Rękojmia to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady fizyczne i prawne rzeczy, niezależna od gwarancji. Kupujący może żądać naprawy, wymiany, obniżenia ceny albo odstąpić od umowy przy wadzie istotnej. W obrocie między przedsiębiorcami kupujący musi zbadać rzecz i niezwłocznie zawiadomić o wadzie, a strony mogą rękojmię umownie ograniczyć lub wyłączyć.
Na czym polega rękojmia
Rękojmia wynika wprost z Kodeksu cywilnego i obciąża sprzedawcę z mocy prawa — nie trzeba jej zapisywać w umowie. Obejmuje wady fizyczne, czyli niezgodność rzeczy z umową: brak właściwości, o których zapewniał sprzedawca, nieprzydatność do celu wynikającego z umowy czy wydanie rzeczy niekompletnej. Obejmuje też wady prawne, na przykład gdy rzecz stanowi własność osoby trzeciej albo jest obciążona prawem osoby trzeciej.
Rękojmi nie należy mylić z gwarancją, która jest dobrowolnym oświadczeniem gwaranta — najczęściej producenta — i działa obok rękojmi, nie zamiast niej.
Uprawnienia kupującego i terminy
Z tytułu rękojmi kupującemu przysługują cztery uprawnienia: żądanie naprawy rzeczy, żądanie wymiany na wolną od wad, złożenie oświadczenia o obniżeniu ceny albo — gdy wada jest istotna — odstąpienie od umowy. Sprzedawca może w pewnych granicach zablokować obniżenie ceny lub odstąpienie, niezwłocznie wymieniając rzecz albo usuwając wadę.
Sprzedawca odpowiada za wady fizyczne stwierdzone przed upływem dwóch lat od wydania rzeczy, a przy nieruchomościach — pięciu lat. Roszczenia o naprawę lub wymianę przedawniają się z upływem roku od stwierdzenia wady.
Obostrzenia w obrocie profesjonalnym
Między przedsiębiorcami obowiązują tak zwane akty staranności. Kupujący traci uprawnienia z rękojmi, jeżeli nie zbadał rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju i nie zawiadomił niezwłocznie sprzedawcy o wadzie — a gdy wada wyszła na jaw później, jeżeli nie zawiadomił niezwłocznie po jej stwierdzeniu.
W praktyce oznacza to obowiązek sprawdzenia dostawy przy odbiorze i szybkiego, udokumentowanego zgłoszenia zastrzeżeń, na przykład protokołem i wiadomością e-mail. Utrata uprawnień nie następuje, gdy sprzedawca wadę podstępnie zataił.
Rękojmię można umownie ukształtować
W umowach między przedsiębiorcami strony mogą odpowiedzialność z rękojmi rozszerzyć, ograniczyć, a nawet całkowicie wyłączyć — inaczej niż w obrocie z konsumentami. Wyłączenie jest jednak bezskuteczne co do wad, które sprzedawca podstępnie zataił. Przed podpisaniem umowy sprzedaży lub dostawy warto więc sprawdzić, czy kontrahent nie wyłączył rękojmi w swoich ogólnych warunkach, i ocenić z prawnikiem, czy takie ryzyko jest do zaakceptowania.
Podstawa prawna
Opracowanie: zespół Prawnet, na podstawie publicznych aktów prawnych (Dz.U., M.P.). To ogólna informacja prawna, nie porada — w indywidualnej sprawie skonsultuj się ze specjalistą.