descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 517/24

Wyrok zaoczny

W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 4 września 2024 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR Małgorzata Żelewska

Sygnatura akt I C 517/24

Uzasadnienie wyroku zaocznego z dnia 4 września 2024 roku

Powódka (...) sp. z o.o. z siedzibą w F. wniosła pozew przeciwko J. Z. (2), małoletniej I. Z. i małoletniemu O. E. o ustalenie, że przyznane pozwanym w wyroku Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 20 stycznia 2017 roku w sprawie o sygnaturze akt I C 614/16 uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego wygasło i prawo do lokalu socjalnego im nie przysługuje.

W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że ww. wyrokiem Sąd Rejonowy w Gdyni orzekł o uprawnieniu pozwanych do lokalu socjalnego. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku pozwanym nie przysługiwało obligatoryjne prawo do lokalu socjalnego, ale prawo zostało im przyznane jako fakultatywne, gdyż O. Z. był bezrobotny i schorowany, a J. Z. (1) nie mogła podjąć pracy, bo się opiekowała mężem i dwojgiem małoletnich dzieci. Z informacji powoda wynika jednak, że O. Z. zmarł 10 lipca 2022 roku, a pozwana nie opiekuje się już małoletnim O. E., związała się z innym partnerem, a w mieszkaniu zamieszkuje jeszcze 8-9 letni chłopiec, który nie jest synem pozwanej. Stąd, zdaniem powoda, powstały okoliczności, które skutkują ustaniem przesłanek wymienionych w art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów. Uzasadniając swój interes prawny powódka wskazała, że ustalenie braku uprawnienia umożliwi doprowadzenie do wykonania wyroku, który jest niewykonany od 7 lat. Pozwani natomiast od tego czasu bezprawnie zajmują lokal, nie uiszczając czynszu i nie dbając o niego. Nadto, powódka wskazała, że J. Z. (1) jest osobą zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, nie musi zajmować się mężem (wobec jego śmierci), ani dziećmi.

(pozew, k. 3-16)

Interwencję uboczną po stronie powodowej zgłosiła Gmina Miasta F., która wniosła o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu interwenientka podniosła, że sytuacja zdrowotna, majątkowa i rodzinna pozwanych uległa zmianie i tym samym odpadły przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego. O. Z. zmarł w dniu 10 lipca 2022 roku, a zgodnie z oświadczeniem złożonym przez B. E. prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z małoletnim O. E., który nie zamieszkuje już z matką.

(interwencja uboczna, k. 89-90)

Pozwani nie złożyli odpowiedzi na pozew, ani nie złożyli ustnych wyjaśnień w sprawie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2017 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 614/16 Sąd Rejonowy w Gdyni nakazał pozwanym O. Z., J. Z. (1), O. E., I. Z. aby opuścili, opróżnili i wydali powodowi K. T. lokal mieszkalny w F. przy (...) (pkt 1.), orzekł, że pozwanym przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego (pkt 2.), a także wstrzymał wykonanie eksmisji do czasu przedstawienia pozwanym przez Gminę Miasta F. oferty najmu lokalu socjalnego.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie uprawnienia do lokalu socjalnego Sąd oparł na art. 14 ust. 3 ustawy o ochronie praw lokatorów, wskazując, że: pozwani nie mają wysokich dochodów i korzystają z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. O. Z. jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Z uwagi na stan zdrowia pozwany ma obniżoną zdolność do wykonywania pracy. Jakkolwiek podejmuje się wykonywania prac w firmie sprzątająco-budowalnej, to jego zatrudnienie ma charakter dorywczy, zaś dochody uzyskiwane z tego tytułu są nieregularne. Dodatkowo rodzina ponosi stosunkowo wysokie wydatki na leczenie pozwanego. Pozwana J. Z. (3) zajmuje się wychowywaniem dzieci, w tym kilkumiesięcznej córki. Aktualnie nie posiada zatem faktycznej możliwości podjęcia zatrudnienia. Sąd stwierdził także, że pozwani nie mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas zajmowany, a z zebranego materiału dowodowego nie wynika w szczególności, aby dysponowali możliwościami zaspokojenia we własnym zakresie swoich potrzeb mieszkaniowych, chociażby poprzez wynajęcie lokalu mieszkalnego na wolnym rynku.

Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2017 roku w sprawie o sygnaturze III Ca 284/17 Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił apelację interwenienta ubocznego Gminy Miasta F..

(bezsporne: wyrok z dnia 20 stycznia 2017r. wraz z uzasadnieniem, k. 36-43, wyrok z dnia 26 kwietnia 2017r. wraz z uzasadnieniem, k. 45-58)

O. Z. zmarł w dniu 10 lipca 2022 roku.

(bezsporne: odpis skrócony aktu zgonu, k. 92)

We wniosku o wypłatę dodatku osłonowego B. E. wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem O. E..

(bezsporne: wniosek o wypłatę dodatku osłonowego, k. 93-96)

Sąd zważył, co następuje

Powyższy stan faktyczny był bezsporny i wynikał z dokumentów przedłożonych przez powoda i interwenienta ubocznego. Sąd nie dopatrzył się żadnych podstaw do kwestionowania prawdziwości i wiarygodności dokumentów urzędowych powołanych w ustaleniach stanu faktycznego, które nadto korzystają z domniemania autentyczności i domniemania zgodności z prawdą wyrażonych w nim oświadczeń.

W ocenie Sądu żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie miało natomiast sprawozdanie z czynności obserwacyjnych, albowiem nie sposób ustalić, kim były osoby utrwalone na zdjęciach załączonych w tym dokumencie. Na marginesie obserwowanie i utrwalanie wizerunku innych osób z ukrycia, w tym „podglądanie” ich podczas pobytu w domu, rodzi pytanie o zgodność takiego postępowania z prawem tych osób do ochrony prywatności czy życia rodzinnego, tym bardziej, gdy nie można w żaden sposób zweryfikować ich tożsamości.

Podstawę prawną powództwa stanowił przepis art. 189 k.p.c., zgodnie z treścią którego powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

W ocenie Sądu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 339 § 1 k.p.c. Sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew. W myśl natomiast art. 339 § 2 k.p.c. w przypadku, o którym mowa w § 1, przyjmuje się za prawdziwe twierdzenia powoda o faktach zawarte w pozwie lub pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed posiedzeniem, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Z brzmienia wyżej przytoczonego przepisu wynika, że chodzi tu o kwalifikowaną postać wątpliwości, a mianowicie muszą być one uzasadnione. Te uzasadnione wątpliwości mogą powstać, np. gdy podane w pozwie okoliczności stają w sprzeczności z faktami powszechnie znanymi (art. 228 § 1 k.p.c.) lub faktami znanymi sądowi urzędowo (art. 228 § 2 k.p.c.). Nadto, uzasadnione wątpliwości mogą też powstać w wypadku, kiedy twierdzenia powoda zawarte w pozwie odnośnie do stanu faktycznego sprawy są ze sobą sprzeczne, nie zawierają pełnego stanu faktycznego pozwalającego na rozstrzygnięcie sprawy (zob. K. Flaga-Gieruszyńska, A. Zieliński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2022). Jak wskazuje się w orzecznictwie przewidziane w art. 339 § 2 k.p.c. domniemanie prawdziwości twierdzeń powoda dotyczy wyłącznie strony faktycznej wyroku i nie obowiązuje w zakresie prawa materialnego. Domniemanie to zastępuje jedynie postępowanie dowodowe i to tylko wówczas, gdy twierdzenia powoda nie budzą uzasadnionych wątpliwości (zob. uzasadnienie wyroku SN z 18 lutego 1972 r., III CRN 539/71, OSNCP 1972, Nr 7–8, poz. 150). Wobec więc tego, że działanie art. 339 § 2 k.p.c. nie rozciąga się na dziedzinę prawa materialnego, obowiązkiem sądu rozpoznającego sprawę w warunkach zaoczności jest rozważenie, czy w świetle przepisów prawa materialnego twierdzenie strony powodowej uzasadniają uwzględnienie żądania (zob. wyrok SN z dnia 31 marca 1999 r., I CKU 176/97, Legalis).

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że żaden z przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu Cywilnego, ani przepisy innych ustaw nie stanowią wprost, że prawo do lokalu socjalnego wygasa. W orzecznictwie przyjmuje się jedynie, że obowiązek dostarczenia lokalu socjalnego, odpowiadający uprawnieniu orzeczonemu w wyroku nakazującym opuszczenie, opróżnienie i wydanie lokalu mieszkalnego dla dłużnika tego obowiązku, ciąży na tej gminie, na terenie której znajduje się lokal podlegający opróżnieniu, póki nie wygaśnie. Wygaśnięcie zaś obowiązku gminy dostarczenia lokalu socjalnego uprawnionej osobie następuje z upływem terminu związania gminy skutecznie złożoną ofertą zawarcia z uprawnionym umowy najmu lokalu socjalnego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2012 r. I CSK 292/12, Legalis).

Zważywszy na treść art. 366 k.c., stanowiącego, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami, a także treść art. 365 § 1 k.p.c. w myśl którego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby, należałoby odrzucić możliwość ponownego badania uprawnienia osoby eksmitowanej prawomocnym wyrokiem sądu do lokalu socjalnego. W świetle bowiem powyższego wyrok nakazujący opróżnienie lokalu wiąże strony, sąd, który go wydał, oraz inne sądy i inne organy państwowe także w zakresie orzeczenia (jeżeli je zawiera) o uprawnieniu do lokalu socjalnego. Powyższe wyłączałoby możliwość badania po raz kolejny sytuacji osoby eksmitowanej, gdy kwestia ta była już rozstrzygana w sprawie o eksmisję. Za takim poglądem prawnym przemawia przede wszystkim postulat pewności prawa, który służy ustabilizowaniu stanów prawnych wykreowanych na podstawie orzeczeń sądowych.

Jednak Sądowi znany jest również pogląd przeciwny. Jak bowiem stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 lutego 1997 r. (K 16/96), orzeczenie o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego ma charakter deklaratoryjny, nie zaś konstytutywny, a wynika to ze zmiennego charakteru przesłanek orzeczenia o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego, który sprawia, że nie można wykluczyć dezaktualizacji tych przesłanek po wydaniu orzeczenia stwierdzającego uprawnienie do najmu socjalnego, zaś przyjęcie innego charakteru takiego orzeczenia powodowałoby, że późniejsza zmian okoliczności nie miałaby znaczenia i uniemożliwiałaby stwierdzenie w drodze orzeczenia sądowego, iż prawo do zawarcia umowy najmu socjalnego określonym osobom już nie przysługuje (por. uzasadnienie ww. wyroku TK). W uzasadnieniu uchwały z dnia 19 września 2000 r. III CZP 30/00Sąd Najwyższy wskazał, że negatywny aspekt powagi rzeczy osądzonej nie sprzeciwia się wykazywaniu przez powoda, że pozwany utracił uprawnienie do lokalu socjalnego, stwierdzone prawomocnym orzeczeniem, wskutek zaszłych później zmian w jego sytuacji rodzinno-majątkowej. W doktrynie również wskazuje się, że orzeczenie o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego ma charakter deklaratoryjny, nie zaś konstytutywny, a późniejsza zmiana sytuacji uprawnionego powodująca, iż przestaje on spełniać kryteria uprawniające do zawarcia umowy najmu socjalnego, powinna umożliwiać stwierdzenie na drodze sądowej nieistnienia uprawnienia do najmu socjalnego. W takich przypadkach właścicielowi lokalu przysługuje powództwo wobec byłego lokatora o ustalenie wygaśnięcia uprawnienia do najmu socjalnego, oparte na art. 189 k.p.c. (zob. F. Zoll, M. Olczyk, M. Pecyna, Ustawa o ochronie praw konsumentów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o zmianie Kodeksu cywilnego. Komentarz, Warszawa 2002, s. 212, K. Osajda (red. serii), B. Lackoroński (red. tomu), Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Komentarz. Wyd. 12, Warszawa 2024).

W ocenie Sądu przyjmując nawet ten drugi pogląd prawny, nie sposób uznać, że strona powodowa wykazała, aby nastąpiła zmiana okoliczności uzasadniających ustalenie nieistnienia prawa do lokalu socjalnego. Do pozwu dołączono sprawozdanie z czynności obserwujących mieszkania przy ul. (...) przeprowadzonych w dniach od 24 października do 29 listopada 2023 roku. W sprawozdaniu tym zamieszczono liczne zdjęcia przedstawiające niezidentyfikowaną kobietę, niezidentyfikowanego mężczyznę oraz dwójkę małoletnich dzieci, których tożsamość również nie jest możliwa do zweryfikowania. W żaden sposób nie można przyjąć, że na zdjęciach utrwalono wizerunek pozwanej. Całkowicie dowolne są twierdzenia powoda odnośnie charakteru związku pozwanej z widocznym na zdjęciach mężczyzną. Powód sugeruje, że domniemana pozwana pozostaje z tym mężczyzną w relacji intymnej. Abstrahując już od braku możliwości ustalenia tożsamości widocznych na zdjęciach osób, należy zważyć, że nie wiadomo na podstawie jakich przesłanek powódka formułuje tego typu wnioski. Równie dobrze ów mężczyzna może być krewnym widocznej na zdjęciu kobiety, bądź sąsiadem pomagającym tylko odwozić dzieci do szkoły. Dalej, należy wskazać, że śmierć O. Z. nie musi wcale oznaczać poprawy sytuacji materialnej czy rodzinnej pozwanej, tym bardziej, że według uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, to właśnie zmarły mąż przyczyniał się w głównym stopniu do zaspokajania potrzeb rodziny pozwanych. Nie przedłożono żadnych dowodów na okoliczność aktualnej sytuacji materialnej i zdrowotnej pozwanych. Nie wiadomo, jaka jest wysokość ich dochodów. Nadto, w żaden sposób nawet nieuprawdopodobniono, że pozwana jest zdolna do pracy - sam wiek pozwanej i możliwość samodzielnego wyprowadzania psa na spacer – co uwidoczniono na zdjęciach (o ile jest to pozwana) - nie świadczy, że nie ma żadnych przeciwskazań do podjęcia pracy. Bez wątpienia żadne z dzieci pozwanej nie osiągnęło pełnoletności – O. E. ma obecnie 16 lat, a I. Z. 8 lat. Nadto, wniosek o trwałym opuszczeniu lokalu przez tego pierwszego jest niemożliwy do zweryfikowania. Okoliczność, że ojciec małoletniego pozwanego wymienił go we wniosku o wypłatę świadczenia jako członka wspólnego gospodarstwa domowego, nie oznacza, że małoletni faktycznie wspólnie z nim zamieszkuje. Przesłanki, na jakich powódka opiera twierdzenie o korzystnej zmianie sytuacji pozwanych są zatem całkowicie dowolne, nie poparte żadnym wiarygodnym materiałem dowodowym. W świetle przedstawionych dowodów nie ma również żadnych podstaw do stwierdzenia, że pozwany nie dbają o lokal, a takie stwierdzenie znalazło się w treści pozwu. Jedynie na marginesie należy wskazać, że w przypadku nieregulowania należności przez osoby zajmujące lokal powódce przysługuje na podstawie art. 18 ust. 5 ustawy o ochronie praw lokatorów w zw. z art. 417 k.c. roszczenie odszkodowawcze do gminy.

W związku z powyższym na podstawie art. 189 k.p.c. a contrario powództwo podlegało oddaleniu.