Pokrzywdzony jest stroną postępowania przygotowawczego: może składać wnioski dowodowe, korzystać z pełnomocnika, uczestniczyć w czynnościach i zaskarżać odmowę wszczęcia lub umorzenie śledztwa. Przed sądem może działać jako oskarżyciel posiłkowy obok prokuratora. Może też żądać naprawienia szkody i zadośćuczynienia oraz skorzystać z mediacji ze sprawcą.
Kim jest pokrzywdzony i co może na etapie śledztwa
Pokrzywdzonym jest osoba, której dobro prawne — życie, zdrowie, mienie, cześć, wolność — zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. W postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony jest z mocy prawa stroną, co daje mu realny wpływ na bieg sprawy.
Na tym etapie pokrzywdzony może w szczególności:
- złożyć zawiadomienie o przestępstwie i otrzymać potwierdzenie jego przyjęcia,
- ustanowić pełnomocnika (adwokata lub radcę prawnego), a przy wykazaniu trudnej sytuacji majątkowej — wnioskować o pełnomocnika z urzędu,
- składać wnioski dowodowe, np. o przesłuchanie świadków lub powołanie biegłego,
- uczestniczyć w czynnościach, których nie można powtórzyć na rozprawie, i przeglądać akta w zakresie przewidzianym ustawą,
- zaskarżyć zażaleniem odmowę wszczęcia postępowania oraz jego umorzenie.
Prawa przed sądem — oskarżyciel posiłkowy
Po wniesieniu aktu oskarżenia pokrzywdzony nie jest już automatycznie stroną. Aby zachować aktywną rolę, powinien do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego złożyć oświadczenie, że będzie działał jako oskarżyciel posiłkowy. Daje mu to prawo zadawania pytań, składania wniosków dowodowych i wnoszenia apelacji niezależnie od prokuratora.
Pokrzywdzony może też wnioskować o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę — sąd rozstrzyga o tym w wyroku skazującym. W wielu sprawach możliwa jest również mediacja między pokrzywdzonym a podejrzanym, której wynik sąd bierze pod uwagę.
Ochrona i informacja
Pokrzywdzony ma prawo do ochrony danych o miejscu zamieszkania, a w sprawach przeciwko wolności seksualnej — do przesłuchania w szczególnym, chroniącym go trybie. Osobie pokrzywdzonej przemocą przysługują środki ochrony, takie jak zakaz zbliżania się orzekany wobec sprawcy.
Na wniosek pokrzywdzonego zawiadamia się go o opuszczeniu przez skazanego zakładu karnego. Organy mają obowiązek pouczyć pokrzywdzonego o jego uprawnieniach na piśmie; w sprawach poważniejszych lub zawiłych warto jednak skorzystać z pomocy pełnomocnika.
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.