Ustawaz dnia 25 lutego 1964 r.Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Spis treści
Treść ustawy
Tytuł I
Małżeństwo
Dział I
Zawarcie małżeństwa
Art. 1.41 orzeczeń
§ 1.
Małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i kobieta jednocześnie obecni złożą przed
kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński.
§ 2.
W wypadku gdy oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński zostały złożone bez zachowania
powyższego przepisu, małżeństwo nie jest zawarte. Jeżeli jednak sporządzony został
akt małżeństwa, ustalenie nieistnienia małżeństwa może nastąpić jedynie na mocy wyroku
sądowego; powództwo może w tym wypadku wytoczyć każdy, kto ma w tym interes prawny.
Art. 2.16 orzeczeń
Małżeństwo powinno być zawarte przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego miejsca zamieszkania
jednej ze stron. Jednakże z ważnych powodów organ nadzoru nad urzędem stanu cywilnego
może zezwolić na zawarcie małżeństwa przed kierownikiem innego urzędu stanu cywilnego.
Art. 3.13 orzeczeń
§ 1.
Osoby zamierzające zawrzeć małżeństwo powinny złożyć kierownikowi urzędu stanu cywilnego
skrócone odpisy aktów urodzenia, potwierdzenie miejsca zamieszkania lub zezwolenie
przewidziane w artykule poprzedzającym oraz pisemne zapewnienie, że nie wiedzą o istnieniu
okoliczności wyłączających małżeństwo. Osoba, która pozostawała w związku małżeńskim,
powinna nadto złożyć dowód ustania lub unieważnienia tego małżeństwa.
§ 2.
Jeżeli otrzymanie dokumentu, który powinien być złożony kierownikowi urzędu stanu
cywilnego, napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może zwolnić od obowiązku
złożenia tego dokumentu.
Art. 4.6 orzeczeń
Małżeństwo nie może być zawarte przed upływem miesiąca od dnia, kiedy osoby, które
zamierzają je zawrzeć, złożyły kierownikowi urzędu stanu cywilnego pisemne zapewnienie,
że nie wiedzą o istnieniu okoliczności wyłączających zawarcie tego małżeństwa. Jednakże
z ważnych powodów organ nadzoru nad urzędem stanu cywilnego może zezwolić na zawarcie
małżeństwa przed upływem miesięcznego terminu.
Art. 5.11 orzeczeń
Kierownik urzędu stanu cywilnego, do którego wiadomości dojdzie okoliczność wyłączająca
zawarcie zamierzonego małżeństwa, odmówi odebrania oświadczeń o wstąpieniu w związek
małżeński, a w razie wątpliwości zwróci się do sądu o rozstrzygnięcie, czy małżeństwo
może być zawarte.
Art. 6.7 orzeczeń
§ 1.
Z ważnych powodów sąd może zezwolić, żeby oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeński
zostało złożone przez pełnomocnika.
§ 2.
Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym i
wymieniać osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte.
Art. 7.3 orzeczenia
§ 1.
Małżeństwo powinno być zawarte w urzędzie stanu cywilnego, publicznie i uroczyście,
w obecności dwóch pełnoletnich świadków.
§ 2.
Poza urzędem stanu cywilnego małżeństwo może być zawarte tylko z ważnych powodów.
Art. 8.11 orzeczeń
§ 1.
Kierownik urzędu stanu cywilnego wyjaśnia stronom prawa i obowiązki małżonków, w szczególności
przepisy o nazwisku żony i dzieci, oraz społeczne znaczenie małżeństwa. Następnie
kierownik urzędu stanu cywilnego zapytuje strony, czy zamierzają zawrzeć małżeństwo.
Gdy obie strony odpowiedzą na to pytanie twierdząco, kierownik urzędu stanu cywilnego
wzywa je do złożenia oświadczeń w sprawie wstąpienia w związek małżeński oraz oświadczeń
w sprawie nazwiska żony i dzieci.
§ 2.
Każda ze stron składa oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeński powtarzając za
kierownikiem urzędu stanu cywilnego treść oświadczenia lub odczytując je na głos,
przy czym wszyscy, nie wyłączając kierownika urzędu stanu cywilnego, stoją.
§ 3.
Po złożeniu oświadczeń przez obie strony kierownik urzędu stanu cywilnego ogłasza,
że wskutek zgodnego oświadczenia obu stron zostało między nimi zawarte małżeństwo.
Art. 9.3 orzeczenia
W razie niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio życiu jednej ze stron wolno zawrzeć
niezwłocznie małżeństwo przed kierownikiem któregokolwiek urzędu stanu cywilnego lub
przed jednym z członków prezydium miejscowej rady narodowej, bez przedstawienia przewidzianych
w ustawie dokumentów. Jednakże i w tym wypadku strony obowiązane są złożyć zapewnienie,
że nie wiedzą o istnieniu okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa.
Art. 10.14 orzeczeń
§ 1.
Nie może zawrzeć małżeństwa mężczyzna nie mający ukończonych lat dwudziestu jeden
ani kobieta nie mająca ukończonych lat osiemnastu. Jednakże z ważnych powodów sąd
opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa mężczyźnie, który ukończył lat osiemnaście,
albo kobiecie, która ukończyła lat szesnaście, jeżeli z okoliczności wynika, że zamierzone
małżeństwo będzie zgodne z dobrem założonej przez nie rodziny oraz z interesem społecznym.
§ 2.
Unieważnienia małżeństwa zawartego bez zezwolenia sądu opiekuńczego przez mężczyznę,
który nie ukończył lat dwudziestu jeden, albo przez kobietę, która nie ukończyła lat
osiemnastu, jak również unieważnienia małżeństwa nawet zawartego za zezwoleniem tego
sądu, lecz przed ukończeniem przez mężczyznę lat osiemnastu, a przez kobietę lat szesnastu,
może żądać każdy z małżonków.
§ 3.
Nie można unieważnić małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku, jeżeli małżonek
przed wytoczeniem powództwa ten wiek osiągnął. Jeżeli żona zaszła w ciążę, unieważnienie
małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku może nastąpić tylko na jej żądanie.
Art. 11.7 orzeczeń
§ 1.
Nie może zawrzeć małżeństwa osoba ubezwłasnowolniona całkowicie.
§ 2.
Unieważnienia małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia może żądać każdy z małżonków.
§ 3.
Nie można unieważnić małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia, jeżeli ubezwłasnowolnienie
zostało uchylone.
Art. 12.8 orzeczeń
§ 1.
Nie może zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem
umysłowym. Jeżeli jednak stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu
ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona
całkowicie, sąd może jej zezwolić na zawarcie małżeństwa.
§ 2.
Unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowego
jednego z małżonków może żądać każdy z małżonków.
§ 3.
Nie można unieważnić małżeństwa z powodu choroby psychicznej jednego z małżonków po
ustaniu tej choroby.
Art. 13.10 orzeczeń
§ 1.
Nie może zawrzeć małżeństwa, kto już pozostaje w związku małżeńskim.
§ 2.
Unieważnienia małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków w poprzednio
zawartym związku małżeńskim może żądać każdy, kto ma w tym interes prawny.
§ 3.
Nie można unieważnić małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków w
poprzednio zawartym związku małżeńskim, jeżeli poprzednie małżeństwo ustało lub zostało
unieważnione, chyba że ustanie tego małżeństwa nastąpiło przez śmierć osoby, która
zawarła ponowne małżeństwo pozostając w poprzednio zawartym związku małżeńskim.
Art. 14.7 orzeczeń
§ 1.
Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa krewni w linii prostej, rodzeństwo ani powinowaci
w linii prostej. Jednakże z ważnych powodów sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa
między powinowatymi.
§ 2.
Unieważnienia małżeństwa z powodu pokrewieństwa między małżonkami może żądać każdy,
kto ma w tym interes prawny.
§ 3.
Unieważnienia małżeństwa z powodu powinowactwa między małżonkami może żądać każdy
z małżonków.
Art. 15.5 orzeczeń
§ 1.
Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa przysposabiający i przysposobiony.
§ 2.
Unieważnienia małżeństwa z powodu stosunku przysposobienia między małżonkami może
żądać każdy z małżonków.
§ 3.
Nie można unieważnić małżeństwa z powodu stosunku przysposobienia między małżonkami,
jeżeli stosunek ten ustał.
Art. 16.4 orzeczenia
W razie zawarcia małżeństwa przez pełnomocnika mocodawca może żądać unieważnienia
małżeństwa, jeżeli brak było zezwolenia sądu na złożenie oświadczenia o wstąpieniu
w związek małżeński przez pełnomocnika albo jeżeli pełnomocnictwo było nieważne lub
skutecznie odwołane. Jednakże nie można z tego powodu żądać unieważnienia małżeństwa,
jeżeli małżonkowie podjęli wspólne pożycie.
Art. 17.8 orzeczeń
Małżeństwo może być unieważnione tylko z tych powodów, z którymi przepisy działu niniejszego
łączą rygor nieważności.
Art. 18.5 orzeczeń
Nie można unieważnić małżeństwa po jego ustaniu. Nie dotyczy to jednak unieważnienia
z powodu pokrewieństwa między małżonkami oraz z powodu pozostawania przez jednego
z małżonków w chwili zawarcia małżeństwa w zawartym poprzednio związku małżeńskim.
Art. 19.6 orzeczeń
§ 1.
Jeżeli jeden z małżonków wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa, unieważnienie
może nastąpić także po śmierci drugiego małżonka, na którego miejsce w procesie wstępuje
kurator ustanowiony przez sąd.
§ 2.
W razie śmierci małżonka, który wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa, unieważnienia
mogą dochodzić jego zstępni.
Art. 20.5 orzeczeń
§ 1.
Orzekając unieważnienie małżeństwa, sąd orzeka także, czy i który z małżonków zawarł
małżeństwo w złej wierze.
§ 2.
Za będącego w złej wierze uważa się małżonka, który w chwili zawarcia małżeństwa wiedział
o okoliczności stanowiącej podstawę jego unieważnienia.
Art. 21.13 orzeczeń
Do skutków unieważnienia małżeństwa w zakresie stosunku małżonków do wspólnych dzieci
oraz w zakresie stosunków majątkowych między małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy
o rozwodzie, przy czym małżonek, który zawarł małżeństwo w złej wierze, traktowany
jest tak, jak małżonek winny rozkładu pożycia małżeńskiego.
Art. 22.6 orzeczeń
Powództwo o unieważnienie oraz ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa może
wytoczyć także prokurator.
Dział II
Prawa i obowiązki małżonków
Art. 23.771 orzeczeń
Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego
pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny,
którą przez swój związek założyli.
Art. 24.19 orzeczeń
Małżonkowie rozstrzygają wspólnie o istotnych sprawach rodziny; w braku porozumienia
każdy z nich może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu.
Art. 25.10 orzeczeń
§ 1.
Żona może przez oświadczenie złożone przy zawarciu małżeństwa zachować swoje dotychczasowe
nazwisko albo dodać do niego nazwisko męża; może również przybrać nazwisko męża. W
braku oświadczenia w tym względzie żona przybiera nazwisko męża.
§ 2.
Jeżeli żona zachowuje swoje dotychczasowe nazwisko dodając do niego nazwisko męża,
utworzone w ten sposób jej nazwisko nie może się składać z więcej niż dwóch członów.
Jeżeli dotychczasowe nazwisko żony lub nazwisko męża jest złożone, żona rozstrzyga
o wyborze członów, które mają wejść do jej nazwiska.
Art. 26.7 orzeczeń
Z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka; trwa
ono mimo ustania małżeństwa.
Art. 27.651 orzeczeń
Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych
i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek
założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części,
na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie
domowym.
Art. 28.44 orzeczenia
Jeżeli jeden z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu nie spełnia ciążącego na
nim obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może nakazać,
ażeby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające temu małżonkowi były
w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka.
Art. 29.30 orzeczeń
W razie przemijającej przeszkody, która dotyczy jednego z małżonków pozostających
we wspólnym pożyciu, drugi małżonek może za niego działać w sprawach zwykłego zarządu,
w szczególności może bez pełnomocnictwa pobierać przypadające należności, chyba że
sprzeciwia się temu małżonek, którego przeszkoda dotyczy. Względem osób trzecich sprzeciw
jest skuteczny, jeżeli był im wiadomy.
Art. 30.123 orzeczenia
§ 1.
Oboje małżonkowie są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego
z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny.
§ 2.
Z ważnych powodów sąd może na żądanie jednego z małżonków postanowić, że za powyższe
zobowiązania odpowiedzialny jest tylko ten małżonek, który je zaciągnął. Postanowienie
to może być uchylone w razie zmiany okoliczności.
§ 3.
Względem osób trzecich wyłączenie odpowiedzialności solidarnej jest skuteczne, jeżeli
było im wiadome.
Dział III
Stosunki majątkowe między małżonkami
Rozdział I
Wspólność ustawowa
Art. 31.1102 orzeczenia
Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa
obejmująca ich dorobek (wspólność ustawowa). Przedmioty majątkowe nie objęte wspólnością
stanowią majątek odrębny każdego z małżonków.
Art. 32.301 orzeczeń
§ 1.
Dorobkiem małżonków są przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej
przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.
§ 2.
W szczególności stanowią dorobek małżonków:
1)
pobrane wynagrodzenie za pracę oraz za inne usługi świadczone osobiście przez któregokolwiek
z małżonków;
2)
dochody z majątku wspólnego, jak również z odrębnego majątku każdego z małżonków.
Art. 33.723 orzeczenia
Odrębny majątek każdego z małżonków stanowią:
1)
przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
2)
przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca
lub darczyńca inaczej postanowił;
3)
przedmioty majątkowe nabyte ze środków uzyskanych w zamian za przedmioty wymienione
w dwóch punktach poprzedzających;
4)
przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego
z małżonków;
5)
przedmioty majątkowe służące do wykonywania zawodu, jeżeli zostały nabyte ze środków
należących do odrębnego majątku małżonka wykonywającego ten zawód; nie dotyczy to
jednak przedmiotów służących do prowadzenia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa;
6)
prawa niezbywalne;
7)
przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju
zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty
należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności
do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków
powodzenia na przyszłość;
8)
wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub za inne usługi świadczone osobiście przez
jednego z małżonków;
9)
przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;
10)
prawa autorskie twórcy, prawa twórcy wynalazku, wzoru lub projektu racjonalizatorskiego.
Art. 34.96 orzeczeń
Przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków są objęte
wspólnością ustawową także w wypadku, gdy zostały nabyte przez dziedziczenie, zapis
lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił.
Art. 35.129 orzeczeń
W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku
wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem,
który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych
przedmiotach należących do tego majątku.
Art. 36.327 orzeczeń
§ 1.
Oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym.
§ 2.
Każdy z małżonków może wykonywać samodzielnie zarząd majątkiem wspólnym. Do dokonania
czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda drugiego małżonka
wyrażona w formie wymaganej dla danej czynności prawnej.
Art. 37.314 orzeczeń
§ 1.
Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody
drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka.
§ 2.
Druga strona może wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda jest wymagana, odpowiedni termin
do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.
§ 3.
Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.
Art. 38.73 orzeczenia
Jeżeli na podstawie czynności prawnej dokonanej przez jednego małżonka bez wymaganej
zgody drugiego osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, stosuje
się odpowiednio przepisy o ochronie osób, które w dobrej wierze dokonały czynności
prawnej z osobą nie uprawnioną do rozporządzania prawem.
Art. 39.74 orzeczenia
Jeżeli jeden z małżonków odmawia zgody na dokonanie czynności przekraczającej zakres
zwykłego zarządu majątkiem wspólnym albo jeżeli porozumienie z nim napotyka trudne
do przezwyciężenia przeszkody, drugi małżonek może zwrócić się do sądu o zezwolenie
na dokonanie czynności. Sąd udziela zezwolenia, jeżeli dokonania czynności wymaga
dobro rodziny.
Art. 40.56 orzeczeń
Z ważnych powodów sąd może na żądanie jednego z małżonków pozbawić drugiego małżonka
samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym; może również postanowić, że na dokonywanie
czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu tym majątkiem wymagane będzie zamiast
zgody drugiego małżonka zezwolenie sądu. Postanowienia te mogą być uchylone w razie
zmiany okoliczności.
Art. 41.329 orzeczeń
§ 1.
Zaspokojenia z majątku wspólnego może żądać także wierzyciel, którego dłużnikiem jest
tylko jeden z małżonków.
§ 2.
Jeżeli jednak wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności ustawowej albo jeżeli
dotyczy ona odrębnego majątku jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia
tylko z odrębnego majątku dłużnika oraz z wynagrodzenia za pracę lub za inne usługi
świadczone osobiście przez dłużnika, jak również z korzyści uzyskanych przez dłużnika
z jego praw autorskich twórcy, praw twórcy wynalazku, wzoru lub projektu racjonalizatorskiego.
§ 3.
Wierzyciel małżonka nie może w czasie trwania wspólności ustawowej żądać zaspokojenia
z udziału, który w razie ustania wspólności przypadnie temu małżonkowi w majątku wspólnym
lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.
Art. 42.199 orzeczeń
Od chwili ustania wspólności ustawowej stosuje się odpowiednio do majątku, który był
nią objęty, przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów
poniższych.
Art. 43.998 orzeczeń
§ 1.
Oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.
§ 2.
Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów
w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił
się do powstania tego majątku. Spadkobiercy małżonka mogą wystąpić z takim żądaniem
tylko w wypadku, gdy ich spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa
albo o rozwód.
§ 3.
Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku
wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we
wspólnym gospodarstwie domowym.
Art. 44.60 orzeczeń
Małżonek, który w czasie trwania wspólności ustawowej był odpowiedzialny za zobowiązania
tylko z majątku wspólnego, ponosi po ustaniu wspólności odpowiedzialność z całego
swojego majątku, jednakże tylko do wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym.
Art. 45.887 orzeczeń
§ 1.
Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego
na jego majątek odrębny. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze
swego majątku odrębnego na majątek wspólny. Zwrotu dokonywa się przy podziale majątku
wspólnego; jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro
rodziny.
§ 2.
Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków
został zaspokojony z majątku wspólnego.
Art. 46.886 orzeczeń
W sprawach nie unormowanych w artykułach poprzedzających, do podziału majątku, który
był objęty wspólnością ustawową, stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku.
Rozdział II
Zmiana lub wyłączenie wspólności ustawowej
Art. 47.147 orzeczeń
§ 1.
Małżonkowie mogą przez umowę wspólność ustawową rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć.
Umowa powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Można ją zawrzeć także przed
zawarciem małżeństwa.
§ 2.
Małżonkowie mogą powoływać się względem osób trzecich na rozszerzenie, ograniczenie
lub wyłączenie wspólności tylko wtedy, gdy zawarcie przez nich umowy majątkowej oraz
jej rodzaj były tym osobom wiadome.
Art. 48.16 orzeczeń
Do wspólności umownej stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności ustawowej z zachowaniem
przepisów poniższych.
Art. 49.20 orzeczeń
§ 1.
Nie można przez umowę rozszerzyć zakresu wspólności na:
1)
prawa niezbywalne;
2)
wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju
zdrowia, o ile nie wchodzą one do wspólności ustawowej, jak również wierzytelności
z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;
3)
niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę albo za inne usługi świadczone
osobiście przez jednego z małżonków.
§ 2.
W razie wątpliwości poczytuje się, że przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania
osobistych potrzeb jednego z małżonków nie zostały włączone do wspólności.
§ 3.
Spadkodawca lub darczyńca może zastrzec, że przedmioty przypadające jednemu z małżonków
z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny nie wejdą do wspólności.
Art. 50.10 orzeczeń
Jeżeli małżonkowie włączyli do wspólności przedmioty majątkowe, które przy wspólności
ustawowej należałyby do ich majątków odrębnych:
1)
wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków, może żądać zaspokojenia
z majątku wspólnego także wtedy, gdy wierzytelność powstała przed zawarciem małżeństwa;
2)
udziały małżonków w majątku wspólnym w chwili ustania wspólności są równe, chyba że
umówiono się inaczej.
Art. 51.36 orzeczeń
W razie umownego wyłączenia wspólności każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek
nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później; zarządza i rozporządza
całym swoim majątkiem samodzielnie (rozdzielność majątkowa).
Rozdział III
Ustanie wspólności majątkowej w czasie trwania małżeństwa
Art. 52.403 orzeczenia
§ 1.
Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać zniesienia przez sąd wspólności majątkowej
zarówno ustawowej, jak i umownej.
§ 2.
Wspólność majątkowa ustaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją znosi.
Art. 53.25 orzeczeń
Wspólność zarówno ustawowa, jak i umowna ustaje z mocy prawa w razie ubezwłasnowolnienia
jednego z małżonków.
Art. 54.30 orzeczeń
Z chwilą ustania wspólności majątkowej między małżonkami powstaje między nimi rozdzielność
majątkowa.
Dział IV
Ustanie małżeństwa
Art. 55.3 orzeczenia
§ 1.
W razie uznania jednego z małżonków za zmarłego domniemywa się, że małżeństwo ustało
z chwilą, która w orzeczeniu o uznaniu tego małżonka za zmarłego została oznaczona
jako chwila jego śmierci.
§ 2.
Jeżeli po uznaniu jednego z małżonków za zmarłego drugi małżonek zawarł nowy związek
małżeński, związek ten nie może być unieważniony z tego powodu, że małżonek uznany
za zmarłego żyje albo że jego śmierć nastąpiła w innej chwili aniżeli chwila oznaczona
w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego. Przepisu tego nie stosuje się, jeżeli w chwili
zawarcia nowego związku małżeńskiego strony wiedziały, że małżonek uznany za zmarłego
pozostaje przy życiu.
Art. 56.57 orzeczeń
§ 1.
Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków
może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód.
§ 2.
Jednakże mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie jest dopuszczalny,
jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków
albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia
społecznego.
§ 3.
Rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu
pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody
na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Art. 57.31 orzeczeń
§ 1.
Orzekając rozwód sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia.
§ 2.
Jednakże na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie. W tym wypadku
następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.
Art. 58.99 orzeczeń
W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim
dzieckiem obojga małżonków oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków obowiązany
jest do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd może powierzyć wykonywanie
władzy jednemu z rodziców ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych
obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka.
Art. 59.1 orzeczenie
W ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu żona rozwiedziona,
która wskutek zawarcia małżeństwa zmieniła swoje dotychczasowe nazwisko, może przez
oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego powrócić do nazwiska,
które nosiła przed zawarciem małżeństwa.
Art. 60.728 orzeczeń
§ 1.
Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia
i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego
dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom
uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.
§ 2.
Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód
pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd
na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany
jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb
małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.
§ 3.
Obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie
zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy zobowiązanym jest małżonek
rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa
także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe
okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.
Art. 61.98 orzeczeń
Z zastrzeżeniem przepisu artykułu poprzedzającego do obowiązku dostarczania środków
utrzymania przez jednego z małżonków rozwiedzionych drugiemu stosuje się odpowiednio
przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi.
Tytuł II
Pokrewieństwo
Dział I
Rodzice i dzieci
Rozdział I
Pochodzenie dziecka
Art. 62.10 orzeczeń
§ 1.
Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu
dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki.
§ 2.
Jeżeli dziecko urodziło się przed upływem trzystu dni od ustania lub unieważnienia
małżeństwa, lecz po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi
ono od drugiego męża.
§ 3.
Domniemania powyższe mogą być obalone tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.
Art. 63.3 orzeczenia
Mąż matki może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu sześciu miesięcy
od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę.
Art. 64.8 orzeczeń
§ 1.
Jeżeli mąż matki został całkowicie ubezwłasnowolniony z powodu choroby psychicznej
lub innego rodzaju zaburzeń psychicznych, na które zapadł w ciągu terminu do wytoczenia
powództwa o zaprzeczenie ojcostwa, powództwo może wytoczyć jego przedstawiciel ustawowy.
Termin do wytoczenia powództwa wynosi w tym wypadku sześć miesięcy od dnia ustanowienia
przedstawiciela ustawowego, a jeżeli przedstawiciel powziął wiadomość o urodzeniu
się dziecka dopiero później - sześć miesięcy od dnia, w którym tę wiadomość powziął.
§ 2.
Jeżeli przedstawiciel ustawowy męża całkowicie ubezwłasnowolnionego nie wytoczył powództwa
o zaprzeczenie ojcostwa, mąż może wytoczyć powództwo po uchyleniu ubezwłasnowolnienia.
Termin do wytoczenia powództwa wynosi w tym wypadku sześć miesięcy od dnia uchylenia
ubezwłasnowolnienia, a jeżeli mąż powziął wiadomość o urodzeniu się dziecka dopiero
później - sześć miesięcy od dnia, w którym tę wiadomość powziął.
Art. 65.2 orzeczenia
Jeżeli mąż matki zapadł na chorobę psychiczną lub innego rodzaju zaburzenia psychiczne
w ciągu terminu do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa i mimo istnienia podstaw
do ubezwłasnowolnienia całkowitego nie został ubezwłasnowolniony, może on wytoczyć
powództwo w ciągu sześciu miesięcy od ustania choroby lub zaburzeń, a gdy powziął
wiadomość o urodzeniu się dziecka dopiero później - w ciągu sześciu miesięcy od dnia,
w którym tę wiadomość powziął.
Art. 66.3 orzeczenia
Mąż matki powinien wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa przeciwko dziecku i
matce, a jeżeli matka nie żyje - przeciwko dziecku.
Art. 67.4 orzeczenia
Jeżeli dziecko urodziło się po upływie sto osiemdziesiątego dnia od zawarcia małżeństwa,
a przed upływem trzechsetnego dnia od jego ustania lub unieważnienia, obalenie domniemania
ojcostwa może nastąpić tylko przez wykazanie niepodobieństwa, żeby mąż mógł być ojcem
dziecka.
Art. 68.3 orzeczenia
§ 1.
Jeżeli dziecko urodziło się przed upływem sto osiemdziesiątego dnia od zawarcia małżeństwa,
do obalenia domniemania ojcostwa wystarcza, jeżeli w procesie o zaprzeczenie ojcostwa
mąż złoży oświadczenie, że nie jest ojcem dziecka.
§ 2.
Jeżeli jednak mąż obcował z matką dziecka nie dawniej niż w trzechsetnym, a nie później
niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem się dziecka albo jeżeli
zawierając małżeństwo wiedział, że żona jest w ciąży, obalenie domniemania ojcostwa
może nastąpić tylko wtedy, gdy zachodzi niepodobieństwo, żeby mąż mógł być ojcem dziecka.
Art. 69.6 orzeczeń
§ 1.
Matka może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa swego męża w ciągu sześciu miesięcy
od urodzenia dziecka.
§ 2.
Matka powinna wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa przeciwko mężowi i dziecku,
a jeżeli mąż nie żyje - przeciwko dziecku.
§ 3.
Obalenie domniemania ojcostwa może nastąpić tylko przez wykazanie niepodobieństwa,
żeby mąż mógł być ojcem dziecka.
Art. 70.11 orzeczeń
§ 1.
Dziecko po dojściu do pełnoletności może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa
męża swojej matki, nie później jednak jak w ciągu trzech lat od osiągnięcia pełnoletności.
§ 2.
Dziecko powinno wytoczyć powództwo przeciwko mężowi swojej matki i matce, a jeżeli
matka nie żyje - przeciwko jej mężowi. Jeżeli mąż matki nie żyje, powództwo powinno
być wytoczone przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.
§ 3.
Obalenie domniemania ojcostwa może nastąpić tylko przez wykazanie niepodobieństwa,
żeby mąż matki mógł być ojcem dziecka.
Art. 71.2 orzeczenia
Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka.
Art. 72.13 orzeczeń
Jeżeli nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż jego matki, albo gdy domniemanie
takie zostało obalone, ustalenie ojcostwa może nastąpić albo przez uznanie dziecka
przez ojca, albo na mocy orzeczenia sądu.
Art. 73.5 orzeczeń
Przedstawiciel ustawowy ojca nie mającego pełnej zdolności do czynności prawnych nie
może w jego imieniu dziecka uznać.
Art. 74.2 orzeczenia
Do uznania dziecka przez ojca mającego ograniczoną zdolność do czynności prawnych
potrzebna jest zgoda jego przedstawiciela ustawowego.
Art. 75.4 orzeczenia
Można uznać dziecko nawet nie urodzone, jeżeli zostało już poczęte.
Art. 76.3 orzeczenia
Uznanie dziecka nie może nastąpić po jego śmierci, chyba że dziecko pozostawiło zstępnych.
Art. 77.3 orzeczenia
§ 1.
Jeżeli dziecko jest małoletnie, do jego uznania potrzebna jest zgoda matki. Jeżeli
matka nie żyje albo jeżeli nie przysługuje jej władza rodzicielska, albo jeżeli porozumienie
się z matką napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, zamiast jej zgody potrzebna
jest zgoda ustawowego przedstawiciela dziecka.
§ 2.
Do uznania dziecka poczętego potrzebna jest zgoda matki.
§ 3.
Do uznania dziecka pełnoletniego potrzebna jest jego zgoda oraz zgoda matki, chyba
że matka nie żyje albo że porozumienie się z nią napotyka trudne do przezwyciężenia
przeszkody.
Art. 78.6 orzeczeń
§ 1.
Zgoda osób wymienionych w artykule poprzedzającym powinna być wyrażona w formie przewidzianej
dla uznania dziecka albo na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym.
§ 2.
Zgoda może być wyrażona bądź przed uznaniem, bądź jednocześnie z nim, bądź w ciągu
trzech miesięcy od daty uznania.
Art. 79.2 orzeczenia
§ 1.
Uznanie dziecka może nastąpić przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo przed
sądem opiekuńczym.
§ 2.
W razie niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio życiu ojca może on uznać dziecko
także przed którymkolwiek z członków prezydium miejscowej rady narodowej albo przed
notariuszem.
Art. 80.4 orzeczenia
§ 1.
Mężczyzna, który dziecko uznał, może w ciągu roku od daty uznania żądać jego unieważnienia
z powodu wady swego oświadczenia woli.
§ 2.
Przepis powyższy stosuje się odpowiednio do oświadczenia osoby, której zgoda jest
potrzebna do ważności uznania.
Art. 81.4 orzeczenia
§ 1.
Dziecko, które zostało uznane przed osiągnięciem pełnoletności, może żądać unieważnienia
uznania, jeżeli mężczyzna, który je uznał, nie jest jego ojcem.
§ 2.
Z żądaniem tym dziecko może wystąpić po dojściu do pełnoletności, nie później jednak
jak w ciągu trzech lat od jej osiągnięcia.
Art. 82.4 orzeczenia
§ 1.
Jeżeli mężczyzna, który dziecko uznał, żąda unieważnienia swego uznania, powództwo
powinno być wytoczone przeciwko dziecku i matce, a jeżeli matka nie żyje - przeciwko
dziecku.
§ 2.
Jeżeli matka żąda unieważnienia uznania, powództwo powinno być wytoczone przeciwko
dziecku i mężczyźnie, który dziecko uznał, a jeżeli mężczyzna ten nie żyje - przeciwko
dziecku.
§ 3.
Jeżeli dziecko żąda unieważnienia uznania, powództwo powinno być wytoczone przeciwko
mężczyźnie, który dziecko uznał, i przeciwko matce, a jeżeli matka nie żyje - przeciwko
mężczyźnie, który dziecko uznał. Jeżeli mężczyzna ten nie żyje, powództwo powinno
być wytoczone przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.
Art. 83.2 orzeczenia
Po śmierci dziecka unieważnienie uznania nie jest dopuszczalne.
Art. 84.22 orzeczenia
§ 1.
Sądowego ustalenia ojcostwa może żądać zarówno samo dziecko, jak i jego matka. Jednakże
matka nie może wystąpić z takim żądaniem po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności.
§ 2.
Powództwo o ustalenie ojcostwa wytacza się przeciwko domniemanemu ojcu, a gdy ten
nie żyje - przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.
Art. 85.36 orzeczeń
§ 1.
Domniemywa się, że ojcem dziecka jest ten, kto obcował z matką dziecka nie dawniej
niż w trzechsetnym, a nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem
się dziecka.
§ 2.
Okoliczność, że matka w tym okresie obcowała także z innym mężczyzną, może być podstawą
do obalenia domniemania tylko wtedy, gdy z okoliczności wynika, że ojcostwo innego
mężczyzny jest bardziej prawdopodobne.
Art. 86.5 orzeczeń
Powództwo o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka oraz o unieważnienie uznania
dziecka może wytoczyć także prokurator.
Rozdział II
Stosunki między rodzicami a dziećmi
Oddział 1
Przepisy ogólne
Art. 87.68 orzeczeń
Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie.
Art. 88.4 orzeczenia
§ 1.
Dziecko, co do którego istnieje domniemanie, że pochodzi ono od męża matki, nosi nazwisko
męża. Jeżeli żona zachowała swoje dotychczasowe nazwisko albo dodała do niego nazwisko
męża, dziecko nosi nazwisko męża, chyba że małżonkowie przy zawarciu małżeństwa oświadczyli,
iż dzieci zrodzone z tego małżeństwa nosić będą nazwisko żony.
§ 2.
Przepis powyższy stosuje się odpowiednio do nazwiska dziecka, którego rodzice zawarli
małżeństwo po urodzeniu się dziecka. Jeżeli rodzice zawarli małżeństwo po ukończeniu
przez dziecko trzynastego roku życia, do zmiany nazwiska dziecka potrzebne jest także
wyrażenie zgody przez dziecko osobiście.
Art. 89.50 orzeczeń
§ 1.
Jeżeli ojcostwo zostało ustalone przez uznanie dziecka, dziecko nosi nazwisko ojca,
chyba że ten za zgodą osób, których zgoda jest potrzebna do ważności uznania, złożył
przy uznaniu dziecka oświadczenie, że nosić ono będzie nazwisko matki; jeżeli w chwili
uznania dziecko ukończyło już trzynasty rok życia, potrzebne jest także wyrażenie
zgody przez dziecko osobiście.
§ 2.
Sąd w wyroku ustalającym ojcostwo albo sąd opiekuńczy w wydanym później postanowieniu
nadaje małoletniemu dziecku na wniosek jego przedstawiciela ustawowego nazwisko ojca.
Jeżeli dziecko ukończyło lat trzynaście, do nadania nazwiska ojca potrzebne jest także
wyrażenie zgody przez dziecko osobiście.
§ 3.
Jeżeli ojcostwa dziecka nie ustalono, dziecko nosi nazwisko matki. Jeżeli oboje rodzice
są nieznani, sąd opiekuńczy nadaje dziecku nazwisko.
Art. 90.3 orzeczenia
§ 1.
Jeżeli matka małoletniego dziecka zawarła małżeństwo z mężczyzną, który nie jest ojcem
tego dziecka, małżonkowie mogą złożyć przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenie,
że dziecko będzie nosiło nazwisko męża matki. Jeżeli dziecko ukończyło lat trzynaście,
do nadania nazwiska męża matki potrzebne jest wyrażenie zgody przez dziecko osobiście.
§ 2.
Nadanie dziecku nazwiska męża matki nie jest dopuszczalne, jeżeli nosi ono nazwisko
ojca, chyba że nazwisko ojca zostało nadane na podstawie sądowego ustalenia ojcostwa.
Art. 91.49 orzeczeń
§ 1.
Dziecko, które ma dochody z własnej pracy, powinno przyczyniać się do pokrywania kosztów
utrzymania rodziny, jeżeli mieszka u rodziców.
§ 2.
Dziecko, które pozostaje na utrzymaniu rodziców i mieszka u nich, jest obowiązane
pomagać im we wspólnym gospodarstwie.
Oddział 2
Władza rodzicielska
Art. 92.78 orzeczeń
Dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską.
Art. 93.66 orzeczeń
§ 1.
Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom.
§ 2.
Jednakże w razie sądowego ustalenia ojcostwa władza rodzicielska przysługuje ojcu
tylko wtedy, gdy przyzna mu ją sąd w wyroku ustalającym ojcostwo. Sąd opiekuńczy może
ojcu przyznać władzę rodzicielską także po ustaleniu ojcostwa.
Art. 94.24 orzeczenia
§ 1.
Jeżeli jedno z rodziców nie żyje albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych,
władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. To samo dotyczy wypadku, gdy
jedno z rodziców zostało pozbawione władzy rodzicielskiej albo gdy jego władza rodzicielska
uległa zawieszeniu.
§ 2.
Jeżeli ojcostwo nie zostało ustalone albo jeżeli zostało ustalone sądownie bez przyznania
ojcu władzy rodzicielskiej, władza rodzicielska przysługuje matce.
§ 3.
Jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice
są nieznani, ustanawia się dla dziecka opiekę.
Art. 95.138 orzeczeń
§ 1.
Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania
pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka.
§ 2.
Dziecko pozostające pod władzą rodzicielską winno rodzicom posłuszeństwo.
§ 3.
Władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes
społeczny.
Art. 96.732 orzeczenia
Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani
są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do
pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.
Art. 97.56 orzeczeń
§ 1.
Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane
i uprawnione do jej wykonywania.
§ 2.
Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia
między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.
Art. 98.103 orzeczenia
§ 1.
Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską.
Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może
działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka.
§ 2.
Jednakże żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka:
1)
przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską;
2)
przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem,
chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo
że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania.
§ 3.
Przepisy paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem
lub innym organem państwowym.
Art. 99.30 orzeczeń
Jeżeli żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską,
reprezentuje je kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.
Art. 100.9 orzeczeń
Sąd opiekuńczy i inne organy państwowe obowiązane są udzielać pomocy rodzicom, jeżeli
jest ona potrzebna do należytego wykonywania władzy rodzicielskiej; w szczególności
każde z rodziców może zwrócić się do sądu opiekuńczego o odebranie dziecka zatrzymanego
przez osobę nieuprawnioną.
Art. 101.150 orzeczeń
§ 1.
Rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego
pod ich władzą rodzicielską.
§ 2.
Zarząd sprawowany przez rodziców nie obejmuje zarobku dziecka ani przedmiotów oddanych
mu do swobodnego użytku.
§ 3.
Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających
zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko.
Art. 102.6 orzeczeń
W umowie darowizny albo w testamencie można zastrzec, że przedmioty przypadające dziecku
z tytułu darowizny lub testamentu nie będą objęte zarządem sprawowany m przez rodziców.
W wypadku takim, gdy darczyńca lub spadkodawca nie wyznaczył zarządcy, sprawuje zarząd
kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.
Art. 103.21 orzeczeń
Czysty dochód z majątku dziecka powinien być przede wszystkim obracany na utrzymanie
i wychowanie dziecka oraz jego rodzeństwa, które wychowuje się razem z nim, nadwyżka
zaś na inne uzasadnione potrzeby rodziny.
Art. 104.4 orzeczenia
Jeżeli władza rodzicielska przysługuje tylko jednemu z rodziców, sąd opiekuńczy może
mu nakazać, żeby sporządził inwentarz majątku dziecka i przedstawił go sądowi oraz
żeby zawiadamiał sąd o ważniejszych zmianach w stanie tego majątku.
Art. 105.7 orzeczeń
Po ustaniu zarządu rodzice obowiązani są oddać dziecku lub jego przedstawicielowi
ustawowemu zarządzany przez nich majątek dziecka. Na żądanie dziecka lub jego przedstawiciela
ustawowego, zgłoszone przed upływem roku od ustania zarządu, rodzice obowiązani są
złożyć rachunek z zarządu. Żądanie to nie może jednak dotyczyć dochodów z majątku
pobranych w czasie wykonywania władzy rodzicielskiej.
Art. 106.11 orzeczeń
Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy, w razie zmiany okoliczności, może
zmienić zawarte w wyroku orzekającym rozwód orzeczenie o władzy rodzicielskiej i sposobie
jej wykonywania.
Art. 107.58 orzeczeń
§ 1.
Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom nie pozostającym ze sobą w
związku małżeńskim, sąd opiekuńczy może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej
jednemu z nich, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków
i uprawnień w stosunku do osoby dziecka.
§ 2.
Przepis powyższy stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy rodzice pozostają ze sobą
w związku małżeńskim, lecz żyją w rozłączeniu.
Art. 108.4 orzeczenia
Rodzice, którzy wykonywają władzę rodzicielską nad dzieckiem ubezwłasnowolnionym całkowicie,
podlegają takim ograniczeniom, jakim podlega opiekun.
Art. 109.104 orzeczenia
Jeżeli dobro dziecka jest zagrożone wskutek nienależytego wykonywania władzy rodzicielskiej,
sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. W szczególności sąd opiekuńczy może poddać
jedno lub oboje rodziców takim ograniczeniom, jakim podlega opiekun; może również
zarządzić umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej lub w zakładzie wychowawczym
na koszt osoby obowiązanej do dostarczania dziecku środków utrzymania i wychowania;
może także powierzyć zarząd majątkiem dziecka ustanowionemu przez siebie kuratorowi.
Art. 110.25 orzeczeń
§ 1.
W razie przemijającej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej sąd opiekuńczy
może orzec jej zawieszenie.
§ 2.
Zawieszenie będzie uchylone, gdy jego przyczyna odpadnie.
Art. 111.87 orzeczeń
§ 1.
Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo
jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe
obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej.
Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku do jednego z
rodziców.
§ 2.
W razie ustania przyczyny, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej,
sąd opiekuńczy może władzę rodzicielską przywrócić.
Art. 112.4 orzeczenia
Pozbawienie władzy rodzicielskiej lub jej zawieszenie może być orzeczone także w wyroku
orzekającym rozwód lub unieważnienie małżeństwa.
Art. 113.88 orzeczeń
Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy zakaże rodzicom pozbawionym władzy
rodzicielskiej osobistej styczności z dzieckiem.
Dział II
Przysposobienie
Art. 114.4 orzeczenia
§ 1.
Przysposobić można jedynie osobę małoletnią i tylko dla jej dobra.
§ 2.
Między przysposabiającym a przysposobionym powinna istnieć odpowiednia różnica wieku.
§ 3.
Nie może przysposobić osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych.
Art. 115.1 orzeczenie
§ 1.
Przysposobić wspólnie mogą tylko małżonkowie.
§ 2.
Przysposobienie ma skutki przysposobienia wspólnego także wtedy, gdy osoba przysposobiona
przez jednego z małżonków zostaje następnie przysposobiona przez drugiego małżonka.
Art. 116.1 orzeczenie
Przysposobienie przez jednego z małżonków nie może nastąpić bez zgody drugiego małżonka,
chyba że ten nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych albo że porozumienie się
z nim napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.
Art. 117.2 orzeczenia
§ 1.
Przysposobienie następuje przez orzeczenie sądu opiekuńczego na żądanie przysposabiającego.
§ 2.
Orzeczenie nie może być wydane po śmierci przysposabiającego lub osoby, która miała
być przysposobiona.
Art. 118.3 orzeczenia
§ 1.
Do przysposobienia potrzebna jest zgoda przysposobionego, jeżeli ukończył lat trzynaście,
oraz jego rodziców, chyba że zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej lub są nieznani
albo że porozumienie się z nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Nie
jest potrzebna zgoda ojca, jeżeli jego ojcostwo zostało ustalone przez sąd, a władza
rodzicielska nie została mu przyznana.
§ 2.
Rodzice mogą przed sądem opiekuńczym wyrazić zgodę na przysposobienie swego dziecka
w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającego. Zgodę tę mogą odwołać przez
oświadczenie przed sądem opiekuńczym, nie później jednak niż przed wszczęciem sprawy
o przysposobienie.
Art. 119.2 orzeczenia
Jeżeli dziecko pozostaje pod opieką, do przysposobienia potrzebna jest zgoda opiekuna.
Jednakże sąd opiekuńczy może, ze względu na szczególne okoliczności, orzec przysposobienie
nawet mimo braku zgody opiekuna, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.
Art. 120.2 orzeczenia
Zgoda rodziców na przysposobienie dziecka nie może być wyrażona wcześniej niż po upływie
miesiąca od urodzenia się dziecka.
Art. 121.19 orzeczeń
§ 1.
Przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek,
jak między rodzicami a dziećmi.
§ 2.
Przysposobiony nabywa prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa w stosunku do krewnych
przysposabiającego.
§ 3.
Ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego
krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego. Przepisu tego
nie stosuje się względem małżonka, którego dziecko zostało przysposobione przez drugiego
małżonka, ani względem krewnych tego małżonka.
Art. 122.1 orzeczenie
§ 1.
Przysposobiony otrzymuje nazwisko przysposabiającego, a jeżeli został przysposobiony
przez małżonków wspólnie albo jeżeli jeden z małżonków przysposabia dziecko drugiego
małżonka - nazwisko, które noszą albo nosiłyby dzieci zrodzone z tego małżeństwa.
§ 2.
Na żądanie osoby, która ma być przysposobiona, i za zgodą przysposabiającego sąd opiekuńczy
w orzeczeniu o przysposobieniu postanawia, że przysposobiony nosić będzie nazwisko
złożone z jego dotychczasowego nazwiska i z nazwiska przysposabiającego. Jeżeli przysposabiający
albo przysposobiony nosi złożone nazwisko, sąd opiekuńczy rozstrzyga, który człon
tego nazwiska wejdzie w skład nazwiska przysposobionego.
§ 3.
Na wniosek przysposabiającego sąd może w orzeczeniu o przysposobieniu zmienić imię
lub imiona przysposobionego. Jeżeli przysposobiony ukończył lat trzynaście, może to
nastąpić tylko za jego zgodą.
Art. 123.2 orzeczenia
§ 1.
Przez przysposobienie ustaje dotychczasowa władza rodzicielska lub opieka nad przysposobionym.
§ 2.
Jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, władza rodzicielska
przysługuje obojgu małżonkom wspólnie.
Art. 124.12 orzeczeń
§ 1.
Na żądanie przysposabiającego i za zgodą osób, których zgoda jest do przysposobienia
potrzebna, sąd opiekuńczy orzeka, że skutki przysposobienia polegać będą wyłącznie
na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym. Jednakże i w tym
wypadku skutki przysposobienia rozciągają się na zstępnych przysposobionego.
§ 2.
W wypadku, gdy rodzice wyrazili przed sądem opiekuńczym zgodę na przysposobienie dziecka
bez wskazania osoby przysposabiającego, ich zgoda na ograniczenie skutków przysposobienia
nie jest potrzebna.
Art. 125.11 orzeczeń
§ 1.
Z ważnych powodów zarówno przysposobiony, jak i przysposabiający mogą żądać rozwiązania
stosunku przysposobienia przez sąd. Rozwiązanie stosunku przysposobienia nie jest
dopuszczalne, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro małoletniego dziecka. Orzekając
rozwiązanie stosunku przysposobienia sąd może, stosownie do okoliczności, utrzymać
w mocy wynikające z niego obowiązki alimentacyjne.
§ 2.
Po śmierci przysposobionego lub przysposabiającego rozwiązanie stosunku przysposobienia
nie jest dopuszczalne, chyba że przysposabiający zmarł po wszczęciu sprawy o rozwiązanie
stosunku przysposobienia. W wypadku takim na miejsce przysposabiającego w procesie
wstępuje kurator ustanowiony przez sąd.
Art. 126.2 orzeczenia
§ 1.
Z chwilą rozwiązania stosunku przysposobienia ustają jego skutki. Jeżeli rozwiązanie
nastąpiło po śmierci przysposabiającego, uważa się, że skutki przysposobienia ustały
z chwilą jego śmierci.
§ 2.
Przysposobiony zachowuje nazwisko nabyte przez przysposobienie. Jednakże z ważnych
powodów sąd na wniosek przysposobionego lub przysposabiającego może w orzeczeniu o
rozwiązaniu stosunku przysposobienia postanowić, że przysposobiony powraca do swego
pierwotnego nazwiska.
Art. 127.5 orzeczeń
Powództwo o rozwiązanie przysposobienia może wytoczyć także prokurator.
Dział III
Obowiązek alimentacyjny
Art. 128.849 orzeczeń
Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania
(obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
Art. 129.321 orzeczeń
§ 1.
Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem;
jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.
§ 2.
Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających
ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.
Art. 130.107 orzeczeń
Obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi
po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych
tego małżonka.
Art. 131.34 orzeczenia
§ 1.
Jeżeli skutki przysposobienia polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym
a przysposobionym, obowiązek alimentacyjny względem przysposobionego obciąża przysposabiającego
przed wstępnymi i rodzeństwem przysposobionego, a obowiązek alimentacyjny względem
wstępnych i rodzeństwa obciąża przysposobionego dopiero w ostatniej kolejności.
§ 2.
Jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, przysposobienie nie
ma wpływu na obowiązek alimentacyjny między przysposobionym a tym drugim małżonkiem
i jego krewnymi.
Art. 132.280 orzeczeń
Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy,
gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie
uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu
środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Art. 133.3265 orzeczeń
§ 1.
Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest
jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają
na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.
§ 2.
Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto
znajduje się w niedostatku.
Art. 134.28 orzeczeń
W stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych,
jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej
rodziny.
Art. 135.3803 orzeczenia
§ 1.
Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego
oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
§ 2.
Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie
utrzymać się samodzielnie, może polegać także, w całości lub w części, na osobistych
staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie.
Art. 136.287 orzeczeń
Jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat przed sądowym dochodzeniem świadczeń alimentacyjnych
osoba, która była już do tych świadczeń zobowiązana, bez ważnego powodu zrzekła się
prawa majątkowego lub w inny sposób dopuściła do jego utraty albo jeżeli zrzekła się
zatrudnienia lub zmieniła je na mniej zyskowne, nie uwzględnia się wynikłej stąd zmiany
przy ustalaniu zakresu świadczeń alimentacyjnych.
Art. 137.176 orzeczeń
Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem lat trzech.
Art. 138.3008 orzeczeń
W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku
alimentacyjnego.
Art. 139.23 orzeczenia
Obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego.
Art. 140.105 orzeczeń
§ 1.
Osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego
zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych
od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego
niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która
powinna była te świadczenia spełnić.
§ 2.
Roszczenie przewidziane w paragrafie poprzedzającym przedawnia się z upływem lat trzech.
Art. 141.57 orzeczeń
§ 1.
Ojciec nie będący mężem matki obowiązany jest przyczynić się w rozmiarze odpowiadającym
okolicznościom do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego
utrzymania matki w okresie porodu. Z ważnych powodów matka może żądać udziału ojca
w kosztach swego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy miesiące. Jeżeli wskutek ciąży
lub porodu matka poniosła inne konieczne wydatki albo szczególne straty majątkowe,
może ona żądać, ażeby ojciec pokrył odpowiednią część tych wydatków lub strat. Roszczenia
powyższe przysługują matce także w wypadku, gdy dziecko urodziło się nieżywe.
§ 2.
Roszczenia matki przewidziane w paragrafie poprzedzającym przedawniają się z upływem
lat trzech od dnia porodu.
Art. 142.13 orzeczeń
Jeżeli ojcostwo mężczyzny nie będącego mężem matki zostało uwiarygodnione, matka może
żądać, ażeby mężczyzna ten jeszcze przed urodzeniem się dziecka wyłożył odpowiednią
sumę pieniężną na koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu oraz
na koszty utrzymania dziecka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. Termin i sposób
zapłaty tej sumy określa sąd.
Art. 143.23 orzeczenia
Jeżeli ojcostwo mężczyzny, który nie jest mężem matki, nie zostało ustalone, zarówno
dziecko, jak i matka mogą dochodzić roszczeń majątkowych związanych z ojcostwem tylko
jednocześnie z dochodzeniem ustalenia ojcostwa. Nie dotyczy to roszczeń matki, gdy
dziecko urodziło się nieżywe.
Art. 144.40 orzeczeń
§ 1.
Dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, nie będącego jego
ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie
przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, nie będącej jego matką.
§ 2.
Mąż matki dziecka, nie będący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych,
jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada
zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka,
nie będącej matką dziecka.
§ 3
Do obowiązku świadczeń przewidzianego w poprzedzających paragrafach stosuje się odpowiednio
przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi.
Tytuł III
Opieka i kuratela
Dział I
Opieka nad małoletnim
Rozdział I
Ustanowienie opieki
Art. 145.6 orzeczeń
§ 1.
Opiekę ustanawia się dla małoletniego w wypadkach przewidzianych w tytule II niniejszego
kodeksu.
§ 2.
Opiekę ustanawia sąd opiekuńczy, skoro tylko poweźmie wiadomość, że zachodzi prawny
po temu powód.
Art. 146.3 orzeczenia
Opiekę sprawuje opiekun.
Art. 147.3 orzeczenia
Jeżeli dobro pozostającego pod opieką tego wymaga, sąd opiekuńczy wydaje niezbędne
zarządzenia dla ochrony jego osoby lub majątku aż do czasu objęcia opieki przez opiekuna;
w szczególności sąd opiekuńczy może ustanowić w tym celu kuratora.
Art. 148.3 orzeczenia
§ 1.
Nie może być ustanowiony opiekunem, kto nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych,
jak również ten, kto został pozbawiony praw publicznych albo praw rodzicielskich lub
praw opiekuńczych.
§ 2.
Nie może być ustanowiony opiekunem ten, w stosunku do kogo zachodzi prawdopodobieństwo,
że nie wywiąże się należycie z obowiązków opiekuna.
Art. 149.5 orzeczeń
§ 1.
Gdy wzgląd na dobro pozostającego pod opieką nie stoi temu na przeszkodzie, opiekunem
małoletniego powinna być ustanowiona przede wszystkim osoba wskazana przez ojca lub
matkę, jeżeli nie byli pozbawieni władzy rodzicielskiej.
§ 2.
Jeżeli opiekunem nie została ustanowiona osoba wymieniona w paragrafie poprzedzającym,
opiekun powinien być ustanowiony spośród krewnych lub innych osób bliskich pozostającego
pod opieką albo jego rodziców.
§ 3.
W braku takich osób sąd opiekuńczy zwraca się o wskazanie osoby, której opieka mogłaby
być powierzona, do właściwego organu prezydium rady narodowej albo do organizacji
społecznej, do której należy piecza nad małoletnimi, a jeżeli pozostający pod opieką
przebywa w zakładzie wychowawczym, może się zwrócić także do tego zakładu.
Art. 150.2 orzeczenia
§ 1.
Minister Sprawiedliwości może w drodze rozporządzenia wydanego w porozumieniu z zainteresowanymi
ministrami określić zasady i tryb powierzania opieki zakładom wychowawczym lub innym
instytucjom i organizacjom społecznym oraz sposób wykonywania przez nie opieki.
§ 2.
W razie powierzenia opieki zakładowi wychowawczemu lub innej instytucji albo organizacji
społecznej sąd opiekuńczy może wyłączyć z zakresu obowiązków opiekuna zarząd majątkiem
pozostającego pod opieką i powierzyć ten zarząd ustanowionemu przez siebie kuratorowi.
Art. 151.2 orzeczenia
Sąd opiekuńczy może ustanowić jednego opiekuna dla kilku osób, jeżeli nie ma sprzeczności
między ich interesami. Opieka nad rodzeństwem powinna być w miarę możności powierzona
jednej osobie.
Art. 152.4 orzeczenia
Każdy, kogo sąd opiekuńczy ustanowi opiekunem, obowiązany jest opiekę objąć. Z ważnych
powodów sąd opiekuńczy może zwolnić od tego obowiązku.
Art. 153.2 orzeczenia
Objęcie opieki następuje przez złożenie przyrzeczenia przed sądem opiekuńczym. Opiekun
powinien objąć swe obowiązki niezwłocznie.
Rozdział II
Sprawowanie opieki
Art. 154.8 orzeczeń
Opiekun obowiązany jest wykonywać swe czynności z należytą starannością, jak tego
wymaga dobro pozostającego pod opieką i interes społeczny.
Art. 155.11 orzeczeń
§ 1.
Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieka; podlega przy
tym nadzorowi sądu opiekuńczego.
§ 2.
Do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej z zachowaniem
przepisów poniższych.
Art. 156.42 orzeczenia
Opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych
sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego.
Art. 157.4 orzeczenia
Jeżeli opiekun doznaje przemijającej przeszkody w sprawowaniu opieki, sąd opiekuńczy
może ustanowić kuratora.
Art. 158.3 orzeczenia
Opiekun powinien przed powzięciem decyzji w ważniejszych sprawach wysłuchać pozostającego
pod opieką, jeżeli pozwala na to jego rozwój umysłowy i stan zdrowia, oraz uwzględniać
w miarę możności jego rozsądne życzenia.
Art. 159.9 orzeczeń
§ 1.
Opiekun nie może reprezentować osób pozostających pod jego opieką:
1)
przy czynnościach prawnych między tymi osobami;
2)
przy czynnościach prawnych między jedną z tych osób a opiekunem albo jego małżonkiem,
zstępnymi, wstępnymi lub rodzeństwem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym
przysporzeniu na rzecz osoby pozostającej pod opieką.
§ 2.
Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem lub innym organem
państwowym.
Art. 160.2 orzeczenia
§ 1.
Niezwłocznie po objęciu opieki opiekun obowiązany jest sporządzić inwentarz majątku
osoby pozostającej pod opieką i przedstawić go sądowi opiekuńczemu. Przepis powyższy
stosuje się odpowiednio w razie późniejszego nabycia majątku przez osobę pozostającą
pod opieką.
§ 2.
Sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna od obowiązku sporządzenia inwentarza, jeżeli
majątek jest nieznaczny.
Art. 161.2 orzeczenia
§ 1.
Sąd opiekuńczy może zobowiązać opiekuna do złożenia do depozytu sądowego kosztowności,
papierów wartościowych i innych dokumentów należących do pozostającego pod opieką.
Przedmioty te nie mogą być odebrane bez zezwolenia sądu opiekuńczego.
§ 2.
Gotówka pozostającego pod opieką, jeżeli nie jest potrzebna do zaspokajania jego uzasadnionych
potrzeb, powinna być złożona przez opiekuna w instytucji bankowej. Opiekun może podejmować
ulokowaną gotówkę tylko za zezwoleniem sądu opiekuńczego.
Art. 162.21 orzeczeń
§ 1.
Opiekun sprawuje opiekę bezpłatnie.
§ 2.
Jeżeli z opieką związany jest zarząd majątkiem wymagający znacznego nakładu pracy,
sąd opiekuńczy może na żądanie opiekuna przyznać mu stosowne wynagrodzenie okresowe
albo wynagrodzenie jednorazowe w dniu ustania opieki lub zwolnienia go od niej.
Art. 163.7 orzeczeń
§ 1.
Opiekun może żądać od pozostającego pod opieką zwrotu nakładów i wydatków związanych
ze sprawowaniem opieki. Do roszczeń z tego tytułu stosuje się odpowiednio przepisy
o zleceniu.
§ 2.
Roszczenia powyższe przedawniają się z upływem lat trzech od ustania opieki lub zwolnienia
opiekuna.
Art. 164.4 orzeczenia
Roszczenie osoby pozostającej pod opieką o naprawienie szkody wyrządzonej nienależytym
sprawowaniem opieki przedawnia się z upływem lat trzech od ustania opieki lub zwolnienia
opiekuna.
Rozdział III
Nadzór nad sprawowaniem opieki
Art. 165.4 orzeczenia
§ 1.
Sąd opiekuńczy wykonywa nadzór nad sprawowaniem opieki, zaznajamiając się bieżąco
z działalnością opiekuna oraz udzielając mu wskazówek i poleceń; przy wykonywaniu
tego nadzoru sąd opiekuńczy może korzystać z pomocy społecznego organu pomocniczego
w sprawach opiekuńczych.
§ 2.
Sąd opiekuńczy może żądać od opiekuna wyjaśnień we wszelkich sprawach należących do
zakresu opieki oraz przedstawiania dokumentów związanych z jej sprawowaniem.
Art. 166.4 orzeczenia
§ 1.
Opiekun obowiązany jest, w terminach oznaczonych przez sąd opiekuńczy, nie rzadziej
niż co roku, składać temu sądowi sprawozdania dotyczące osoby pozostającego pod opieką
oraz rachunki z zarządu jego majątkiem.
§ 2.
Jeżeli dochody z majątku nie przekraczają prawdopodobnych kosztów utrzymania i wychowania
pozostającego pod opieką, sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna od przedstawiania szczegółowych
rachunków z zarządu; w wypadku takim opiekun składa tylko ogólne sprawozdanie o zarządzie
majątkiem.
Art. 167.3 orzeczenia
§ 1.
Sąd opiekuńczy bada sprawozdania i rachunki opiekuna pod względem rzeczowym i rachunkowym,
zarządza w razie potrzeby ich sprostowanie i uzupełnienie oraz orzeka, czy i w jakim
zakresie rachunki zatwierdza.
§ 2.
Zatwierdzenie rachunku przez sąd opiekuńczy nie wyłącza odpowiedzialności opiekuna
za szkodę, wyrządzoną nienależytym sprawowaniem zarządu majątkiem.
Art. 168.2 orzeczenia
Jeżeli opiekun nie sprawuje należycie opieki, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia.
Rozdział IV
Zwolnienie opiekuna i ustanie opieki
Art. 169.4 orzeczenia
§ 1.
Z ważnych powodów sąd opiekuńczy może na żądanie opiekuna zwolnić go z opieki.
§ 2.
Sąd opiekuńczy zwolni opiekuna, jeżeli z powodu przeszkód faktycznych lub prawnych
opiekun jest niezdolny do sprawowania opieki albo dopuszcza się czynów lub zaniedbań,
które naruszają dobro pozostającego pod opieką.
§ 3.
Jeżeli sąd opiekuńczy nie postanowił inaczej, opiekun obowiązany jest prowadzić nadal
pilne sprawy związane z opieką aż do czasu jej objęcia przez nowego opiekuna.
Art. 170.4 orzeczenia
Gdy małoletni osiągnie pełnoletność albo gdy przywrócona zostanie nad nim władza rodzicielska,
opieka ustaje z mocy prawa.
Art. 171.3 orzeczenia
Jeżeli w chwili ustania opieki zachodzi przeszkoda do natychmiastowego przejęcia zarządu
majątkiem przez osobę, która pozostawała pod opieką, albo przez jej przedstawiciela
ustawowego lub spadkobierców, opiekun obowiązany jest nadal prowadzić pilne sprawy
związane z zarządem majątku, chyba że sąd opiekuńczy postanowi inaczej.
Art. 172.2 orzeczenia
§ 1.
W razie zwolnienia opiekuna lub ustania opieki opiekun obowiązany jest złożyć w ciągu
trzech miesięcy rachunek końcowy z zarządu majątkiem.
§ 2.
Do rachunku końcowego stosuje się odpowiednio przepisy o rachunku rocznym.
Art. 173.2 orzeczenia
Sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna od obowiązku składania rachunku końcowego.
Art. 174.5 orzeczeń
Niezwłocznie po swym zwolnieniu lub po ustaniu opieki opiekun obowiązany jest oddać
osobie, która pozostawała pod opieką, albo jej przedstawicielowi ustawowemu lub spadkobiercom
zarządzany przez siebie majątek tej osoby.
Dział II
Opieka nad ubezwłasnowolnionym całkowicie
Art. 175.20 orzeczeń
Do opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie stosuje się odpowiednio przepisy o opiece
nad małoletnim z zachowaniem przepisów poniższych.
Art. 176.2 orzeczenia
Jeżeli wzgląd na dobro pozostającego pod opieką nie stoi temu na przeszkodzie, opiekunem
ubezwłasnowolnionego całkowicie powinien być ustanowiony przede wszystkim jego małżonek,
a w braku tegoż - jego ojciec lub matka.
Art. 177.1 orzeczenie
Opieka nad ubezwłasnowolnionym całkowicie ustaje z mocy prawa w razie uchylenia ubezwłasnowolnienia
lub zmiany ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe.
Dział III
Kuratela
Art. 178.37 orzeczeń
§ 1.
Kuratora ustanawia się w wypadkach w ustawie przewidzianych.
§ 2.
W zakresie nie uregulowanym przez przepisy, które przewidują ustanowienie kuratora,
stosuje się odpowiednio do kurateli przepisy o opiece z zachowaniem przepisów poniższych.
Art. 179.42 orzeczenia
§ 1.
Organ państwowy, który ustanowił kuratora, przyzna mu na jego żądanie stosowne wynagrodzenie
za sprawowanie kurateli. Wynagrodzenie pokrywa się z majątku osoby, dla której kurator
jest ustanowiony, a jeżeli osoba ta nie ma majątku, wynagrodzenie pokrywa ten, na
czyje żądanie kurator został ustanowiony.
§ 2.
Wynagrodzenia nie przyznaje się, jeżeli nakład pracy kuratora jest nieznaczny, a sprawowanie
kurateli czyni zadość zasadom współżycia społecznego.
Art. 180.6 orzeczeń
§ 1.
Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, organ państwowy, który ustanowił
kuratora, uchyli kuratelę, gdy odpadnie jej cel.
§ 2.
Jeżeli kurator został ustanowiony do załatwienia poszczególnej sprawy, kuratela ustaje
z chwilą ukończenia tej sprawy.
Art. 181.7 orzeczeń
§ 1.
Kurator osoby ubezwłasnowolnionej częściowo jest powołany do jej reprezentowania i
do zarządu jej majątkiem tylko wtedy, gdy sąd opiekuńczy tak postanowi.
§ 2.
W razie uchylenia ubezwłasnowolnienia kuratela ustaje z mocy prawa.
Art. 182.2 orzeczenia
Dla dziecka poczętego, lecz jeszcze nie urodzonego, ustanawia się kuratora, jeżeli
jest to potrzebne do strzeżenia przyszłych praw dziecka. Kuratela ustaje z chwilą
urodzenia się dziecka.
Art. 183.11 orzeczeń
§ 1.
Osoba ułomna może żądać ustanowienia kuratora, jeżeli potrzebuje pomocy do prowadzenia
wszelkich spraw albo spraw określonego rodzaju. Zakres obowiązków i uprawnień kuratora
określa sąd opiekuńczy.
§ 2.
Kuratelę uchyla się na żądanie osoby ułomnej, dla której była ustanowiona.
Art. 184.30 orzeczeń
§ 1.
Dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw,
a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. To samo dotyczy wypadku, gdy pełnomocnik
nieobecnego nie może wykonywać swoich czynności albo gdy je wykonywa nienależycie.
§ 2.
Kurator powinien przede wszystkim postarać się o ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej
i zawiadomić ją o stanie jej spraw.