Zadatek zabezpiecza wykonanie umowy: jeżeli umowy nie wykona strona, która go dała, druga może zadatek zachować, a jeżeli nie wykona ta, która go otrzymała — trzeba zwrócić go w podwójnej wysokości. Zaliczka to zwykła wpłata na poczet ceny: przy niewykonaniu umowy podlega po prostu zwrotowi, bez dodatkowej sankcji.
Zadatek: sankcja za zerwanie umowy
Zadatek jest uregulowany wprost w Kodeksie cywilnym. W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju kwota dana przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała — żądać sumy dwukrotnie wyższej.
Zadatek działa więc w obie strony i motywuje obie strony do wykonania umowy. W razie jej wykonania zadatek zalicza się na poczet świadczenia strony, która go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, podlega zwrotowi.
Zaliczka: zwykła wpłata na poczet ceny
Zaliczka nie ma własnej regulacji w Kodeksie cywilnym — to po prostu częściowa zapłata z góry, rozliczana na zasadach ogólnych. Jeżeli umowa zostaje wykonana, zaliczkę zalicza się na cenę. Jeżeli do wykonania nie dochodzi, zaliczka podlega zwrotowi jako świadczenie za coś, czego nie zrealizowano — niezależnie od tego, która strona odpowiada za niepowodzenie.
Zaliczka nie pełni więc funkcji ochronnej. Strona poszkodowana niewykonaniem umowy może dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych, ale musi wtedy udowodnić szkodę i jej wysokość.
Najważniejsze różnice w praktyce
Wybór między zadatkiem a zaliczką przesądza o tym, co stanie się z pieniędzmi, gdy umowa się nie powiedzie.
- niewykonanie umowy przez wpłacającego: zadatek przepada na rzecz drugiej strony, zaliczka wraca
- niewykonanie umowy przez otrzymującego: zadatek zwraca się w podwójnej wysokości, zaliczkę — w pojedynczej
- rozwiązanie umowy za zgodą stron albo niewykonanie z przyczyn, za które nikt nie odpowiada: zadatek i zaliczka wracają w pojedynczej wysokości
- wykonanie umowy: obie kwoty zalicza się na poczet ceny
Jak zapisać to w umowie
Nazwa użyta w umowie ma duże znaczenie, dlatego trzeba pisać wprost: „tytułem zadatku" albo „tytułem zaliczki". Strony mogą też umownie zmodyfikować skutki zadatku, na przykład ustalić inną wysokość zwrotu. Gdy kwota wpłaty jest znaczna albo umowa dotyczy ważnego kontraktu, warto skonsultować zapis z prawnikiem — spory o to, czy wpłata była zadatkiem, czy zaliczką, należą do częstych.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.