytury.
2.
Wydatki na pokrycie kosztów sprawienia pogrzebu podlegają zwrotowi w całości lub części
z masy spadkowej i obciążają spadkobierców. Jeżeli zmarły miał zgromadzone środki
pieniężne w depozycie domu pomocy społecznej, wydatki pokrywa się z tego depozytu.
3.
Gmina ustala, na podstawie rozpoznania, w oparciu o wywiad środowiskowy sytuację osoby
i rodziny oraz jaka część wydatków, o których mowa w ust. 1, podlega zwrotowi.
4.
Minister Pracy i Polityki Socjalnej określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe
zasady zwrotu przez świadczeniobiorcę całości lub części wydatków na świadczenia,
o których mowa w ust. 1.
Art. 35.6 orzeczeń
1.
Pobyt w domu pomocy społecznej jest Odpłatny, przy czym:
1)
miesięczną opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się w wysokości 200% najniższej
emerytury; opłata ta nie może być jednak wyższa niż 70% dochodu osoby przebywającej
w domu pomocy społecznej,
2)
miesięczną opłatę za pobyt dzieci w domach pomocy społecznej ustala się w wysokości
odpowiadającej 150% najniższej emerytury, jednak nie większej niż kwota odpowiadająca
70% dochodu na osobę.
2.
Opłata określona w ust. 1 może być podwyższona ze względu na warunki bytowe i poziom
usług w domu pomocy społecznej do wysokości pełnego kosztu utrzymania.
3.
Opłatę za pobyt w dziennych domach pomocy i ośrodkach opiekuńczych ustala się na poziomie
kosztów wyżywienia.
4.
Minister Pracy i Polityki Socjalnej określi, w drodze rozporządzenia, typy domów pomocy
społecznej, zasady ich funkcjonowania, zasady ustalania opłat za pobyt oraz sposób
i tryb pobierania odpłatności.
5.
Przepisów ust. 1-4 nie stosuje się do domów pomocy społecznej i ośrodków opiekuńczych
prowadzonych przez gminy i ich związki.
Rozdział 3
Postępowanie w sprawie świadczeń pomocy społecznej
Art. 36.1 orzeczenie
1.
Do postępowania w sprawie świadczeń pomocy społecznej, z wyjątkiem przyznawanych na
podstawie umów, o których mowa w art. 24 ust. 2 i 3, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego ze zmianami wynikającymi z niniejszej ustawy.
2.
W postępowaniu w sprawie świadczeń pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim
dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. W szczególności
nie należy podawać do publicznej wiadomości nazwisk osób korzystających z pomocy społecznej
oraz rodzaju i zakresu przyznanego świadczenia.
Art. 37.1 orzeczenie
1.
Właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej
się o świadczenie, a w sprawach nie cierpiących zwłoki - według miejsca pobytu tej
osoby.
2.
Gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy jest obowiązana
do zwrotu gminie, która udzieliła pomocy w miejscu pobytu świadczeniobiorcy, poniesionych
wydatków na świadczenia pomocy społecznej.
3.
W miejscu pobytu są udzielane świadczenia wymienione w art. 13, 15, 16, 17 ust. 1,
art. 22, 26 i 32 ust. 2.
Art. 38.
1.
Świadczenia pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela
ustawowego bądź innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela
ustawowego.
2.
Pomoc społeczna może być udzielana również z urzędu.
Art. 39.5 orzeczeń
1.
Obowiązek zwrotu wydatków na świadczenia pomocy społecznej spoczywa na świadczeniobiorcy
lub jego spadkobiercach z masy spadkowej albo na osobach zobowiązanych do alimentacji
w granicach i na zasadach określonych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.
2.
Obowiązek zwrotu wydatków nie istnieje, gdy dochód na osobę w rodzinie zobowiązanego
nie przekracza najniższej emerytury.
Art. 40.
1.
Należności z tytułu wydatków na świadczenia pomocy społecznej podlegają ściągnięciu
przymusowemu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
2.
Tytułem egzekucyjnym jest wykaz należności, sporządzony przez gminę.
3.
Wykaz należności, o którym mowa w ust. 2, gmina doręcza, wraz z upomnieniem i pouczeniem,
zobowiązanemu. Zobowiązany może w terminie 30 dni od dnia doręczenia wykazu należności
i upomnienia złożyć do sądu pozew o ustalenie, że należność nie istnieje w całości
lub w części albo uległa przedawnieniu.
Art. 41.
W przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone
świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie
lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, gmina na wniosek pracownika socjalnego
lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu.
Art. 42.
Sądy, organy państwowe i inne jednostki organizacyjne są obowiązane niezwłocznie,
nie później jednak niż w terminie 7 dni, udostępnić lub udzielić pracownikowi socjalnemu
odpowiednich informacji, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia o przyznaniu lub
odmowie przyznania świadczeń oraz ich rozmiarów.
Art. 43.
1.
Decyzje w sprawach świadczeń pomocy społecznej są wydawane w formie pisemnej. W szczególnych
przypadkach decyzja może być wydana w formie ustnej; nie dotyczy to decyzji o odmowie
przyznania świadczenia.
2.
świadczenia w postaci pracy socjalnej i poradnictwa (art. 23) nie wymagają wydania
decyzji.
3.
Decyzje o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczeń muszą być poprzedzone wywiadem
rodzinnym (środowiskowym). Minister Pracy i Polityki Socjalnej określi, w drodze rozporządzenia,
zasady przeprowadzania wywiadu oraz wzór kwestionariusza.
Art. 44.
Odwołanie od decyzji w sprawie świadczeń pomocy społecznej może złożyć również inna
osoba za zgodą osoby ubiegającej się o świadczenie.
Art. 45.
Osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pieniężnych pomocy społecznej są obowiązane
poinformować właściwą gminę o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej i majątkowej,
która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń.
Dział III
Organizacja pomocy społecznej
Rozdział 1
Struktura organizacyjna pomocy społecznej
Art. 46.
1.
Do realizacji zadań pomocy społecznej zleconych gminie tworzy się jednostki organizacyjne
- ośrodki pomocy społecznej.
2.
Ośrodki pomocy społecznej realizują również zadania własne gminy, chyba że gmina postanowi
inaczej.
3.
Ośrodek wykonuje zadania własne gminy zgodnie z ustaleniami przekazanymi w tej sprawie
przez radę gminy.
4.
Ośrodek pomocy społecznej może wytaczać na rzecz obywateli powództwa o roszczenia
alimentacyjne. Do ośrodków tych w postępowaniu przed sądem stosuje się odpowiednio
przepisy o prokuraturze.
5.
Rada gminy udziela, na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym , kierownikowi ośrodka pomocy społecznej upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych
w zakresie wykonywania zadań zleconych oraz może upoważnić do wydawania decyzji administracyjnych
w celu wykonania zadań własnych gminy oraz własnych o charakterze obowiązkowym.
6.
Kierownik ośrodka pomocy społecznej składa radzie gminy coroczne sprawozdanie z działalności
ośrodka oraz przedstawia potrzeby w zakresie pomocy społecznej.
Art. 47.2 orzeczenia
1.
Gmina współdziała z istniejącymi na jej terenie instytucjami, organizacjami społecznymi,
Kościołem Katolickim, innymi kościołami i związkami wyznaniowymi oraz zakładami pracy
w celu realizacji zadań pomocy społecznej.
2.
Gmina może zlecić wymienionym w ust. 1 podmiotom, za ich zgodą, w trybie pisemnego
porozumienia, realizację określonych zadań pomocy społecznej, przyznając na ten cel
środki pieniężne.
3.
Minister Pracy i Polityki Socjalnej udziela wsparcia, w tym finansowego, organizacjom
społecznym, związkom wyznaniowym, stowarzyszeniom o charakterze charytatywnym i fundacjom
realizującym istotne zadania związane z programami rządowymi z zakresu pomocy społecznej.
Art. 48.1 orzeczenie
Do wykonywania zadań z zakresu pomocy społecznej wojewoda powołuje bezpośrednio sobie
podległą wyodrębnioną jednostkę budżetową - wojewódzki zespół pomocy społecznej.
Rozdział 2
Pracownicy socjalni
Art. 49.
1.
Pracownikiem socjalnym może być osoba, która ma odpowiednie kwalifikacje zawodowe,
to znaczy ukończoną szkołę pracowników socjalnych lub studia wyższe o kierunkach:
praca socjalna, polityka społeczna, resocjalizacja, socjologia, pedagogika, psychologia
lub inne pokrewne.
2.
Pracownikiem socjalnym może być również osoba z wyższym wykształceniem o kierunkach
nie wymienionych w ust. 1, jeśli ukończyła specjalizację w zakresie organizacji pomocy
społecznej bądź pokrewne studia podyplomowe.
3.
Pracownik socjalny jest zobowiązany do podnoszenia swoich kwalifikacji zawodowych.
Art. 50.
Pracownicy socjalni mogą być również zatrudniani w innych instytucjach, a w szczególności
zakładach pracy, szpitalach, ośrodkach opiekuńczo-wychowawczych, leczniczych i w zakładach
karnych, wykonując zadania tych jednostek w zakresie pomocy społecznej.
Art. 51.
Pracownik socjalny korzysta z prawa pierwszeństwa przy wykonywaniu swoich zadań w
urzędach, instytucjach i innych placówkach. Organy administracji rządowej i samorządowej
są obowiązane do udzielania pracownikowi socjalnemu pomocy w zakresie wykonywania
tych czynności.
Art. 52.
Prawa i obowiązki pracowników socjalnych zatrudnionych:
1)
w ośrodkach pomocy społecznej - regulują przepisy o pracownikach samorządowych,
2)
w wojewódzkim zespole pomocy społecznej - regulują odpowiednio przepisy o pracownikach
urzędów państwowych.
Rozdział 3
Rada pomocy społecznej
Art. 53.
1.
Przy Ministrze Pracy i Polityki Socjalnej tworzy się Radę Pomocy Społecznej jako organ
opiniodawczo-doradczy w sprawach pomocy społecznej.
2.
Do zakresu działania Rady Pomocy Społecznej należy:
1)
opiniowanie projektów aktów prawnych oraz inicjowanie zmian przepisów prawa w zakresie
pomocy społecznej,
2)
przygotowywanie ekspertyz dotyczących wybranych obszarów pomocy społecznej,
3)
przedstawianie Ministrowi Pracy i Polityki Socjalnej okresowych informacji o swojej
działalności i wniosków z niej wynikających,
4)
zbieranie i opiniowanie dla Ministra Pracy i Polityki Socjalnej wniosków o nagrody
specjalne za wybitne osiągnięcia w zakresie pomocy społecznej.
Art. 54.
1.
Rada Pomocy Społecznej składa się z nie więcej niż 30 osób, reprezentujących zespoły
i ośrodki pomocy społecznej, organizacje społeczne i zawodowe, związki wyznaniowe
oraz środowiska naukowe.
2.
Członków Rady Pomocy Społecznej, spośród przedstawicieli określonych w ust. 1, powołuje
Minister Pracy i Polityki Socjalnej na okres 4 lat. Członkowie Rady Pomocy Społecznej
pełnią swoje funkcje społecznie.
3.
Minister Pracy i Polityki Socjalnej określi, w drodze rozporządzenia, organizację
oraz tryb działania Rady Pomocy Społecznej.
Dział IV
Przepisy przejściowe i końcowe
Art. 55.
Świadczenia pomocy społecznej, przyznane na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów,
wypłaca się nadal według zasad i w wysokości określonych w niniejszej ustawie.
Art. 56.
1.
Do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w niniejszej ustawie, nie dłużej
jednak niż przez okres miesiąca od dnia wejścia w życie ustawy, obowiązują przepisy
dotychczasowe, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą.
2.
Do czasu odrębnego uregulowania, przepisy ustawy dotyczące odpłatności za pobyt w
domach pomocy społecznej i zakładach opiekuńczych stosuje się do zakładów opiekuńczo-leczniczych
podległych lub nadzorowanych przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej.
Art. 57.
W ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin w art. 48 dodaje się ust. 3 w brzmieniu:
„
3.
Osobie przebywającej w domu pomocy społecznej dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje.
”
Art. 58.
W ustawie z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach
szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie
niektórych ustaw w art. 8:
a)
dotychczasową treść oznacza się jako ust. 1,
b)
dodaje się ust. 2 w brzmieniu:
„
2.
Zakładanie i utrzymanie żłobków należy do zadań własnych gminy
”
.
Art. 59.
Traci moc:
1)
ustawa z dnia 16 sierpnia 1923 r. o opiece społecznej ,
2)
dekret z dnia 22 października 1947 r. w sprawie mocy obowiązującej niektórych przepisów
ustawodawstwa z zakresu opieki społecznej .
Art. 60.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 49 ust.
1 i 2, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1995 r.