descriptionTreść orzeczenia

Sygnatura akt I C 908/25

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 4 marca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Sieradzu – Wydział I Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Dagmara Kos

Protokolant: Iwona Bartel

Sygn. akt I C 908/25

Uzasadnienie

W pozwie z dnia 12 sierpnia 2025 r. powodowie J. U. i A. U. wnosili o zasądzenie od pozwanego (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we K. solidarnie na ich rzecz kwoty 114.209,66 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 16 kwietnia 2025 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia nienależnego w związku z nieważnością zawartej przez strony w dniu 30 czerwca 2008 r. umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie. Ponadto wnosili oni o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(pozew- k.3-6)

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów solidarnie na jego rzecz kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się orzeczenia dnia zapłaty. Zgłosił on w niej zarzut przedawnienia roszczenia powodów.

(odpowiedź na pozew- k.31-58)

W piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2025 r. pełnomocnik pozwanego posiadający także pełnomocnictwo do składania w imieniu pozwanego oświadczeń materialnoprawnych złożył pełnomocnikowi powodów oświadczenie o potrąceniu wierzytelności zgłoszonej w pozwie o zapłatę kwoty 114.005,70 zł z wierzytelnościami przysługującymi pozwanemu od powodów z tytułu zwrotu środków pieniężnych w wysokości 69.531,16 zł wypłaconych w dniu 3 lipca 2008 r. i kwoty 3.789,72 zł jako kwoty urealniającej wartość wypłaconego kapitału kredytu czyli łącznie wierzytelności w kwocie 73.320,88 zł i z tytułu zwrotu kwoty 536,06 zł przekazanej powodom po dniu 21 lipca 2010 r. tytułem nadpłaty powstałej po całkowitej spłacie zadłużenia wynikającego z umowy. Na wypadek uznania, że umowa kredytu jest nieważna podniósł on też zarzut potrącenia wierzytelności dochodzonej przez powodów w kwocie 114.005,70 zł z wierzytelnościami pozwanego z tytułu zwrotu środków pieniężnych w wysokości 69.531,16 zł wypłaconych w dniu 3 lipca 2008 r. i kwoty 3.789,72 zł jako kwoty urealniającej wartość wypłaconego kapitału kredytu czyli łącznie wierzytelności w kwocie 73.320,88 zł i z tytułu zwrotu kwoty 536,06 zł przekazanej powodom po dniu 21 lipca 2010 r. tytułem nadpłaty powstałej po całkowitej spłacie zadłużenia wynikającego z umowy.

(pismo procesowe pozwanego- k.188-190)

Na rozprawie w dniu 27 lutego 2026 r. pełnomocnik powoda popierał powództwo a pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa.

(protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:05:01 – 00:35:37- koperta k.211)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje

W 2008 r. będący małżonkami pozostającymi w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej powodowie J. U. i A. U. potrzebowali środków finansowych w kwocie około 70.000,00 zł na remont domu i w celu ich pozyskania postanowili oni zaciągnąć kredyt. Poszukiwaniem oferty kredytowej zajmował się powód. Powód dowiadywał się o możliwość zawarcia umowy kredytu złotówkowego. Wybrał on wówczas ofertę kredytu złotówkowego oferowanego przez (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we K., gdyż w tym banku powodowie mogli uzyskać wyższą niż w innych bankach kwotę kredytu.

(zeznania powodów: J. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:04 – 00:30:47 w zw. 00:05:58 – 00:19:09- koperta k.211, A. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:47 – 00:31:35 w zw. 00:19:09 – 00:29:19- koperta k.211)

Gdy powodowie przybyli do banku podpisać umowę kredytu, pracownik banku zaproponował im zawarcie umowy kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego i twierdził, że taki kredyt ma lepsze warunki, gdyż rata jego spłaty jest niższa niż rata spłaty kredytu złotówkowego. Informował on też powodów, że frank szwajcarski jest stabilną walutą. Nie przedstawiał im on informacji historycznej wskazującej jak w poprzednich latach kształtował się kurs tej waluty. Nie przedstawiał on też powodom symulacji pokazującej jak zmiana kursu franka szwajcarskiego wpłynie na wysokość zobowiązania. Powodowie nie byli również informowani o tym w jaki sposób bank tworzy własne tabele kursowe.

(zeznania powodów: J. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:04 – 00:30:47 w zw. 00:05:58 – 00:19:09- koperta k.211, A. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:47 – 00:31:35 w zw. 00:19:09 – 00:29:19- koperta k.211)

W dniu 23 czerwca 2008 r. powodowie złożyli wniosek kredytowy na druku pozwanego. Wnioskowali w nim o przyznanie im kredytu na sfinansowanie remontu domu jednorodzinnego położonego w I. przy ul. (...), na działce nr (...) objętej (...) nr (...) oraz spłaty kredytu zaciągniętego w banku na cele mieszkaniowe. Wskazywali, że ich udział własny w tej inwestycji to kwota 129.893,62 zł, co stanowi 66,38 % jej wartości. Wnioskowali o kwotę 65.790,38 zł kredytu do wypłaty udzielonego w walucie CHF na 204 miesiące. Wnioskowali też, by kredyt był im wypłacony jednorazowo. Wniosek o kredyt został rozpatrzony pozytywnie.

(kserokopia wniosku kredytowego- k.11-12, kserokopia oceny wniosku- k.66-68)

W dniu 30 czerwca 2008 r. powodowie zawarli z (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we K. umowę kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...). Zgodnie z § 2 ust. 1 tej umowy bank udzielił im kredytu w kwocie 69.531,16 zł nominowanego do waluty CHF według kursu kupna CHF obowiązującego w banku w dniu uruchomienia całości kredytu lub jego poszczególnych transz – w przypadku wypłaty kredytu w transzach na okres 204 miesięcy od dnia podpisania umowy. Jak wynikało z § 1 tej umowy kredyt udzielony został na sfinansowanie remontu domu jednorodzinnego położonego w I. przy ul(...), na działce nr (...) objętej (...) nr (...) oraz spłatę kredytu zaciągniętego w banku na cele mieszkaniowe, którego pierwotnym celem był zakup domu mieszkalnego. W myśl § 3 ust. 1 umowy kredyt miał być wypłacony w 1 transzy w drodze przelewu środków. Zgodnie z § 3 ust. 2 umowy kredytu miał być wypłacony w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłacanej kwoty (transzy) na CHF według kursu kupna CHF obowiązującego w banku w dniu wypłaty środków. Zgodnie z § 3 ust. 3 umowy uruchomienie kredytu miało nastąpić nie później niż w terminie 5 dni roboczych od dnia, w którym kredytobiorcy spełnią ostatni z następujących warunków: ustanowią prawne zabezpieczenie spłaty kredytu zgodnie z § 12 ust. 1 i 6 umowy z wyłączeniem postanowień § 12 ust. 1 lit. a, udokumentują wniesienie minimalnego wkładu własnego, chyba że dokumenty potwierdzające wniesienie wkładu własnego zostały przedłożone wraz z wnioskiem kredytowym, przedłożą pisemną dyspozycję wypłaty środków, przedłożą wniosek o wpis hipoteki do księgi wieczystej potwierdzony przez sąd wieczysto – księgowy wraz z dowodem opłaty wniosku oraz oświadczenie o ustanowieniu hipoteki i przedłożą polisę ubezpieczenia nieruchomości, o której mowa w § 12 ust. 1 lit. a umowy wraz z jej cesją na bank.

(zeznania powodów: J. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:04 – 00:30:47 w zw. 00:05:58 – 00:19:09- koperta k.211, A. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:47 – 00:31:35 w zw. 00:19:09 – 00:29:19- koperta k.211, kserokopia umowy- k.12v-15)

Zgodnie z § 2 ust. 3 umowy prowizja banku zawarta była w kwocie kredytu i wynosiła 1.042,97 zł.

(kserokopia umowy- k.12v-15)

Jak wynikało z § 2 ust. 4 umowy oprocentowanie kredytu miało być zmienne jednak nie wyższe niż czterokrotność wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne) obowiązującej w dniu, za który naliczane jest oprocentowanie. Miało się ono równać sumie stopy bazowej, o której mowa w § 2 ust. 5 umowy obowiązującej w dniu uruchomienia kredytu lub jego pierwszej transzy oraz stałej marży banku wynoszącej 2,09 % w stosunku rocznym. Na dzień podjęcia decyzji kredytowej wynosiło ono 5,15 % w stosunku rocznym. Zgodnie z § 2 ust. 5 umowy za obowiązującą w dniu uruchomienia kredytu lub jego pierwszej transzy stopę bazową miało się przyjmować wysokość stawki LIBOR 6M dla CHF ustalaną dwa dni przed dniem, w którym stopa bazowa miała obowiązywać, o godzinie 11 czasu londyńskiego i ogłaszanej na stronach internetowych J.. W przypadku braku notowań stawki LIBOR 6M dla danego dnia, do wyliczenia stopy procentowej miało się stosować notowania z dnia poprzedzającego, w którym było prowadzone notowanie stawki LIBOR 6M. Stopę bazową miało się zaokrąglać zgodnie z zasadami matematycznymi do dwóch miejsc po przecinku.

(kserokopia umowy- k.12v-15)

Zabezpieczeniem wierzytelności banku z tytułu udzielonego kredytu w myśl § 12 ust. 1 umowy była hipoteka kaucyjna do wysokości 139.062,32 zł na nieruchomości położonej w I. przy (...), na działce nr (...), weksel in blanco z wystawienia kredytobiorców wraz z deklaracją wekslową i cesja praw z polisy ubezpieczenia przedmiotu zabezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych przy sumie ubezpieczenia równej co najmniej aktualnej wartości rynkowej nieruchomości (pomniejszonej o wartość gruntu – jeśli została określona przez rzeczoznawcę majątkowego) i wskazanie banku jako pierwszego uposażonego z tytułu ubezpieczenia na życie kredytobiorców w (...) S.A. (...) do wysokości całkowitego zadłużenia z tytułu umowy kredytu.

(kserokopia umowy- k.12v-15)

W myśl § 6 ust. 1 umowy kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu w 198 równych ratach kapitałowo – odsetkowych w terminie do 15 dnia każdego miesiąca począwszy od miesiąca, w którym kredyt został wypłacony w całości, pod warunkiem, że okres pomiędzy wypłatą kredytu a deklarowanym dniem spłaty jest dłuższy niż 15 dni. W przypadku, gdy okres ten jest krótszy, kredytobiorcy mieli spłacać kredyt od 15 dnia miesiąca następnego. Wysokość rat miała zostać określona w „Harmonogramie spłat”. Stosownie do § 6 ust. 3 umowy wysokość rat kapitałowo – odsetkowych miała zostać ustalona po przeliczeniu kwoty wypłaconego kredytu na CHF stosownie do postanowień umowy. Zgodnie z § 6 ust. 4 umowy raty kredytu wraz z należnymi odsetkami miały być płatne w złotych w kwocie stanowiącej równowartość CHF na rachunek kredytu wskazany w umowie. W myśl § 6 ust. 5 umowy jako datę spłaty raty kredytu przyjmować się miało datę wpływu środków na rachunek kredytu. Kwota wpłaty raty w złotych przeliczana miała być na CHF według kursu sprzedaży obowiązującego w banku w dniu wpływu środków do banku.

(zeznania powodów: J. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:04 – 00:30:47 w zw. 00:05:58 – 00:19:09- koperta k.211, A. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:47 – 00:31:35 w zw. 00:19:09 – 00:29:19- koperta k.211, kserokopia umowy- k.12v-15)

W myśl § 11 ust. 3 umowy do spraw nieuregulowanych umową miały znajdować zastosowanie postanowienia Regulaminu udzielania kredytów/pożyczek hipotecznych przez (...) S.A., który stanowi integralną część umowy oraz przepisy Prawa bankowego i kodeksu cywilnego.

(kserokopia umowy- k.34-36, kserokopia Regulaminu udzielania kredytów/ pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A.- k.16-20)

W czasie zawarcia umowy kredytu powód prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu samochodami. Działalność tę prowadził on na terenie całego kraju a siedzibę firmy miał zarejestrowaną w domu, którego remont został sfinansowany kredytem. Powódka nie prowadziła w tym czasie działalności gospodarczej.

(zeznania powodów: J. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:04 – 00:30:47 w zw. 00:05:58 – 00:19:09- koperta k.211, A. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:47 – 00:31:35 w zw. 00:19:09 – 00:29:19- koperta k.211)

W dniu 30 czerwca 2008 r. powodowie złożyli dyspozycję wypłaty kredytu.

(kserokopia dyspozycji wypłaty- k.144)

W wykonaniu umowy pozwany po potrąceniu prowizji i składek na ubezpieczenie kredytu wypłacił kredytobiorcom w dniu 3 lipca 2008 r. kwotę 65.790,38 zł.

(kserokopia zaświadczenia- k.21)

W dniu 4 lipca 2008 r. pozwany sporządził harmonogram spłat kredytu, który przesłał powodom.

(kserokopia harmonogramu- k.146)

Powodowie mieszkali w domu wyremontowanym za środki z kredytu przed tym remontem i mieszkają w nim nadal.

(zeznania powodów: J. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:04 – 00:30:47 w zw. 00:05:58 – 00:19:09- koperta k.211, A. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:47 – 00:31:35 w zw. 00:19:09 – 00:29:19- koperta k.211)

W okresie od 5 sierpnia 2008 r. do 21 lipca 2010 r. powodowie wpłacili na poczet spłaty kredytu kwotę 114.209,66 zł. Kredyt został spłacony w całości.

(zeznania powodów: J. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:04 – 00:30:47 w zw. 00:05:58 – 00:19:09- koperta k.211, A. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:47 – 00:31:35 w zw. 00:19:09 – 00:29:19- koperta k.211kserokopia informacji pozwanego- k.22v)

W piśmie z dnia 9 kwietnia 2025 r. powodowie złożyli reklamację w związku z zastosowaniem w umowie kredytu niedozwolonych postanowień umownych przewidujących stosowanie do przeliczeń kwoty udzielonego kredytu oraz wysokości poszczególnych rat spłaty kursów walut ustalonych swobodnie w tabeli kursowej tworzonej przez bank i w związku z tym wezwali go do zwrotu kwoty stanowiącej sumę wszystkich uiszczonych przez nich dotychczas na podstawie tej umowy rat kapitałowo – odsetkowych i innych opłat to jest kwoty 114.209,66 zł.

(kserokopia reklamacji- k.23)

W piśmie z dnia 24 kwietnia 2025 r. pozwany poinformował powodów, że nie znajduje podstaw do uwzględnienia ich roszczenia.

(kserokopia pisma pozwanego- k.24-25)

W pismach z dnia 6 listopada 2025 r. pełnomocnik pozwanego wezwał powodów do zapłaty na rzecz pozwanego kwoty 69.531,16 zł tytułem zwrotu środków pieniężnych w ich nominalnej wysokości udostępnionych przez bank na podstawie umowy, kwoty 536,06 zł tytułem zwrotu środków pieniężnych przekazanych przez bank po dniu 21 lipca 2010 r. tytułem zwrotu nadpłaty powstałej po całkowitej spłacie zadłużenia wynikającego z umowy i kwoty 3.789,72 zł tytułem obowiązku zwrotu nie tylko nominalnej, ale realnej wartości środków pieniężnych udostępnionych na podstawie umowy w terminie 7 dni od odebrania tych pism. Wezwania te zostały nadane na poczcie w dniu 6 listopada 2025 r.

(kserokopie wezwań- k.166-167, k.174-175, wydruki śledzenia przesyłek- k.173, k.181, k.192-194)

Powodowie powzięli wiedzę, iż ich umowa może zawierać niedozwolone postanowienia umowne w latach 2022 – 2023.

(zeznania powodów: J. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:04 – 00:30:47 w zw. 00:05:58 – 00:19:09- koperta k.211, A. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:47 – 00:31:35 w zw. 00:19:09 – 00:29:19- koperta k.211)

W piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2025 r. pełnomocnik pozwanego posiadający także pełnomocnictwo do składania w imieniu pozwanego oświadczeń materialnoprawnych złożył pełnomocnikowi powodów oświadczenie o potrąceniu wierzytelności zgłoszonej w pozwie o zapłatę kwoty 114.005,70 zł z wierzytelnościami przysługującymi pozwanemu od powodów z tytułu zwrotu środków pieniężnych w wysokości 69.531,16 zł wypłaconych w dniu 3 lipca 2008 r. i kwoty 3.789,72 zł jako kwoty urealniającej wartość wypłaconego kapitału kredytu czyli łącznie wierzytelności w kwocie 73.320,88 zł i z tytułu zwrotu kwoty 536,06 zł przekazanej powodom po dniu 21 lipca 2010 r. tytułem nadpłaty powstałej po całkowitej spłacie zadłużenia wynikającego z umowy.

(pismo procesowe pozwanego- k.188-190)

Powodowie oświadczyli na rozprawie, że mają świadomość, iż w przypadku przesłankowego stwierdzenia nieważności umowy kredytu pozwany może żądać od nich zwrotu kapitału i wynagrodzenia za korzystanie z kapitału oraz, że mając tę świadomość chcą aby Sąd stwierdził nieważność umowy kredytu.

(zeznania powodów: J. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:04 – 00:30:47 w zw. 00:05:58 – 00:19:09- koperta k.211, A. U.- protokół rozprawy na płycie CD z dnia 27 lutego 2026 r. 00:30:47 – 00:31:35 w zw. 00:19:09 – 00:29:19- koperta k.211)

Ustaleń stanu faktycznego Sąd dokonał w oparciu o zeznania powodów oraz powołane wyżej dokumenty, których treści strony nie kwestionowały a pozostałe złożone dokumenty Sąd pominął, jako że nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd nie dał wiary zeznaniom powodów w tej części, w której podawali oni, że umowę kredytu zawarli w tym samym dniu, w którym przedstawiono im ofertę jej zawarcia. Ich zeznania w tym zakresie pozostawały bowiem w sprzeczności z wnioskiem kredytowym i umową kredytu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Powodowie domagali się zasądzenia od pozwanego na ich rzecz kwoty 114.209,66 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia się pozwanego w związku z nieważnością umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie zawartej pomiędzy nimi a pozwanym w dniu 30 czerwca 2008 r. i pobraniem na jej podstawie świadczeń nienależnych.

Ponieważ powodowie żądali zwrotu uiszczonych przez nich na rzecz pozwanego świadczeń wynikających z umowy kredytu, dla rozstrzygnięcia o ich żądaniu należało przesłankowo ustalić czy umowa ta była umową ważną.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umowy (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 38 ze zm.), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W myśl art. 69 ust. 2 prawa bankowego umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Z powyższego wynika, że umowa kredytu jest umową nazwaną. Wynikająca z ustawy definicja tej umowy wskazuje, że jest ona umową dwustronnie zobowiązującą. Z jednej strony, bank zobowiązany jest do oddania do dyspozycji drugiej strony kwoty kredytu, a jednocześnie staje się uprawniony do uzyskania spłaty oddanej do dyspozycji kredytobiorcy kwoty. Z drugiej strony, kredytobiorca ma prawo domagać się od banku wypłaty kredytu, a potem obciąża go obowiązek zwrotu oddanej do jego dyspozycji kwoty. Wobec nałożenia na kredytobiorcę obowiązku zapłacenia bankowi odsetek oraz prowizji, które mają charakter wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych banku, umowa kredytu jest odpłatna. Jest też umową konsensualną, to znaczy dochodzi do skutku w wyniku samego uzgodnienia przez strony jej podstawowych postanowień. Przedmiotem kredytu musi być określona kwota pieniężna. W umowie muszą być też określone zasady spłaty sumy kredytu.

W chwili zawarcia umowy kredytu przez powodów prawo bankowe nie przewidywało literalnie możliwości udzielania kredytów denominowanych i indeksowanych. Dopiero ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 165, poz. 984), która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r., dodano w art. 69 ust. 2 pkt 4 a, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, umowa o kredyt powinna określać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo – odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ponadto ustawą tą do art. 69 dodano ust. 3, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo – odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.

Choć ustawa prawo bankowe w chwili zawarcia umowy przez powodów i pozwanego literalnie nie przewidywała możliwości udzielania kredytów indeksowanych, nie budzi wątpliwości Sądu dopuszczalność konstruowania w tym czasie zarówno umów kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej, w których wysokość kwoty kredytu wyrażonej w złotych jest określana (indeksowana) według kursu danej waluty obcej w dniu wydania, jak i umów kredytu denominowanego w walucie obcej, w których wartość kwoty kredytu jest wyrażona w walucie obcej, ale jest uruchamiana w złotych po przyjętym kursie przeliczeniowym. Zastosowanie bowiem konstrukcji przeliczeń pomiędzy walutą krajową i walutami zagranicznymi w celu ustalenia wysokości świadczeń, do których obowiązany jest kredytobiorca w ramach realizacji obowiązku zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu i zapłaty odsetek nie narusza istoty umowy kredytu. Nadal zachowana jest zasada, zgodnie z którą bank udostępnia kredytobiorcy kapitał kredytu, kredytobiorca go wykorzystuje i zobowiązany jest do zwrotu. Zastosowanie przeliczeń oznacza jedynie modyfikację wysokości świadczeń, do których zobowiązane będą strony, ale nie ingeruje w ogólną konstrukcję umowy. Zabieg taki mieści się w granicach swobody umów (art. 353 1 kc). W przypadku umów kredytu indeksowanego miała miejsce modyfikacja istniejącej umowy nazwanej – umowy kredytu, która doprowadziła do wykształcenia się w obrocie pewnego rodzaju tych umów, cechujących się określonymi zasadami ustalania świadczeń stron. Wykształcenie się w praktyce umów o określonych cechach doprowadziło następnie do ich częściowej regulacji ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw.

Zgodnie z art. 4 powołanej wyżej ustawy w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4 a w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone – do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Wskazany przepis wprost potwierdza zatem stosowanie przepisów dodanych ustawą nowelizującą prawo bankowe do umów zawartych przed tą nowelizacją. W tej sytuacji nielogicznym byłoby uznanie, że wyrażona w nim norma nie ma zastosowania, gdyż wcześniej zawarte umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego są nieważne jako niedopuszczalne w dacie ich zawierania.

Zgodnie z art. 385 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przepisu tego wynika zatem, że aby uznać postanowienie umowne za niedozwolone powinny zostać spełnione następujące przesłanki:

- postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione (nie było negocjowane),

- postanowienie nie dotyczy sformułowanych jednoznacznie głównych świadczeń stron,

- w wyniku zawarcia w umowie tego postanowienia prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,

- doszło tym samym do rażącego naruszenia interesów konsumenta.

Zgodnie z art. 385 2 kc oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Zgodnie z art. 22 1 kc za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż w czasie zawierania umowy powódka nie prowadziła działalności gospodarczej i zawierając ją działała jako konsumentka. Nie ulega też wątpliwości, iż powód prowadził wówczas działalność gospodarczą a siedzibę firmy miał zarejestrowaną w domu, na którego remont zaciągnięty został kredyt. Nie oznacza to jednak, iż powód nie mógł w tym czasie zawierać umów w charakterze konsumenta. W ocenie Sądu zawierając umowę kredytu z dnia 30 czerwca 2008 r. powód działał właśnie jako konsument. Powód potrzebował kredytu na sfinansowanie remontu domu, w którym mieszkał, a więc na zaspokojenie swoich potrzeb mieszkaniowych. Wynika to zarówno z wniosku kredytowego jak i z treści samej umowy kredytu. Cel, na jaki udzielony został kredyt, nie był więc związany z działalnością gospodarczą prowadzoną przez powoda, która polegała na handlu samochodami i której nie prowadził on w tym domu a na terenie całej Polski. Skoro zatem obojgu kredytobiorcom przysługiwał status konsumentów przy zawarciu umowy kredytu, umowę można badać pod kątem zawierania przez nią niedozwolonych postanowień umownych.

Sąd nie miał wątpliwości, że kredytobiorcy nie mieli wpływu na kształt postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych zawartych w § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 i § 6 ust. 4 i 5 umowy oraz postanowień zawartych w § 6 ust. 3 umowy. Od ich decyzji zależało czy zawrzeć umowę, w jakiej wysokości chcieliby zaciągnąć kredyt i na jaki okres. Pozwany nie wykazał natomiast, że kredytobiorcy indywidualnie uzgodnili wyżej wskazane postanowienia dotyczące klauzuli waloryzacyjnej, w tym sposób ustalenia wysokości kursów waluty po jakich miały być przeliczone kredyt do wypłaty oraz wysokość rat oraz czas, w którym ustalona zostanie wysokość rat. W tym miejscu zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 385 1 § 4 kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Pojęcie postanowień określających główne świadczenia stron kojarzone jest ze świadczeniami charakteryzującymi daną umowę, określającymi jej istotę, czyli tzw. essentialia negotii, rozumiane jako cechy, według których dokonuje się kwalifikacji konkretnej czynności prawnej do ustawowo wyróżnionych typów czynności. Ocena powinna być dokonywana w odniesieniu do konkretnej umowy z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności.

Zdaniem Sądu głównego świadczenia stron, w przypadku umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, dotyczą również klauzule indeksacyjne określające kurs wymiany waluty obcej w jakiej ustalane jest zobowiązanie kredytobiorcy i przeliczana jest wysokość podlegającej spłacie w PLN raty kredytu. Decydują one bowiem o wysokości głównych świadczeń kredytobiorcy oraz o wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego de facto element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że klauzule indeksacyjne zawarte w § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 i § 6 ust. 4 i 5 umowy dotyczą głównych świadczeń stron umowy. Rozważenia zatem wymagało czy powyższe postanowienia umowne zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co zgodnie z art. 385 1 § 1 kc wykluczałoby ich kontrolę pod kątem nieuczciwego charakteru w obrocie z konsumentami.

W ocenie Sądu zapis § 2 ust. 1 umowy kredytu stanowiący, że bank udziela kredytu w kwocie 69.531,16 zł nominowanego do waluty CHF według kursu kupna CHF obowiązującego w banku w dniu uruchomienia całości kredytu lub jego poszczególnych transz – w przypadku wypłaty kredytu w transzach oraz zapis § 3 ust. 2 umowy stanowiący, że kredyt wypłacany jest w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłacanej kwoty (transzy) na CHF według kursu kupna CHF obowiązującego w banku w dniu wypłaty środków są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umowy co do wyrażonej w walucie CHF wartości udzielonego kredytu. Na podstawie tych postanowień umowy nie można bowiem określić kwoty pieniężnej odpowiadającej wartości udzielonego kredytu w walucie obcej jako walucie rozliczeniowej. Ustalenie tej kwoty zależało bowiem od dwóch niewiadomych – kursu wymiany waluty i momentu jego ustalenia. Kurs wymiany waluty ma bowiem określać tabela kursowa banku, będąca aktem wewnętrznym, jednostronnym przedsiębiorcy, nieweryfikowalnym jeżeli chodzi o zasady ustalania wysokości kursu CHF. Brak jest nadto możliwości wskazania w sposób pewny momentu ustalenia tego kursu skoro jak wynika z § 3 ust. 3 umowy uruchomienie kredytu miało nastąpić po spełnieniu warunków wymienionych w tym przepisie.

Zgodnie więc z tymi postanowieniami łączącej strony umowy ustalenie salda zadłużenia konsumentów miało nastąpić według kursu kupna CHF obowiązującego w banku w dniu uruchomienia kredytu lub jego poszczególnych transz. W oparciu o takie zapisy umowy nie sposób jest uznać, że całkowity koszt zaciąganego przez powodów jako konsumentów zobowiązania został określony w sposób jednoznaczny.

Także zapis § 6 ust. 4 stanowiący, że raty kredytu wraz z należnymi odsetkami są płatne w złotych w kwocie stanowiącej równowartość CHF na rachunek kredytu wskazany w umowie i zapis § 6 ust. 5 umowy stanowiący, że kwota wpłaty raty w złotych przeliczana jest na CHF według kursu sprzedaży obowiązującego w banku w dniu wpływu środków do banku są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umowy. W tym przypadku nie sposób jest określić wysokości świadczeń powodów, gdyż zostały one uzależnione od pozostających poza umową tabel kursowych ustalanych przez kredytodawcę w oparciu o niewyjaśnione kryteria.

To te właśnie zapisy nie określają w sposób prosty i zrozumiały głównych świadczeń stron umowy.

Reasumując stwierdzić należy, że analiza powyższych zapisów umowy nie pozwala przyjąć, iż zostały one wyrażone prostym i zrozumiałym językiem jak wymaga tego art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG lub, że zgodnie z art. 385 1 § 1 kc zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nie sposób jest przyjąć, aby w oparciu o nie przeciętny konsument mógł ustalić lub zweryfikować wysokość swojego zobowiązania, w tym obciążającej go raty spłaty kredytu czyli aby miał pełną świadomość i pełne rozeznanie co do wysokości obciążających go świadczeń. Tym samym zakwestionowane klauzule mogły podlegać kontroli w ramach systemu ochrony konsumentów przed stosowaniem nieuczciwych warunków umowy przez przedsiębiorców.

Niejednoznaczność postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych pozwalała badać czy postanowienia te nie były abuzywne. Należało zatem ustalić czy wskazane postanowienia umowne, kształtowały prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały ich interesy.

Dobre obyczaje to reguły postępowania niesprzeczne z etyką i moralnością. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są: niedoinformowanie drugiej strony umowy, spowodowanie jej dezorientacji, wywołanie u klienta błędnego przekonania, wykorzystanie niewiedzy klienta lub jego naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego niezgodnie z zasadą równorzędności stron. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania.

Rażące naruszenie interesów konsumenta ma miejsce wówczas, gdy umowa przewiduje nieusprawiedliwione dysproporcje, na niekorzyść konsumenta, w rozłożeniu umownych praw i obowiązków. Chodzi o zawarcie w umowie postanowień, które szczególnie mocno godzą w interesy majątkowe konsumenta.

W ocenie Sądu wprowadzenie do umowy klauzul zawartych w § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 i § 6 ust. 4 i 5 umowy jest działaniem wbrew dobrym obyczajom. Na podstawie powyższych postanowień kredytodawca przyznał bowiem sobie prawo do przeliczenia zobowiązania powodów po kursie określonym w tabeli kursowej i do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego walutą CHF poprzez wyznaczenie w tabelach kursowych kursu sprzedaży CHF oraz wartości spreadu walutowego. Przedmiotowe postanowienia dawały kredytodawcy uprawnienie do określenia wysokości kursu sprzedaży i kupna CHF bez jakichkolwiek wytycznych, ram czy ograniczeń. Pozwany miał więc dowolność w kształtowaniu wysokości zobowiązania powodów, których kredyt indeksowany był kursem CHF. Postanowienia dotyczące waloryzacji są niedozwolone również z uwagi na to, że ustalają inną wysokość kursu przyjętego dla przeliczeń kwoty udzielonego kredytu ze złotówek na franka szwajcarskiego i inną wysokość kursu przyjętego dla przeliczeń przy ustalaniu wysokości wymaganej spłaty z franka szwajcarskiego na złotówki.

Takie ukształtowanie klauzuli waloryzacyjnej, zgodnie z którym bank może w sposób dowolny i niepoddający się weryfikacji ustalać kursy waluty, stanowiące narzędzie indeksacji, a tym samym wpływać na wysokość własnych korzyści i generować dodatkowe i nieprzewidziane umową koszty dla kredytobiorcy, rażąco narusza zasadę równowagi kontraktowej na niekorzyść konsumenta i dobre obyczaje (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2011 r., VI ACa 420/11).

Klauzulą abuzywną jest postanowienie umowne zezwalające stronie (bankowi) na dowolne kształtowanie wysokości świadczenia drugiej strony. Takie postanowienie nie przestaje być niedozwolone tylko dlatego, że zostało wykorzystane ze stosunkowo niewielkim pokrzywdzeniem kontrahenta. Niedozwolony charakter klauzuli i konieczność jej wyeliminowania z umowy wynika bowiem z nieakceptowalnego oddania jednej ze stron uprawnienia do określenia wysokości świadczenia drugiej strony, niezależnie od tego czy strona zastrzegająca korzystne dla siebie świadczenie wykorzystała swą uprzywilejowaną pozycję tylko w umiarkowanym stopniu. W świetle bowiem art. 385 1 kc kontroli podlega treść umowy, a nie sposób jej wykonania czy też sposób ewentualnego wykorzystania badanego postanowienia umownego przez przedsiębiorcę, na którego korzyść postanowienie to zostało zastrzeżone. Postanowienie umowne skutkujące rażącą dysproporcją uprawnień i obowiązków kontraktowych na niekorzyść konsumenta jest abuzywne od chwili zawarcia umowy, bez względu na to czy i jak przedsiębiorca skorzysta z przewidzianych w nim uprawnień. Ocena zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami dokonywana jest na dzień zawarcia umowy. Oznacza to, że kontroli podlega samo uprawnienie do stosowania danej klauzuli a nie sposób jego wykorzystania. Z tej przyczyny wysokość kursów CHF, jakie bank przyjmował do przeliczenia salda kredytu do wypłaty i ustalenia wysokości rat kredytu, nie miała znaczenia dla oceny abuzywnego charakteru postanowień umowy.

Zapisy zawarte w § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 i § 6 ust. 4 i 5 umowy, w ocenie Sądu, nie tylko kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ale też rażąco naruszają ich interesy. W ocenie Sądu powodowie po analizie wskazanych postanowień umowy nie mogli uzyskać wiedzy o wysokości ich zobowiązania w walucie CHF, która to wysokość miała się przekładać na wysokość rat kredytu, jakie zobowiązani byli spłacać. Ponadto zapisy umowy dają kredytodawcy prawo do pobierania tzw. spreadu walutowego pomimo braku ku temu ekonomicznego uzasadnienia, a nadto spread ten, rzutujący na wysokość zobowiązania powodów, jest ustalany przez kredytodawcę w sposób jednostronny, a zatem dowolny.

W przypadku kredytów udzielanych, wypłacanych i spłacanych w walucie polskiej, a jedynie waloryzowanych kursem waluty obcej nie dochodzi do żadnych realnych transakcji walutowych związanych bezpośrednio z udzieleniem kredytów, a jedynie do obliczeń matematycznych, których celem jest określenie wartości kredytów udzielonych w PLN oraz wartości poszczególnych rat spłaty według miernika wartości, jakim jest kurs waluty obcej. Kredytodawca nie ponosi zatem żadnych kosztów zakupu waluty w celu wypłaty konkretnego kredytu udzielanego w złotych, ani kosztów jej sprzedaży na rzecz kredytobiorcy i nie powinien oczekiwać ich zwrotu oraz dodatkowego wynagrodzenia (zysku) z tytułu takich czynności. W tym przypadku koszty i wynagrodzenie kredytodawcy powinny zawierać się w ramach odsetek i ujętej w nich marży. Celem indeksacji powinno być zachowanie na przestrzeni ustalonego, długiego okresu na jaki udzielane są kredyty, jednolitej wartości wzajemnych świadczeń stron. Stwierdzić tym samym należy, że wynikający z umowy obowiązek powódki ponoszenia kosztów spreadu walutowego stanowi nieuczciwą praktykę banku, mającą zagwarantować mu dodatkowe oprócz charakterystycznego dla umowy kredytu oprocentowania, wynagrodzenie.

Jednocześnie sposób, w jaki kredytodawca zastrzegł sobie ten dodatkowy zysk mijał się z zasadą transparentności i przejrzystości umowy. W postanowieniach umownych nie zostały bowiem sprecyzowane w jakikolwiek sposób kryteria ustalania przez kredytodawcę kursu kupna i kursu sprzedaży CHF. Dla oceny abuzywności postanowienia, będącego współźródłem spreadu walutowego, istotne jest zaś to, czy przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o istnieniu różnicy, ogólnie obserwowanej na rynku papierów wartościowych, między kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne, jakie niosło dla niego zastosowanie kursu sprzedaży przy obliczaniu rat kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony. Dla przeciętnego bowiem konsumenta, a więc konsumenta dobrze poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i ostrożnego istotna jest nie tylko świadomość zastosowania różnych kursów walut przy wypłacie i spłacie kredytu oraz ich zmienności, ale także orientacja co do skali wynikającego stąd, dodatkowego obciążenia finansowego.

Z treści umowy wynika, że bank udzielając kredytu w złotówkach ryzykował stratę jedynie kwoty, która została wypłacona powodom, co mogło nastąpić w przypadku znacznego spadku wartości waluty wskazanej jako waluta indeksacji. Natomiast w przypadku powodów wysokość ich zobowiązania mogła osiągnąć niczym nieograniczoną wysokość już na początkowym etapie (wraz ze spadkiem wartości waluty krajowej w stosunku do waluty indeksacji). Do tego mogło dojść również w czasie wykonywania zobowiązania po kilku lub kilkunastu latach. Ponadto umowa nie przewidywała instrumentów, które pozwoliłoby powodom na zmianę sposobu wykonywania umowy po wystąpieniu niekorzystnego dla nich wzrostu kursu walut.

Z tych też względów wskazane powyżej uregulowania umowy należy uznać za niedozwolone, gdyż mogły doprowadzić i ostatecznie doprowadziły, gdy porównamy wysokość udzielonego kredytu, wysokość spłaconego kredytu i wysokość zadłużenia, do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, czyli do nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między stronami. Ponadto naruszyły one dobre obyczaje, ponieważ doszło do wykorzystania przewagi kontraktowej banku, który dokonując wcześniej fachowej oceny ryzyka kursowego zabezpieczył swoje interesy, a nie interesy powodów, których informowano jedynie o stabilności franka szwajcarskiego.

Za abuzywne należało również uznać postanowienie z § 6 ust. 3 umowy przewidujące ustalenie przez bank rat kapitałowo – odsetkowych po przeliczeniu kwoty wypłaconego kredytu na CHF a więc dopiero po zawarciu umowy kredytu. Sprzeczne z dobrymi obyczajami jest bowiem takie ukształtowanie postanowień umowy, które pozwala przedsiębiorcy wskazywać konsumentowi wysokość jego świadczenia w piśmie przesyłanym już po zawarciu umowy.

Z tych też względów wskazane powyżej uregulowania umowy należy uznać za niedozwolone, gdyż doprowadziły, do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, czyli do nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między stronami.

W tym miejscu należy wskazać, że bank nie wykonał także swoich obowiązków w zakresie poinformowania powodów o ryzyku kursowym. Tymczasem wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by powodowie mieli pełną wiedzę co do konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zatem zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający powodom, że zaciągnięcie takiego kredytu jest bardzo ryzykowne a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. Z poczynionych w sprawie ustaleń nie wynikało, by taki obowiązek informacyjny został przez bank wykonany w sposób ponadstandardowy, dający powodom pełne rozeznanie w tym zakresie. Ponadto, rzeczywistość pokazała, że określenie nawet w przybliżeniu skali ryzyka walutowego związanego z tego rodzaju kredytami okazało się całkowicie nietrafione.

Dysproporcja praw i obowiązków stron na niekorzyść powodów jako słabszej strony stosunku zobowiązaniowego jest nieusprawiedliwiona a brak równowagi kontraktowej występuje w stopniu, który rażąco narusza interes majątkowy konsumentów.

To, że powodowie dokonali wyboru kredytu indeksowanego do waluty CHF, nie oznacza bowiem, że wyrazili zgodę na regulowanie w ramach umowy kredytu swoich praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami czy też, że wyrazili zgodę na rażące naruszenie ich interesów.

Wobec niejednoznacznych postanowień umowy określających główne świadczenia stron nie sposób jest również przyjąć, że powodowie zawarli umowę kredytu pozostając w pełni świadomi co do wynikających z niej obciążeń a tym samym, że byli w pełni rozeznani co do ryzyka jakie na siebie przyjmują. Udzielenia powodom przed zawarciem umowy wyczerpujących informacji w zakresie ryzyka kursowego nie udowodnił również pozwany, do czego zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodowego określoną w art. 6 kc był obowiązany. Brak jest też dowodu na to, by powodowie zostali pouczeni o zasadach konstruowania przez bank tabel kursowych stanowiących podstawę określenia kursu waluty na potrzeby ustalenia wysokości ich zobowiązania i wysokości rat kredytu oraz aby zostali poinformowani o tym jakie będą konsekwencje wysokiego (tj. wykraczającego poza normalne, typowe wahania) wzrostu wartości waluty do jakiej kredyt jest indeksowany, którego to wzrostu, z uwagi na długi okres na jaki został zaciągnięty kredyt, nie można przecież było wykluczyć.

Powyższe prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw aby przyjąć, iż w chwili zawierania umowy kredytowej powodowie mogli mieć pełne rozeznanie co do tego jak duże jest ryzyko zmiany kursu waluty na przyszłość na przestrzeni wielu lat obowiązywania umowy kredytowej i jakie to będzie miało dla nich skutki ekonomiczne.

Przechodząc do oceny skutków uznania postanowień zawartych w umowie za niedozwolone postanowienia umowne, należy mieć na uwadze, że co do zasady uznanie postanowień umowy za niedozwolone nie powinno powodować upadku całej umowy, gdyż jak stanowi art. 385 1 § 2 kc jeżeli postanowienia umowy nie wiążą konsumenta zgodnie z § 1 tego artykułu, strony są umową związane w pozostałym zakresie.

Utrzymanie w mocy umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej nie będzie możliwe zwłaszcza wówczas gdy uznanie zawartych w niej postanowień za klauzule abuzywne doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnicy kursów walutowych, ale również pośrednio do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Skoro zaś klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, to obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy wydaje się w tych okolicznościach niepewna.

W ocenie Sądu utrzymanie w mocy łączącej strony umowy kredytu indeksowanego do waluty CHF bez uznanych za niedozwolone postanowień regulujących mechanizm indeksacji jest niemożliwe, gdyż prowadziłoby do zmiany charakteru prawnego tego stosunku obligacyjnego. Wyeliminowane zostałoby bowiem pośrednio z tej umowy ryzyko kursowe związane z indeksacją przedmiotu kredytu do waluty obcej to jest CHF, determinujące zastosowanie w dalszym ciągu obowiązującego postanowienia o oprocentowaniu kredytu określanego według stopy międzybankowej tej waluty tj. LIBOR. Pozostawienie umowy w kształcie okrojonym poprzez wyeliminowanie z niej klauzul indeksacyjnych określających przecież główne świadczenia stron umowy, zdaniem Sądu, stanowiłoby naruszenie art. 353 1 kc wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą, naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować. Bez takich bowiem postanowień nie może dojść do ważnego zawarcia umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej. O zaniknięciu ryzyka kursowego można mówić w sytuacji, w której skutkiem eliminacji niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jest przekształcenie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Zarazem należy uznać, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umów kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością).

Wyeliminowanie z umowy zapisów regulujących mechanizm indeksacji nie pozwala na utrzymanie w mocy tak ukształtowanego stosunku prawnego jako sprzecznego z naturą (charakterem prawnym) zobowiązania, które strony chciały wykreować. Umowę w tak okrojonym kształcie uznać należy za nieważną. Nie można bowiem zastąpić zawartych w niej niedozwolonych postanowień przepisami o charakterze dyspozytywnym.

Mając na uwadze powyższe Sąd przesłankowo stwierdził, że umowa kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) zawarta w dniu 30 czerwca 2008 r. pomiędzy J. U. i A. U. a (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we K. jest nieważna. Powodowie bowiem powołując się na jej nieważność żądali zasądzenia na ich rzecz od pozwanego kwoty 114.209,66 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z tą nieważnością umowy. Zasądzenia tej kwoty domagali się oni tytułem zwrotu kwot wpłaconych w wykonaniu umowy kredytu.

Zgodnie z art. 405 kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, to jest takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 kc).

Skutkiem stwierdzenia nieważności umowy kredytu w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony tej umowy świadczenia nie miały oparcia w łączącej je umowie. Na postawie umowy kredytu powodowie wpłacili pozwanemu łącznie kwotę 114.209,66 zł.

Ponieważ pozwany podnosił zarzut przedawnienia roszczenia powodów, Sąd poczynić musiał ustalenia w tym zakresie.

Zgłoszone w pozwie roszczenie jest roszczeniem majątkowym, które jako takie w myśl art. 117 § 1 kc ulega przedawnieniu. Zgodnie z art. 117 § 2 kc po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jak wynika z art. 118 kc jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata.

Sąd stwierdził, iż, wbrew twierdzeniom pozwanego, roszczenie powodów nie było przedawnione w żadnej części. Po wydaniu wyroku (...) z dnia 10 czerwca 2021 r. w sprawie C-(...) bezspornym stało się, że termin przedawnienia roszczeń wynikających z kredytów frankowych nie może zacząć biec, dopóki kredytobiorca nie dowie się o wadliwości swojej umowy. W przedmiotowej sprawie powodowie dowiedział się o wadliwości umowy w latach 2022 – 2023 a z pozwem wystąpili przed upływem terminu przedawnienia, bo w dniu 12 sierpnia 2025 r.

W piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2025 r. pełnomocnik pozwanego podniósł zarzut potrącenia wierzytelności powodów w kwocie 114.005,70 zł dochodzonej w tej sprawie z wzajemnymi wierzytelnościami pozwanego dotyczącymi zwrotu środków pieniężnych w wysokości 69.531,16 zł wypłaconych w dniu 3 lipca 2008 r. i kwoty 3.789,72 zł jako kwoty urealniającej wartość wypłaconego kapitału kredytu czyli łącznie wierzytelności w kwocie 73.320,88 zł i dotyczącymi zwrotu kwoty 536,06 zł przekazanej powodom po dniu 21 lipca 2010 r. tytułem nadpłaty powstałej po całkowitej spłacie zadłużenia wynikającego z umowy.

Jak wynika z art. 203 1 § 1 pkt 1 kpc podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność ta jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem, lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda. Zgodnie natomiast z art. 203 1 § 2 kpc pozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna.

W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż zarzut potrącenia złożony przez pozwanego w piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2025 r. dotyczy wierzytelności pozwanego wynikających z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność powodów dochodzona w tej sprawie. Pozwany nie wykazał jednak kiedy jego wierzytelności zgłoszone do potrącenia stały się wymagalne. Na podstawie złożonych przez niego wydruków śledzenia przesyłek nie można ustalić kiedy wezwania do zapłaty kwot, których dotyczy zarzut potrącenia, zostały doręczone powodom. W tej sytuacji pozwany nie tylko nie wykazał czy wierzytelności te są wymagalne ale i tego kiedy stały się one wymagalne i nie wykazał też czy zachował wynikający z art. 203 1 § 2 kpc termin do podniesienia zarzutu potrącenia.

Mając na uwadze powyższe, Sąd nie uwzględnił zarzutu potrącenia złożonego przez pozwanego.

W związku zatem z przesłankowym uznaniem za nieważną umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe z dnia 30 czerwca 2008 r. Sąd zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwotę 114.209,66 zł, jakiej wpłaty dokonali oni na podstawie nieważnej umowy kredytu, której wysokość wynika wprost z zaświadczenia wystawionego przez pozwanego. Pozwany bowiem nie wykazał w żaden sposób, by zwrócił już powodom jakąkolwiek część tej kwoty.

Zwrot świadczenia nienależnego powinien nastąpić po wezwaniu dłużnika, gdyż zgodnie z art. 455 kc jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Powodowie wezwali pozwanego do zwrotu wpłaconych na poczet umowy kwot reklamacją, do której pozwany ustosunkował się w piśmie z dnia 24 kwietnia 2025 r., co oznacza, że w tym dniu reklamację tą z pewnością otrzymał. Roszczenie powodów stało się więc wymagalne w tym dniu. Na postawie art. 481 kc w zw. z art. 359 § 1 i 2 kc Sąd zasądził zatem od pozwanego na rzecz powodów odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej kwoty 114.209,66 zł od dnia 25 kwietnia 2025 r. do dnia zapłaty a w pozostałym zakresie żądanie zasądzenia odsetek oddalił jako niezasadne.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc w zw. z art. 98 kpc kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i zasądził od pozwanego na rzecz powodów J. U. i A. U. kwoty po 3.217,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na zasądzone na rzecz każdego z powodów kwoty złożyły się 1/2 opłaty od pozwu w kwocie 1.000,00 zł, 1/2 wynagrodzenia pełnomocnika powodów w kwocie 5.400,00 zł ustalonego stosownie do treści § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935) i 1/2 opłat skarbowych od pełnomocnictw w kwocie 34,00 zł.