descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I AGa 36/24

Sygn. akt I AGz 25/24

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 8 maja 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SA Bożena Wiklak

Protokolant: Agata Jóźwiak

Sygn. akt I ACz 25/24

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie z powództwa sprawy z powództwa Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. przeciwko A. K. (1) i A. K. (2) o zapłatę zaskarżonym wyrokiem z 7 grudnia 2023 r. zasądził od pozwanych A. K. (1) i A. K. (2) solidarnie na rzecz powoda:

1. kwotę: 359.683,53 zł wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie od dnia 25 listopada 2022 r. do dnia zapłaty, liczonymi od kwoty niespłaconego kapitału, który w dniu 25 listopada 2022 r. wynosił 246.326,13 zł według stopy procentowej stanowiącej dwukrotność oprocentowania odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie), wynikającej z przepisu art. 481 §2 1 k.c.,

2. kwotę 28.839,60 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów procesu.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia, które Sąd Apelacyjny w całości podzielił i przyjął za własne.

Z ustaleń tych wynika, że pozwana A. K. (1) w dniu 3 stycznia 2018 r. zawarła

z (...) Bank S.A. – poprzednikiem prawnym powoda - umowę kredytu „Kredyt Obrotowy- operacyjny ratalny” o numerze (...) (...) na łączną kwotę 397.710 zł

z okresem kredytowania 72 miesięcy.

W dacie zawarcia umowy pozwana prowadziła działalność gospodarczą pod firmą PPHU (...). Zgodnie z umową, systemem spłaty rat kredytu była „równa rata”. Termin ostatecznej spłaty kredytu wynosił 72 miesięcy od dnia spłaty pierwszej raty zgodnie z harmonogramem spłat.

Oprocentowanie umowne kapitałowe było stałe i w dniu sporządzenia umowy kredytu wynosiło 0,00%, z zastrzeżeniem jednak rozdziału - VII Warunki po uruchomieniu/zobowiązania kredytobiorcy, postanowienia dodatkowe pkt 4 i nast. umowy.

Zasady naliczania odsetek zostały określone w umowie kredytu i regulaminie kredytowania. Zgodnie z § 5 ust. 6 części szczególnej umowy:

„ W przypadku niespłacenia przez kredytobiorcę w terminie wierzytelności Banku z tytułu umowy kredytu po upływie okresu wypowiedzenia umowy, niespłacona kwota staje się zadłużeniem przeterminowanym, w tym kwota kapitału jako kapitał przeterminowany. Od zadłużenia przeterminowanego Bank nalicza odsetki w wysokości określonej w regulaminie. ”

W regulaminie kredytowania (...) Bank S.A. cz. VII Oprocentowanie ust. 12 wskazano, że

„ W przypadku niespłacenia przez ciebie w terminie wierzytelności Banku z tytułu umowy kredytu, niespłacona kwota staje się zadłużeniem przeterminowanym. Od zadłużenia przeterminowanego Bank nalicza odsetki w wysokości określonych w przepisach prawa maksymalnych odsetek za opóźnienie.”

Zgodnie z pkt VII Części szczególnej umowy kredytu, postanowienia dodatkowe pkt 1 - kredytobiorca zobowiązany był do zapłaty raty kredytu każdego 2-go dnia miesiąca kalendarzowego.

W dniu 2 stycznia 2018 r. pomiędzy (...) Bank S.A. a pozwanym A. K. (2) została zawarta umowy poręczenia o numerze (...). Pozwany jako poręczyciel zobowiązał się wykonać za dłużnika wynikające z umowy kredytu zobowiązanie.

Poręczenie zostało udzielone bezterminowo. Poręczyciel złożył, również oświadczenie jako współmałżonek kredytobiorcy, że wyraża zgodę na zaciągnięcie zobowiązania.

Pozwana złożyła w Banku dyspozycję uruchomienia środków do umowy kredytu. Bank zrealizował przedmiotową dyspozycję i środki z kredytu zostały wypłacone pozwanej

w całości.

Pozwana jako kredytobiorca nie realizowała warunków umowy w zakresie określonym harmonogramem - co do wysokości rat oraz terminów spłaty wynikających z tego harmonogramu. Bank w tej sytuacji rozpoczął naliczanie odsetek karnych od należności przeterminowanych oraz wykorzystywał środki zgromadzone na rachunku kaucji.

W dniu 3 stycznia 2019 r. po upływie okresu obowiązywania kaucji, pozostała na rachunku część środków z kaucji została zwolniona w wysokości 8 199,70 zł i zgodnie z dyspozycją pozwanej została przeznaczona na spłatę kredytu.

W związku z powstaniem zadłużenia Bank pismem z dnia 5 lipca 2019 r. wystosował do pozwanych ostateczne wezwanie do zapłaty zadłużenia w terminie 14 dni roboczych od daty otrzymania pisma - pod rygorem wypowiedzenia umowy kredytu, skutkiem czego cała pozostała należność miała stać się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami naliczonymi do dnia spłaty i kosztami.

Bank poinformował pozwaną o możliwości ubiegania się o restrukturyzację zadłużenia. Pozwana jako kredytobiorca ani też pozwany jako poręczyciel nie uregulowali zadłużenia W związku z brakiem spłaty zadłużenia powód w dniu 13 sierpnia 2019 r. skierował do kredytobiorcy i poręczyciela wypowiedzenie umowy w trybie art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm.) oraz na podstawie zapisów umowy kredytu.

Bank poinformował dłużników, że wypowiedzenie umowy kredytu wynika z braku spłaty zadłużenia - zaległość pozwanej w spłacie obejmowała 4 raty. W związku z upływem okresu wypowiedzenia, roszczenie zostało postawione przez powoda w stan wymagalności

w dniu 20 września 2019 r.

Pismem z dnia 1 października 2019 r. (...) Bank S.A. ponownie wezwał pozwanych do spłaty, kierując do nich ostateczne przedsądowe wezwanie do zapłaty.

Po wypowiedzeniu umowy, ubezpieczyciel dokonał zwrotu kwoty niewykorzystanej składki ubezpieczeniowej w kwocie 76 319,02 zł, z której 69.391,09 zł, zostało zaksięgowane na poczet spłaty kapitału kredytu - pomniejszając go z kwoty 315.717,22 zł do kwoty 246.326,13 zł.

W dniu 25 listopada 2022r. został wystawiony wyciąg z ksiąg Banku (...) S.A. podpisany przez uprawnionych pracowników Banku. Zadłużenie na dzień 25.11.2022 r. wynosiło 359.683,53 zł w tym:

- zaległość z tytułu kapitału niespłaconego kredytu - w kwocie 246.326,13 zł stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą udzielonego kredytu w wysokości 397.710,00 zł,

a kwotami spłat dokonanych na poczet kapitału w wysokości 69.417,84 zł oraz kapitału przeterminowanego w wysokości 81.966,03 zł (w tym na poczet kapitału przeterminowanego została zaliczona zwrócona niewykorzystana składka na ubezpieczenie w kwocie 69.391,09 zł),

- odsetki umowne za opóźnienie w kwocie 113.027,40 zł,

- koszty w kwocie 330 zł - na kwotę kosztów składają się opłaty naliczane za podjęte czynności windykacyjne - wysyłanie wezwania do zapłaty (2 x 30 zł ) oraz opłata za przeprowadzoną inspekcję.

Sąd Okręgowy w świetle poczynionych ustaleń uznał powództwo za wykazane złożonymi przez powoda dokumentami potwierdzającymi udzielenie kredytu i jego warunki, ustanowienie zabezpieczeń spłaty wierzytelności wynikających z umowy oraz prawidłowe wypowiedzenie umowy kredytowej i zawiadomienie pozwanych o wymagalności wierzytelności oraz jej wysokości.

Podkreślił, że na podstawie wyciągu z ksiąg banku można sformułować domniemanie, że stwierdzone w nim okoliczności są zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy mimo że dokumenty takie nie mają mocy dokumentów urzędowych w postępowaniu cywilnym. Przypisanie przedstawionemu przez stronę powodową wyciągowi z ksiąg banku mocy jedynie dokumentu prywatnego, nie zaś dokumentu urzędowego, nie pozbawia jednak tego dokumentu mocy dowodowej w ogóle, a jedynie moc tę ogranicza (art. 245 k.p.c.). Dowód ten, tym bardziej w powiązaniu z innymi przeprowadzonymi w sprawie dowodami z dokumentów może wraz z pozostałym materiałem dowodowym stanowić podstawę ustaleń faktycznych Sądu,

w tym także potwierdzających twierdzenia strony powodowej.

Sąd Okręgowy uznał złożone przez stronę powodową dokumenty prywatne za wiarygodne, potwierdzające rzeczywisty stan rzeczy, tym bardziej, że zarzuty pozwanych były ogólnikowe i nie spowodowały uznania, że dokumenty zawierają niewiarygodną treść. Powód jeszcze przed zawiśnięciem sporu, w wezwaniu do zapłaty, przedstawił wysokość zadłużenia co do kapitału komunikował pozwanym wysokość długu, odsetek, dodatkowych opłat. Pozwani w tym czasie nie zareagowali na wezwaniee, nie wystosowali do powoda pisma kwestionującego zadłużenie, nie przedstawili własnej kalkulacji zadłużenia, nie zakwestionowali wysokości pozostałego do spłaty kapitału, czy odsetek, nie przedstawili żadnych dowodów wpłat gotówkowych, czy przelewów na poczet zadłużenia, co spowodowałoby zmianę jego wysokości, nie przedłożyli żadnego dowodu, że doszło do ugody z powodem, czy do restrukturyzacji długu.

Sąd Okręgowy podkreślił, że tryb wypowiedzenia umowy kredytowej przez bank

musi być bezwzględnie zachowany. Bank nie może swobodnie wypowiedzieć umowy kredytowej, gdy kredytobiorca popadł w opóźnienie ze spłatą kredytu. Najpierw powinien doręczyć kredytobiorcy wezwanie określone w art. 75c ust. 1-2 Prawa bankowego oraz odczekać do upływu dodatkowego terminu na spłatę zadłużenia wyznaczonego w wezwaniu (nie krótszego niż 14 dni roboczych) i dopiero po upływie tego terminu bank może złożyć wobec kredytobiorcy oświadczenie woli w sprawie wypowiedzenia umowy kredytowej.

W przedmiotowej sprawie umowa kredytowa została pozwanym wypowiedziana przy zachowaniu powyższych reguł. Korespondencję wysłano na podany przez pozwanych adres

i słusznie została uznana za doręczoną. Po wypowiedzeniu pozwanym umowy kredytowej Bank mógł się zatem skutecznie domagać solidarnie od pozwanej jako kredytobiorcy i pozwanego jako poręczyciela spłaty zadłużenia.

W ocenie Sądu Okręgowego brak jest podstaw do uznania, że zapisy umowy kredytowej dotyczące odsetek są sprzeczne z art. 58 § 1 k.c. Sąd ten podkreślił, że zapis, zgodnie z którym „w przypadku niespłacenia … w terminie wierzytelności Banku

z tytułu umowy kredytu, niespłacona kwota staje się zadłużeniem przeterminowanym i od zadłużenia przeterminowanego Bank nalicza odsetki w wysokości określonych w przepisach prawa maksymalnych odsetek za opóźnienie” - był uzgodniony z kredytobiorcą i w pełni zaakceptowany. Pozwana nie zgłosiła w tej kwestii żadnych zastrzeżeń, a w trakcie realizacji umowy nie podnosiła, że zachodzi konieczność zawarcia aneksu zmieniającego wysokość odsetek, czy zasad ich naliczania. Postanowienia umowne dotyczące odsetek nie przekraczają też zasady swobody umów. W ocenie Sądu pierwszej instancji zapis o odsetkach nie narusza zasad współżycia społecznego i uczciwości obrotu kupieckiego, umowa ma standardowe, stosowane w obrocie gospodarczym brzmienie. Regulacje dotyczące odsetek, zasad ich naliczania, przy przeterminowanym świadczeniu chronią interesy banku i mają mobilizować kredytobiorców do regularnego spłacania rat kredytu.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. Na zasądzoną od pozwanych na rzecz powoda kwotę 28.839,60 zł złożyły się: opłata od pozwu 17.985 zł, opłata od pełnomocnictwa 17 zł, zaliczka na kuratora 5.313,60 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w stawce podstawowej 5.400 zł, koszty doręczeń komorniczych 124 zł.

Powyższy wyrok w całości został zaskarżony apelacją pozwanego A. K. (2),

a w zakresie obejmującym zawarte w punkcie 2. wyroku rozstrzygnięcie o kosztach procesu- zażaleniem powoda.

Pozwany w apelacji zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że powód dokonał skutecznego wypowiedzenia umowy kredytu, podczas gdy, w ocenie skarżącego, nie miało to miejsca.

Ponadto zarzucił, że Sąd I instancji nie dokonał prawidłowego doręczenia pozwanemu korespondencji, pomimo że wskazany w aktach sprawy adres jest poprawny. Wskazał, że od lat zamieszkuje pod adresem (...), (...)-(...) P., a brak poprawnego doręczenia korespondencji wpłynął na obronę jego praw, stanowiąc naruszenie prawa do obrony.

Dodatkowo zakwestionował wysokość, metodę i sposób naliczania odsetek przez powoda. Wskazał, że w tym zakresie należy powołać biegłego ds. rachunkowości, który zweryfikuje wysokość tychże odsetek.

W konkluzji skarżący wniósł o zmianę wyroku i oddalenie powództwa

w całości na koszt powoda. Wniósł także o zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu za I i II Instancję.

Powód w zażaleniu zarzucił naruszenie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt

7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych i wniósł o podwyższenie kwoty zasądzonej z tytułu zwrotu kosztów procesu o kwotę 5.400 zł. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

Kurator ustanowiony dla nieznanej z miejsca pobytu pozwanej A. K. (1) przyłączył się stanowiska apelującego.

Powód w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja okazała się niezasadna. Wbrew jej zarzutom postępowanie przed Sądem pierwszej instancji nie było dotknięte nieważnością. Nie doszło bowiem do naruszenia prawa pozwanych do obrony ich praw.

Skarżący podkreślił, że wskazany przez powoda w pozwie adres (...), (...)-(...) P. od lat jest adresem miejsca jego zamieszkania. Adres ten widnieje także w Systemie (...) (k.206-208). Z uwagi na niepodejmowanie kierowanej do pozwanych korespondencji i nieskuteczną próbę jej doręczenia przez komornika sądowego Sąd Okręgowy ustanowił dla pozwanych jako nieznanych z miejsca pobytu kuratora w osobie radcy prawnego. Wskazany przez powoda adres pozwanego okazał się jednak prawidłowy.

Sąd Okręgowy doręczył odpis pozwu kuratorowi, który złożył odpowiedź na pozew oraz podjął skuteczną próbę nawiązania kontaktu z pozwanym w dniu 25 października 2023 r. oraz udzielił pozwanemu informacji o stanie sprawy i pouczenia o konieczności włączenia się do sprawy jako strona, o czym poinformował Sąd pismem z 26 października 2023 r. (k.298-300), w którym wskazał na brak zainteresowania pozwanego sprawą. Kurator w imieniu obojga pozwanych wziął udział w rozprawie 7 grudnia 2023 r., a następnie złożył wniosek

o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pozwany w dniu 8 grudnia 2023 r. ustanowił pełnomocnika w osobie adwokata (pełnomocnictwo k. 328), który w dniu 11 grudnia 2023 r. także złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Mając powyższe na uwadze, nie można uznać, że doszło do naruszenia prawa pozwanych do obrony.

Nietrafny okazał się zarzut błędnego uznania, że bank dokonał skutecznego wypowiedzenia umowy kredytu. Prawidłowość doręczenia pozwanym ostatecznego wezwania do zapłaty i wypowiedzenia umowy nie została podważona w odpowiedzi na pozew.

W aktach sprawy znajdują się potwierdzenia odbioru przez pozwanych w dniu 11 lipca 2019 r. ostatecznego wezwania do zapłaty oraz – w dniu 19 sierpnia 2019 r. wypowiedzenia umowy Potwierdzenie doręczenia wypowiedzenia umowy pozwanemu zostało opatrzone własnoręcznym podpisem osoby, przy której podpisie znajduje się opatrzona parafą adnotacja: (...). Natomiast potwierdzenie doręczenia wypowiedzenie umowy pozwanej zostało opatrzone własnoręcznym podpisem osoby, przy której podpisie znajduje się opatrzona parafą adnotacja: „A. K. (2) - mąż”.

Zarzut pozwanego, że nie otrzymał wypowiedzenia umowy i poprzedzającego go wezwania do zapłaty nie może się zatem ostać w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego i braku zarzutów wadliwości jego oceny.

Nie można także zgodzić się ze skarżącym, że Sąd Okręgowy powinien z urzędu zbadać prawidłowość wyliczenia przez powoda należności odsetkowych. Jak słusznie podkreślił Sąd Okręgowy pozwana zaakceptowała warunki umowy i wynikające z niej skutki niewywiązywania się z terminowej spłaty należności. Powód jeszcze przed zawiśnięciem sporu, w wezwaniu do zapłaty, przedstawił wysokość zadłużenia co do kapitału komunikował pozwanym wysokość długu, odsetek, dodatkowych opłat. Pozwani nie zareagowali na wezwanie, nie wystosowali do powoda pisma kwestionującego zadłużenie, nie przedstawili własnej kalkulacji zadłużenia, nie zakwestionowali wysokości pozostałego do spłaty kapitału, czy odsetek ani nie przedstawili dowodów wpłat gotówkowych, czy przelewów na poczet zadłużenia, co spowodowałoby zmianę jego wysokości, a w konsekwencji wysokości należności odsetkowej.

Sąd Okręgowy słusznie uznał przedstawiony przez powoda materiał dowodowy za wystarczający do wydania rozstrzygnięcia i wyprowadził z tego materiału prawidłowe wnioski, które należało podzielić.

Sprawa jest sprawą gospodarczą i wobec opisanej bierności pozwanych nie zachodziły podstawy do podjęcia z urzędu inicjatywy dowodowej przez Sąd, a zgłoszony w apelacji dowód podlegał pominięciu jako spóźniony.

Z tych przyczyn apelacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.

Na uwzględnienie zasługiwało natomiast zażalenie powoda. Skarżący słusznie zarzucił bowiem, że zastosowana przez Sąd Okręgowy stawka minimalnego wynagrodzenia pełnomocnika powoda została zaniżona. Właściwą stawka ze względu na wartość przedmiotu sporu była bowiem kwota 10.800 zł wynikająca z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych,

a nie przyjęta kwota 5.400 zł. Uzasadniało to zmianę zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. przez zasądzenie dodatkowo na rzecz powoda kwoty 5.400 zł.

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie. art. 102 k.p.c.

w zw. z art. 108 § 1 art. 391 § 1 k.p.c. i art. 397 § 3 k.p.c. W rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki przemawiające za odstąpieniem od obciążenia apelującego obowiązkiem zwrotu na rzecz powoda kosztów postępowania poniesionych na tym etapie sporu. Sąd Apelacyjny miał w tym zakresie na względzie sytuację pozwanego, która uzasadniała udzielenie mu częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz subiektywne przekonanie pozwanego jako poręczyciela o słuszności zaprezentowanego w apelacji stanowiska.