Używasz go, gdy jesteś zstępnym, małżonkiem lub rodzicem zmarłego, który dziedziczyłby z ustawy, ale został pominięty w testamencie albo otrzymał mniej, niż wynosi należny zachowek — i chcesz zażądać zapłaty od spadkobiercy testamentowego lub obdarowanego przed skierowaniem sprawy do sądu. Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu.
Co przygotować
- Twoje dane i stopień pokrewieństwa ze spadkodawcą
- Dane zobowiązanego: spadkobierca testamentowy, zapisobierca windykacyjny lub obdarowany
- Dane spadkodawcy, data śmierci, data ogłoszenia testamentu
- Skład i szacunkowa wartość spadku oraz darowizn podlegających doliczeniu
- Twój udział ustawowy i wynikająca z niego kwota zachowku (połowa lub dwie trzecie)
- Co już otrzymałeś (darowizny, zapisy) — do zaliczenia
- Termin zapłaty i numer rachunku bankowego
Komu i ile zachowku przysługuje
Zachowek należy się zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, jeśli nie otrzymali go w postaci darowizny, powołania do spadku lub zapisu (art. 991 k.c.). Wynosi połowę wartości udziału, jaki przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni — dwie trzecie.
Podstawę obliczenia stanowi wartość spadku powiększona o darowizny i zapisy windykacyjne podlegające doliczeniu (art. 993–995 k.c.). Do zachowku zalicza się darowizny otrzymane przez uprawnionego od spadkodawcy. Zobowiązanym jest w pierwszej kolejności spadkobierca; jeśli nie można od niego uzyskać zachowku — zapisobierca windykacyjny, a potem obdarowany (art. 1000 k.c.).
Przedawnienie i dalsze kroki
Roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu, a roszczenie przeciwko obdarowanemu — od otwarcia spadku (art. 1007 k.c.). Wezwanie do zapłaty nie przerywa biegu przedawnienia — przerywa go dopiero pozew lub zawezwanie do próby ugodowej, więc pilnuj terminu.
Jeśli wezwanie pozostanie bez odpowiedzi, kolejnym krokiem jest pozew o zachowek do sądu rejonowego lub okręgowego — w zależności od wartości przedmiotu sporu; sprawdź aktualny próg i opłatę stosunkową. Sąd może w wyjątkowych sytuacjach odroczyć termin płatności, rozłożyć zachowek na raty lub obniżyć jego wysokość (art. 997¹ k.c.).
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U.). Wzór ma charakter ogólnej informacji prawnej, nie porady — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.