Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 8 kwietnia 2016 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego
Spis treści
- Treść obwieszczenia
- Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego
- Rozdział 1 - Przepisy ogólne
- Rozdział 2 - Badanie, leczenie, rehabilitacja oraz opieka i pomoc
- Rozdział 3 - Postępowanie lecznicze
- Rozdział 4 - Przyjęcie do domu pomocy społecznej
- Rozdział 5 - Postępowanie przed sądem opiekuńczym
- Rozdział 6 - Ochrona tajemnicy
- Rozdział 7 - Przepisy karne, zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe i końcowe
Treść obwieszczenia
1.
Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych
i niektórych innych aktów prawnych ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego , z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym
oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 6 kwietnia 2016 r.
2.
Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje
art. 27, art. 28 ust. 2 oraz art. 30 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym , które stanowią:
„
Art. 27.
1.
Do zadań z zakresu zdrowia publicznego, których realizacja rozpoczęła się przed dniem
wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.
2.
Do postępowań dotyczących realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego wszczętych
i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
”
Art. 28.
„2. Działania podejmowane przez jednostki samorządu terytorialnego w 2016 r. w zakresie
ochrony zdrowia psychicznego są realizowane na dotychczasowych zasadach.
”
„
Art. 30.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem:
1)
art. 4 ust. 2 pkt 7, który wchodzi w życie z dniem 1 października 2017 r.;
2)
art. 9, art. 19 pkt 1, 3, 4 i 6, art. 20, art. 23 i art. 25 pkt 1, które wchodzą w
życie z dniem 1 stycznia 2016 r.;
3)
art. 12 i art. 22, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2017 r.;
4)
art. 21, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2018 r.
”
.
Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego
Uznając, że zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona
praw osób z zaburzeniami psychicznymi należy do obowiązków państwa, stanowi się, co
następuje:
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
1.
Ochronę zdrowia psychicznego zapewniają organy administracji rządowej i samorządowej
oraz instytucje do tego powołane.
2.
W działaniach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego mogą uczestniczyć stowarzyszenia
i inne organizacje społeczne, fundacje, samorządy zawodowe, kościoły i inne związki
wyznaniowe oraz grupy samopomocy pacjentów i ich rodzin, a także inne osoby fizyczne
i prawne.
Art. 2.
1.
Ochrona zdrowia psychicznego obejmuje realizację zadań dotyczących w szczególności:
1)
promocji zdrowia psychicznego i zapobiegania zaburzeniom psychicznym;
2)
zapewnienia osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej i powszechnie dostępnej
opieki zdrowotnej oraz innych form opieki i pomocy niezbędnych do życia w środowisku
rodzinnym i społecznym;
3)
kształtowania wobec osób z zaburzeniami psychicznymi właściwych postaw społecznych,
a zwłaszcza zrozumienia, tolerancji, życzliwości, a także przeciwdziałania ich dyskryminacji.
21)W brzmieniu ustalonym przez art. 20 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. poz. 1916), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2016 r..
Zadania, o których mowa w ust. 1 pkt 1, są realizowane w ramach Narodowego Programu
Zdrowia, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym , zwanego dalej „Narodowym Programem Zdrowia”, a zadania, o których mowa w ust. 1
pkt 2 i 3, poprzez działania określone w Narodowym Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego.
3.
Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego określa w szczególności:
1)
okres jego obowiązywania;
2)
diagnozę sytuacji i zagrożeń dla zdrowia psychicznego, w tym zróżnicowań regionalnych;
3)
cele główne i cele szczegółowe;
4)
podmioty biorące udział w jego realizacji;
5)
sposób realizacji zadań;
6)
niezbędne działania legislacyjne, w szczególności mające na celu zapewnienie przestrzegania
praw osób z zaburzeniami psychicznymi.
4.
Prowadzenie działań określonych w Narodowym Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego
należy do:
1)
zadań własnych samorządów województw, powiatów i gmin;
2)
zadań Narodowego Funduszu Zdrowia oraz ministrów właściwych ze względu na charakter
działań określonych w programie.
5.
Wskazane w ust. 4 pkt 1 działania polegają w szczególności na:
1)
promowaniu zdrowia psychicznego i zapobieganiu zaburzeniom psychicznym;
2)
zapewnieniu osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej, zintegrowanej i dostępnej
opieki zdrowotnej oraz innych form pomocy niezbędnych do życia w środowisku społecznym,
rodzinnym i zawodowym.
6.
Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, Narodowy Program Ochrony Zdrowia
Psychicznego, uwzględniając zagadnienia, o których mowa w ust. 3, oraz biorąc pod
uwagę konieczność ochrony praw osób z zaburzeniami psychicznymi.
7.
Minister właściwy do spraw zdrowia przedkłada Radzie Ministrów, w terminie do dnia
30 września każdego roku, informację o realizacji działań wynikających z Narodowego
Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego w roku poprzednim.
8.
Rada Ministrów składa corocznie Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej, w terminie do dnia
31 października, informację o realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego
w roku poprzednim.
Art. 3.
Ilekroć przepisy niniejszej ustawy stanowią o:
1)
osobie z zaburzeniami psychicznymi, odnosi się to do osoby:
a)
chorej psychicznie (wykazującej zaburzenia psychotyczne),
b)
upośledzonej umysłowo,
c)
wykazującej inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy
medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a osoba ta wymaga świadczeń zdrowotnych
lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym;
2)
szpitalu psychiatrycznym, odnosi się to również do:
a)
oddziału psychiatrycznego w szpitalu ogólnym,
b)
kliniki psychiatrycznej,
c)
sanatorium dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
d)
innego przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów o działalności
leczniczej, sprawującego całodobową opiekę psychiatryczną lub odwykową,
niezależnie od podmiotu, który je tworzy i utrzymuje;
3)
domu pomocy społecznej lub środowiskowym domu samopomocy, odnosi się to również do
wszelkich form pomocy instytucjonalnej dla osób, o których mowa w pkt 1;
4)
zgodzie, oznacza to swobodnie wyrażoną zgodę osoby z zaburzeniami psychicznymi, która
- niezależnie od stanu jej zdrowia psychicznego - jest rzeczywiście zdolna do zrozumienia
przekazywanej w dostępny sposób informacji o celu przyjęcia do szpitala psychiatrycznego,
jej stanie zdrowia, proponowanych czynnościach diagnostycznych i leczniczych oraz
o dających się przewidzieć skutkach tych działań lub ich zaniechania;
5)
dyspozytorze medycznym, kierującym akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych,
zespole ratownictwa medycznego, należy przez to rozumieć odpowiednio: dyspozytora
medycznego, kierującego akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych, zespół
ratownictwa medycznego w rozumieniu ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym ;
6)
przymusie bezpośrednim, bez wskazania środka przymusu bezpośredniego, należy przez
to rozumieć:
a)
przytrzymanie - doraźne, krótkotrwałe unieruchomienie osoby z użyciem siły fizycznej,
b)
przymusowe zastosowanie leków - doraźne lub przewidziane w planie postępowania leczniczego
wprowadzenie leków do organizmu osoby - bez jej zgody,
c)
unieruchomienie - obezwładnienie osoby z użyciem pasów, uchwytów, prześcieradeł, kaftana
bezpieczeństwa lub innych urządzeń technicznych,
d)
izolację - umieszczenie osoby, pojedynczo, w zamkniętym i odpowiednio przystosowanym
pomieszczeniu.
Art. 4.
1.
Działania zapobiegawcze w zakresie ochrony zdrowia psychicznego są podejmowane przede
wszystkim wobec dzieci, młodzieży, osób starszych i wobec osób znajdujących się w
sytuacjach stwarzających zagrożenie dla ich zdrowia psychicznego.
2.
Działania, o których mowa w ust. 1, obejmują w szczególności:
1)
stosowanie zasad ochrony zdrowia psychicznego w pracy szkół, placówek systemu oświaty,
placówek opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych oraz w jednostkach wojskowych;
2)
tworzenie placówek rozwijających działalność zapobiegawczą, przede wszystkim poradnictwa
psychologicznego, oraz placówek specjalistycznych, z uwzględnieniem wczesnego rozpoznawania
potrzeb dzieci z zaburzeniami rozwoju psychoruchowego;
3)
wspieranie grup samopomocy i innych inicjatyw społecznych w zakresie ochrony zdrowia
psychicznego;
4)
rozwijanie działalności zapobiegawczej w zakresie ochrony zdrowia psychicznego przez
podmioty lecznicze;
5)
wprowadzanie zagadnień ochrony zdrowia psychicznego do programu przygotowania zawodowego
osób zajmujących się wychowaniem, nauczaniem, resocjalizacją, leczeniem i opieką,
zarządzaniem i organizacją pracy oraz organizacją wypoczynku;
6)
podejmowanie badań naukowych służących umacnianiu zdrowia psychicznego i zapobieganiu
zaburzeniom psychicznym;
7)
uwzględnianie zagadnień zdrowia psychicznego w działalności publicznych środków masowego
przekazu, a zwłaszcza w programach radiowych i telewizyjnych.
3.
Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposób organizowania i prowadzenia
działalności w dziedzinie promocji zdrowia psychicznego i zapobiegania zaburzeniom
psychicznym, uwzględniając potrzebę zapewnienia właściwej koordynacji podejmowanych
działań i udziału w nich podmiotów, o których mowa w art. 1 ust. 2.
Art. 4a.
1.
Tworzy się Radę do spraw Zdrowia Psychicznego, zwaną dalej „Radą”, jako działający
przy ministrze właściwym do spraw zdrowia organ koordynacyjno-doradczy w sprawach
z zakresu ochrony zdrowia psychicznego.
2.
Do zadań Rady należy w szczególności:
1)
monitorowanie realizacji zadań określonych w Narodowym Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego;
2)
opiniowanie projektów informacji o realizacji zadań wynikających z Narodowego Programu
Ochrony Zdrowia Psychicznego;
3)
występowanie do ministrów właściwych do spraw: kultury fizycznej, nauki, oświaty i
wychowania, pracy, spraw wewnętrznych, szkolnictwa wyższego, zabezpieczenia społecznego
oraz Ministra Sprawiedliwości i Ministra Obrony Narodowej, w sprawach założeń i projektów
programów działań z zakresu ochrony zdrowia psychicznego;
4)
inicjowanie działalności badawczo-wdrożeniowej w sprawach, o których mowa w art. 2
ust. 1;
5)
opiniowanie projektów przepisów prawnych dotyczących ochrony zdrowia psychicznego.
3.
Minister właściwy do spraw zdrowia powołuje i odwołuje, z własnej inicjatywy lub na
wniosek ministrów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, przewodniczącego, zastępcę przewodniczącego,
sekretarza i członków Rady - spośród specjalistów z zakresu medycyny, pedagogiki,
psychologii, socjologii, a także innych dziedzin nauki i praktyki, mających zastosowanie
w ochronie zdrowia psychicznego.
4.
Za udział w pracach Rady członkom Rady nie przysługuje wynagrodzenie. Członkom Rady
przysługuje zwrot kosztów podróży w wysokości i na warunkach określonych w przepisach
dotyczących należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub
samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju.
5.
Wydatki związane z działalnością Rady są finansowane z budżetu państwa, z części,
której dysponentem jest minister właściwy do spraw zdrowia.
6.
Szczegółowe warunki i tryb działania Rady określa statut nadany, w drodze zarządzenia,
przez ministra właściwego do spraw zdrowia.
Art. 5.
Opieka zdrowotna nad osobami z zaburzeniami psychicznymi jest wykonywana w ramach
podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej, zwłaszcza psychiatrycznej opieki
zdrowotnej - w formie pomocy doraźnej, ambulatoryjnej, dziennej, szpitalnej i środowiskowej
oraz w domach pomocy społecznej.
Art. 5a3)Dodany przez art. 20 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 1..
Podmiot leczniczy prowadzący centrum zdrowia psychicznego zapewnia kompleksową opiekę
zdrowotną nad osobami z zaburzeniami psychicznymi na określonym obszarze terytorialnym
w formie pomocy doraźnej, ambulatoryjnej, dziennej, szpitalnej i środowiskowej.
Art. 6.
1.
Samorząd województwa zgodnie z potrzebami wynikającymi w szczególności z liczby i
struktury społecznej ludności województwa tworzy i prowadzi podmioty lecznicze udzielające
świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej.
2.
(uchylony)
3.
Zadania, o których mowa w art. 18 ust. 10 pkt 2, art. 40 ust. 1 i art. 46 ust. 2b,
są zadaniami z zakresu administracji rządowej.
Art. 6a.
Powiat organizuje i zapewnia usługi w odpowiednim standardzie w domach pomocy społecznej
dostosowanych do szczególnych potrzeb osób z zaburzeniami psychicznymi. Domy te są
tworzone na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej .
Art. 7.
1.
Dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo bez względu na stopień upośledzenia
organizuje się naukę i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, w szczególności w przedszkolach,
szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych,
w domach pomocy społecznej i podmiotach leczniczych, a także w domu rodzinnym.
2.
Dla osób, o których mowa w ust. 1, organizuje się również rehabilitację leczniczą,
zawodową i społeczną. Rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze są bezpłatne.
Opieka niezbędna do prowadzenia rehabilitacji i zajęć rewalidacyjno-wychowawczych
wchodzi w zakres tych czynności.
3.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w porozumieniu z ministrem właściwym
do spraw zabezpieczenia społecznego i ministrem właściwym do spraw zdrowia określi,
w drodze rozporządzenia, warunki i sposób organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych
dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, uwzględniając
potrzebę zapewnienia jakości i dostępności tych zajęć.
4.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z ministrem właściwym
do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, cele, rodzaje, zakres programowy,
wymiar czasu, sposób prowadzenia i dokumentowania zajęć rehabilitacji społecznej organizowanych
w domach pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz sposób nagradzania
uczestników tych zajęć, uwzględniając charakter potrzeb osób przebywających w tych
jednostkach oraz konieczność promocji zdrowia psychicznego i zapobiegania zaburzeniom
psychicznym.
5.
Naukę, zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze i rehabilitację mogą także organizować podmioty
wymienione w art. 1 ust. 2.
Art. 8.
1.
Jednostki organizacyjne i inne podmioty działające na podstawie ustawy o pomocy społecznej, zwane dalej „organami do spraw pomocy społecznej”, w porozumieniu z podmiotami leczniczymi
udzielającymi świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej organizują
na obszarze swojego działania oparcie społeczne dla osób, które z powodu choroby psychicznej
lub upośledzenia umysłowego mają poważne trudności w życiu codziennym, zwłaszcza w
kształtowaniu swoich stosunków z otoczeniem, w zakresie edukacji, zatrudnienia oraz
w sprawach bytowych.
2.
Oparcie społeczne polega w szczególności na:
1)
podtrzymywaniu i rozwijaniu umiejętności niezbędnych do samodzielnego, aktywnego życia;
2)
organizowaniu w środowisku społecznym pomocy ze strony rodziny, innych osób, grup,
organizacji społecznych i instytucji;
3)
udzielaniu pomocy finansowej, rzeczowej oraz innych świadczeń na zasadach określonych
w ustawie o pomocy społecznej.
Art. 9.
1.
Usługi opiekuńcze powinny być dostosowane do szczególnych potrzeb osób z zaburzeniami
psychicznymi. Pomoc mieszkaniowa, jako forma usługi opiekuńczej, może polegać między
innymi na udostępnianiu miejsca w środowiskowym domu samopomocy.
2.
Środowiskowe domy samopomocy stosownie do potrzeb są organizowane, prowadzone i finansowane
przez organy do spraw pomocy społecznej na zasadach określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Środowiskowe domy samopomocy mogą być także tworzone przez podmioty wymienione w
art. 1 ust. 2.
3.
Jednostka organizacyjna pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi udziela
osobie w niej przebywającej, adekwatnie do potrzeb i stanu zdrowia tej osoby, pomocy
w korzystaniu przez nią ze świadczeń zdrowotnych przysługujących na podstawie przepisów
o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
4.
Zadania, o których mowa w ust. 1 i 2, są realizowane jako zadania zlecone gminom przez
administrację rządową w ramach pomocy społecznej.
Art. 10.
1.
Za świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej udzielane osobie,
o której mowa w art. 3 pkt 1 lit. a i b, przez świadczeniodawcę, który zawarł umowę
o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, o której mowa w art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej
finansowanych ze środków publicznych , zwanej dalej „ustawą o świadczeniach”, nie pobiera się od tej osoby opłat.
2.
Osobom, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. a i b, przebywającym w szpitalu psychiatrycznym
przysługują ponadto produkty lecznicze, wyroby medyczne, wyroby medyczne do diagnostyki
in vitro , wyposażenie wyrobów medycznych, wyposażenie wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro oraz aktywne wyroby medyczne do implantacji, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych , i środki pomocnicze, za które nie pobiera się od tych osób opłat.
3.
Osobom, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. a i b, przysługują także produkty lecznicze
i wyroby medyczne określone w wykazach, o których mowa w art. 37 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego
przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych , w zakresie kategorii, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b tej ustawy, zakwalifikowane
do odpłatności zgodnie z art. 6 ust. 2 tej ustawy.
Rozdział 2
Badanie, leczenie, rehabilitacja oraz opieka i pomoc
Art. 10a.
1.
Osoba korzystająca ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez szpital psychiatryczny
ma prawo do pomocy w ochronie swoich praw.
2.
Prawo do pomocy w ochronie praw osoby, o której mowa w ust. 1, przysługuje również
jej przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu.
3.
Świadczeniodawca informuje osoby, o których mowa w ust. 1 i 2, o zakresie działania
i sposobie kontaktu z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, o którym
mowa w art. 10b ust. 1.
4.
Osoby, o których mowa w ust. 1 i 2, mają prawo w szczególności do:
1)
przekazania ustnych i pisemnych skarg dotyczących naruszenia praw osoby, o której
mowa w ust. 1;
2)
spotkania z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, w warunkach zapewniających
swobodę wypowiedzi, nie później niż w terminie 7 dni od dnia zgłoszenia takiej potrzeby;
3)
uzyskania informacji o rozstrzygnięciu zgłoszonej sprawy.
Art. 10b.
1.
Ochrona praw osób, o których mowa w art. 10a ust. 1, należy do zadań Rzeczników Praw
Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego.
2.
Do zadań Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego należy w szczególności:
1)
pomoc w dochodzeniu praw w sprawach związanych z przyjęciem, leczeniem, warunkami
pobytu i wypisaniem ze szpitala psychiatrycznego;
2)
wyjaśnianie lub pomoc w wyjaśnianiu ustnych i pisemnych skarg tych osób;
3)
współpraca z rodziną, przedstawicielem ustawowym, opiekunem prawnym lub faktycznym
tych osób;
4)
inicjowanie i prowadzenie działalności edukacyjno-informacyjnej w zakresie praw osób
korzystających ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez szpital psychiatryczny.
3.
W zakresie zadań, o których mowa w ust. 1 i 2, Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego
współpracuje z:
1)
Rzecznikiem Praw Obywatelskich;
2)
Rzecznikiem Praw Dziecka;
3)
konsultantem krajowym i konsultantami wojewódzkimi w dziedzinie psychiatrii.
4.
Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego w celu realizacji zadań, o których
mowa w ust. 1 i 2, ma prawo:
1)
wstępu do pomieszczeń szpitala psychiatrycznego związanych z udzielaniem świadczeń
zdrowotnych;
2)
występowania z wnioskiem do personelu podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów
o działalności leczniczej, w szczególności do lekarza prowadzącego, ordynatora oddziału
psychiatrycznego (lekarza kierującego oddziałem) lub kierownika podmiotu leczniczego,
oraz do podmiotu tworzącego w rozumieniu tej ustawy, o podjęcie działań zmierzających
do usunięcia przyczyny skargi lub zaistniałych naruszeń;
3)
wglądu w dokumentację medyczną za zgodą osoby, o której mowa w art. 10a ust. 1, jej
przedstawiciela ustawowego, opiekuna prawnego lub faktycznego;
4)
porozumiewania się z osobami, o których mowa w art. 10a ust. 1 i 2, bez udziału innych
osób.
5.
Kierownik zapewnia Rzecznikowi Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego warunki do
wykonywania jego zadań, w szczególności:
1)
umożliwia przyjmowanie skarg, o których mowa w art. 10a ust. 4 pkt 1, przez Rzecznika;
2)
udostępnia pomieszczenia przeznaczone do odbywania spotkań z osobami, o których mowa
w art. 10a ust. 1 i 2.
6.
Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb
i sposób działania Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, uwzględniając
terytorialny obszar działania Rzeczników w odniesieniu do różnych form opieki psychiatrycznej.
Art. 10c.
1.
Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego może być osoba, z zastrzeżeniem
ust. 2, która:
1)
posiada wykształcenie wyższe;
2)
posiada wiedzę na temat praw i wolności człowieka, w szczególności osoby z zaburzeniami
psychicznymi, a także możliwości skutecznej ochrony tych praw;
3)
posiada doświadczenie w pracy z osobami z zaburzeniami psychicznymi;
4)
jest obywatelem polskim;
5)
korzysta z pełni praw publicznych;
6)
nie była karana za przestępstwo popełnione z winy umyślnej;
7)
cieszy się nieposzlakowaną opinią.
2.
Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego nie może być:
1)
świadczeniodawcą w rozumieniu art. 5 pkt 41 ustawy o świadczeniach;
2)
właścicielem podmiotu wykonującego działalność leczniczą będącym świadczeniodawcą,
o którym mowa w art. 5 pkt 41 lit. a ustawy o świadczeniach, jego pracownikiem lub
osobą współpracującą ze świadczeniodawcą;
3)
właścicielem lub pracownikiem apteki, hurtowni farmaceutycznej lub wytwórcą produktu
leczniczego lub wyrobu medycznego, wyrobu medycznego do diagnostyki in vitro , wyposażenia wyrobu medycznego, wyposażenia wyrobu medycznego do diagnostyki in vitro oraz aktywnego wyrobu medycznego do implantacji, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych;
4)
właścicielem akcji albo udziałów w spółce prowadzącej aptekę lub hurtownię farmaceutyczną
albo wytwarzającej produkty lecznicze lub wyroby medyczne;
5)
członkiem Rady Narodowego Funduszu Zdrowia albo rady oddziału wojewódzkiego Narodowego
Funduszu Zdrowia;
6)
pracownikiem Narodowego Funduszu Zdrowia.
Art. 10d.
Rzecznicy Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego są pracownikami Biura Rzecznika
Praw Pacjenta, o którym mowa w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta , i wykonują swoje zadania przy pomocy tego Biura.
Art. 11.
1.
Orzeczenie o stanie zdrowia osoby z zaburzeniami psychicznymi, opinię lub skierowanie
do innego lekarza lub psychologa albo podmiotu leczniczego lekarz może wydać wyłącznie
na podstawie uprzedniego osobistego zbadania tej osoby. Skierowanie do szpitala psychiatrycznego
wydawane jest w dniu badania, a jego ważność wygasa po upływie 14 dni.
2.
Wskazany w ust. 1 okres ważności skierowania ulega przedłużeniu o czas oczekiwania
na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego pod warunkiem wpisania na listę oczekujących
na udzielenie świadczenia, o której mowa w art. 20 ustawy o świadczeniach, w terminie
14 dni od dnia wystawienia skierowania.
Art. 12.
Przy wyborze rodzaju i metod postępowania leczniczego bierze się pod uwagę nie tylko
cele zdrowotne, ale także interesy oraz inne dobra osobiste osoby z zaburzeniami psychicznymi
i dąży do osiągnięcia poprawy stanu zdrowia w sposób najmniej dla tej osoby uciążliwy.
Art. 13.
Osoba z zaburzeniami psychicznymi przebywająca w szpitalu psychiatrycznym lub w domu
pomocy społecznej ma prawo do porozumiewania się bez ograniczeń z rodziną i innymi
osobami; korespondencja takiej osoby nie podlega kontroli.
Art. 14.
Osoba z zaburzeniami psychicznymi leczona w szpitalu psychiatrycznym może uzyskać
zgodę ordynatora (lekarza kierującego oddziałem) na okresowe przebywanie poza szpitalem
bez wypisywania jej z zakładu, jeżeli nie zagraża to jej życiu albo życiu lub zdrowiu
innych osób.
Art. 15.
1.
Zajęcia rehabilitacyjne prowadzone w szpitalach psychiatrycznych i w domach pomocy
społecznej nie mogą być podporządkowane celom gospodarczym.
2.
Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, cele, rodzaje,
zakres programowy, wymiar czasu, sposób prowadzenia i dokumentowania zajęć rehabilitacyjnych
organizowanych w szpitalach psychiatrycznych oraz sposób nagradzania uczestników tych
zajęć, uwzględniając charakter potrzeb osób przebywających w szpitalach psychiatrycznych,
w tym potrzebę podnoszenia poziomu ich samodzielności.
Art. 16.
W razie stwierdzenia, że dobro osoby chorej psychicznie lub upośledzonej umysłowo
wymaga jej ubezwłasnowolnienia, kierownik podmiotu leczniczego udzielającego świadczenia
zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej zawiadamia o tym prokuratora.
Art. 17.
W razie stwierdzenia, że przedstawiciel ustawowy osoby chorej psychicznie lub upośledzonej
umysłowo nie wykonuje należycie swoich obowiązków wobec tej osoby, kierownik podmiotu
leczniczego udzielającego świadczenia zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki
zdrowotnej zawiadamia o tym sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania tej osoby.
Art. 18.
1.
Przymus bezpośredni wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, przy wykonywaniu czynności
przewidzianych w niniejszej ustawie, można stosować tylko wtedy, gdy przepis niniejszej
ustawy do tego upoważnia albo osoby te:
1)
dopuszczają się zamachu przeciwko:
a)
życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby lub
b)
bezpieczeństwu powszechnemu, lub
2)
w sposób gwałtowny niszczą lub uszkadzają przedmioty znajdujące się w ich otoczeniu,
lub
3)
poważnie zakłócają lub uniemożliwiają funkcjonowanie podmiotu leczniczego udzielającego
świadczenia zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej lub jednostki
organizacyjnej pomocy społecznej.
2.
O zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje lekarz, który określa rodzaj zastosowanego
środka przymusu oraz osobiście nadzoruje jego wykonanie. W szpitalach psychiatrycznych,
jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz w trakcie wykonywania czynności,
o których mowa w art. 21 ust. 3 oraz art. 46a ust. 3, jeżeli nie jest możliwe uzyskanie
natychmiastowej decyzji lekarza, o zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje i
nadzoruje osobiście jego wykonanie pielęgniarka, która jest obowiązana niezwłocznie
zawiadomić o tym lekarza. Każdy przypadek zastosowania przymusu bezpośredniego i uprzedzenia
o możliwości jego zastosowania odnotowuje się w dokumentacji medycznej.
3.
W jednostce organizacyjnej pomocy społecznej, która nie zatrudnia lekarza, informację,
o której mowa w ust. 2, pielęgniarka przekazuje kierownikowi jednostki, który niezwłocznie
informuje o tym upoważnionego przez marszałka województwa lekarza specjalistę w dziedzinie
psychiatrii.
4.
W szpitalu psychiatrycznym lekarz, o którym mowa w ust. 2, niezwłocznie zatwierdza
zastosowanie przymusu bezpośredniego zleconego przez pielęgniarkę lub nakazuje zaprzestanie
jego stosowania.
5.
Jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji osoby, o której mowa w ust.
2, o zastosowaniu przymusu bezpośredniego w trakcie wykonywania czynności, o których
mowa w art. 21 ust. 3 oraz art. 46a ust. 3, lub wobec osoby, o której mowa w ust.
1, której pomocy udziela zespół ratownictwa medycznego, decyduje i nadzoruje osobiście
kierujący akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych, który jest obowiązany
niezwłocznie zawiadomić o tym dyspozytora medycznego. Każdy przypadek zastosowania
przymusu bezpośredniego i uprzedzenia o możliwości jego zastosowania odnotowuje się
w dokumentacji medycznej.
6.
Zastosowanie przymusu bezpośredniego wobec osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 1 i 2,
polega na przytrzymaniu, przymusowym podaniu leków, unieruchomieniu lub izolacji,
a wobec osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 3 - na przytrzymaniu lub przymusowym podaniu
leku.
7.
W sytuacji, o której mowa w ust. 5, zastosowanie przymusu bezpośredniego polega na
przytrzymaniu lub unieruchomieniu. Przymus bezpośredni stosuje się nie dłużej niż
przez czas niezbędny do uzyskania pomocy lekarskiej, a w przypadku gdy jej uzyskanie
jest utrudnione, na czas niezbędny do przewiezienia osoby do podmiotu leczniczego
udzielającego świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej lub
szpitala wskazanego przez dyspozytora medycznego. Przewiezienie osoby z zastosowaniem
przymusu bezpośredniego następuje w obecności zespołu ratownictwa medycznego.
8.
Przed zastosowaniem przymusu bezpośredniego uprzedza się o tym osobę, wobec której
środek ten ma być podjęty. Przy wyborze środka przymusu należy wybierać środek możliwie
dla tej osoby najmniej uciążliwy, a przy stosowaniu przymusu należy zachować szczególną
ostrożność i dbałość o dobro tej osoby.
9.
W przypadkach określonych w ust. 1 jednostki systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne,
Policja oraz Państwowa Straż Pożarna są obowiązane do udzielania lekarzowi, pielęgniarce
lub kierującemu akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych pomocy na ich żądanie.
10.
Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego:
1)
przez lekarza podmiotu leczniczego, w tym lekarza, który zatwierdził stosowanie środka
przymusu bezpośredniego zleconego przez inną osobę - ocenia, w terminie 3 dni, kierownik
tego podmiotu, jeżeli jest lekarzem, lub lekarz przez niego upoważniony;
2)
przez innego lekarza, pielęgniarkę jednostki organizacyjnej pomocy społecznej lub
kierującego akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych - ocenia, w terminie
3 dni, upoważniony przez marszałka województwa lekarz specjalista w dziedzinie psychiatrii.
11.
Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości oraz
ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia,
sposób:
1)
stosowania przymusu bezpośredniego,
2)
dokumentowania zastosowania przymusu bezpośredniego,
3)
dokonywania oceny zasadności zastosowania przymusu bezpośredniego
- uwzględniając potrzebę ochrony praw i godności osoby, wobec której jest stosowany
przymus bezpośredni.
Art. 19.
Przewidziane w innych ustawach badanie stanu psychicznego osoby, przeprowadzane na
żądanie sądu, prokuratora lub innego uprawnionego organu, powinno się odbywać w podmiotach
leczniczych udzielających świadczeń zdrowotnych w zakresie psychiatrycznej opieki
zdrowotnej. W razie potrzeby badanie to może być przeprowadzone w rodzinnych ośrodkach
diagnostyczno-konsultacyjnych, a wyjątkowo także w miejscu zamieszkania osoby badanej.
Art. 20.
Przepisy ustawy przewidujące wymóg wyrażenia zgody przez przedstawiciela ustawowego
osoby małoletniej lub osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie stosuje się również do
osoby ubezwłasnowolnionej częściowo, jeżeli wynika to z postanowienia sądu opiekuńczego
o ustanowieniu kuratora.
Rozdział 3
Postępowanie lecznicze
Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego
Art. 21.
1.
Osoba, której zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych może zagrażać
bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, bądź nie jest zdolna
do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, może być poddana badaniu psychiatrycznemu
również bez jej zgody, a osoba małoletnia lub ubezwłasnowolniona całkowicie - także
bez zgody jej przedstawiciela ustawowego. W tym przypadku art. 18 ma zastosowanie.
2.
Konieczność przeprowadzenia badania, o którym mowa w ust. 1, stwierdza lekarz psychiatra,
a w razie niemożności uzyskania pomocy lekarza psychiatry - inny lekarz. Przed przystąpieniem
do badania uprzedza się osobę badaną lub jej przedstawiciela ustawowego o przyczynach
przeprowadzenia badania bez jej zgody.
3.
W razie potrzeby lekarz przeprowadzający badanie zarządza bezzwłocznie przewiezienie
badanego do szpitala. Przewiezienie takiej osoby z zastosowaniem przymusu bezpośredniego
następuje w obecności lekarza, pielęgniarki lub zespołu ratownictwa medycznego.
4.
Lekarz, który przeprowadził badanie psychiatryczne określone w ust. 1, odnotowuje
tę czynność w dokumentacji medycznej, wskazując na okoliczności uzasadniające podjęcie
postępowania przymusowego. Przy ocenie zasadności poddania osoby badaniu bez jej zgody
stosuje się odpowiednio art. 18 ust. 10.
Art. 22.
1.
Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje
za jej pisemną zgodą na podstawie ważnego skierowania do szpitala, jeżeli lekarz wyznaczony
do tej czynności, po osobistym zbadaniu tej osoby, stwierdzi wskazania do przyjęcia.
1a.
W nagłych przypadkach, w szczególności w przypadku braku możliwości uzyskania pomocy
lekarskiej przed zgłoszeniem się do szpitala, osoba z zaburzeniami psychicznymi może
być przyjęta do szpitala psychiatrycznego, za jej pisemną zgodą, bez skierowania,
o którym mowa w ust. 1.
2.
Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego osoby chorej psychicznie lub osoby upośledzonej
umysłowo niezdolnej do wyrażenia zgody lub stosunku do przyjęcia do szpitala psychiatrycznego
i leczenia następuje po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego właściwego ze względu na
miejsce zamieszkania tej osoby.
2a.
W przypadkach nagłych osoba, o której mowa w ust. 2, może być przyjęta do szpitala
psychiatrycznego bez wcześniejszego uzyskania zgody sądu opiekuńczego. W takim przypadku
lekarz przyjmujący tę osobę ma obowiązek, o ile to możliwe, zasięgnięcia pisemnej
opinii innego lekarza, w miarę możliwości psychiatry, albo pisemnej opinii psychologa.
2b.
W przypadkach, o których mowa w ust. 2a, kierownik szpitala psychiatrycznego zawiadamia
niezwłocznie sąd opiekuńczy właściwy ze względu na siedzibę szpitala, w celu uzyskania
zgody sądu na pobyt tej osoby w szpitalu. W zawiadomieniu kierownik szpitala psychiatrycznego
wskazuje okoliczności uzasadniające przyjęcie.
2c.
Jeżeli osoba, o której mowa w ust. 2, sprzeciwia się przyjęciu do szpitala psychiatrycznego,
a jej dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że zagraża bezpośrednio własnemu życiu
albo życiu lub zdrowiu innych osób, stosuje się odpowiednio przepisy art. 23 ust.
3-5 oraz art. 25 i 27.
3.
Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej całkowicie
następuje za pisemną zgodą jej przedstawiciela ustawowego.
4.
Jeżeli przyjęcie do szpitala dotyczy osoby małoletniej powyżej 16 roku życia lub osoby
pełnoletniej całkowicie ubezwłasnowolnionej, zdolnej do wyrażenia zgody, jest wymagane
również uzyskanie zgody tej osoby na przyjęcie. W przypadku sprzecznych oświadczeń
w sprawie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego tej osoby i jej przedstawiciela ustawowego,
zgodę na przyjęcie do szpitala wyraża sąd opiekuńczy właściwy ze względu na miejsce
zamieszkania tej osoby.
5.
Przedstawiciel ustawowy osoby, która nie pozostaje pod władzą rodzicielską, wyraża
zgodę, o której mowa w ust. 3, za zgodą sądu opiekuńczego właściwego ze względu na
miejsce zamieszkania tej osoby; w wypadkach nagłych nie jest konieczne uzyskanie zgody
sądu opiekuńczego przed przyjściem do szpitala psychiatrycznego.
6.
O każdorazowym przyjęciu osoby z zaburzeniami psychicznymi, w warunkach przewidzianych
w ust. 5, kierownik szpitala psychiatrycznego zawiadamia bezzwłocznie sąd opiekuńczy
miejsca siedziby szpitala. W zawiadomieniu kierownik szpitala psychiatrycznego wskazuje
okoliczności uzasadniające przyjęcie.
Art. 23.
1.
Osoba chora psychicznie może być przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez zgody wymaganej
w art. 22 tylko wtedy, gdy jej dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że z powodu
tej choroby zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób.
2.
O przyjęciu do szpitala osoby, o której mowa w ust. 1, postanawia lekarz wyznaczony
do tej czynności po osobistym jej zbadaniu i zasięgnięciu w miarę możliwości opinii
drugiego lekarza psychiatry albo psychologa.
3.
Lekarz, o którym mowa w ust. 2, jest obowiązany wyjaśnić choremu przyczyny przyjęcia
do szpitala bez zgody i poinformować go o jego prawach.
4.
Przyjęcie do szpitala, o którym mowa w ust. 1, wymaga zatwierdzenia przez ordynatora
(lekarza kierującego oddziałem) w ciągu 48 godzin od chwili przyjęcia. Kierownik szpitala
zawiadamia o powyższym sąd opiekuńczy miejsca siedziby szpitala w ciągu 72 godzin
od chwili przyjęcia.
5.
Czynności, o których mowa w ust. 2, 3 i 4, odnotowuje się w dokumentacji medycznej.
Art. 24.
1.
Osoba, której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych
zagraża bezpośrednio swojemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, a zachodzą
wątpliwości, czy jest ona chora psychicznie, może być przyjęta bez zgody wymaganej
w art. 22 do szpitala w celu wyjaśnienia tych wątpliwości.
2.
Pobyt w szpitalu, o którym mowa w ust. 1, nie może trwać dłużej niż 10 dni.
3.
Do przyjęcia do szpitala, o którym mowa w ust. 1, stosuje się zasady i tryb postępowania
określony w art. 23.
Art. 25.
1.
Na podstawie otrzymanego zawiadomienia sąd opiekuńczy wszczyna postępowanie dotyczące
przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby wymienionej w art. 22-24.
2.
Sąd opiekuńczy może rozpoznać sprawę również na wniosek tej osoby lub jej przedstawiciela
ustawowego, jej małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa bądź osoby sprawującej
nad nią faktyczną opiekę albo z urzędu.
Art. 26.
1.
W przypadku gdy osoba przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody wyraziła
potem zgodę na pobyt w tym szpitalu, sąd opiekuńczy umorzy postępowanie wszczęte na
skutek zawiadomienia lub wniosku, o którym mowa w art. 25, jeżeli uzna, że osoba ta
wyraziła zgodę.
2.
Przed umorzeniem postępowania sąd jest obowiązany wysłuchać osobę wymienioną w ust.
1.
Art. 27.
O treści postanowienia w przedmiocie przyjęcia osoby, o której mowa w art. 23 i 24,
sąd opiekuńczy zawiadamia niezwłocznie szpital, w którym ta osoba przebywa. W razie
wydania postanowienia o braku podstaw do przyjęcia, szpital psychiatryczny jest obowiązany
wypisać tę osobę niezwłocznie po doręczeniu mu postanowienia sądu.
Art. 28.
Jeżeli zachowanie osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego za zgodą wymaganą w
art. 22 wskazuje na to, że zachodzą okoliczności określone w art. 23 ust. 1, a zgoda
ta została cofnięta, stosuje się odpowiednio przepisy art. 23 ust. 2-5 oraz art. 25-27.
Art. 29.
1.
Do szpitala psychiatrycznego może być również przyjęta, bez zgody wymaganej w art.
22, osoba chora psychicznie:
1)
której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala spowoduje
znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego,
bądź
2)
która jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych,
a uzasadnione jest przewidywanie, że leczenie w szpitalu psychiatrycznym przyniesie
poprawę jej stanu zdrowia.
2.
O potrzebie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby, o której mowa w ust. 1,
bez jej zgody, orzeka sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania tej osoby - na wniosek jej
małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa, jej przedstawiciela ustawowego lub
osoby sprawującej nad nią faktyczną opiekę.
3.
W stosunku do osoby objętej oparciem społecznym, o którym mowa w art. 8, wniosek może
zgłosić również organ do spraw pomocy społecznej.
Art. 30.
1.
Do wniosku, o którym mowa w art. 29 ust. 2 i 3, dołącza się orzeczenie lekarza psychiatry
szczegółowo uzasadniające potrzebę leczenia w szpitalu psychiatrycznym. Orzeczenie
lekarz psychiatra wydaje na uzasadnione żądanie osoby lub organu uprawnionego do zgłoszenia
wniosku o wszczęcie postępowania.
2.
W przypadku niezałączenia do wniosku orzeczenia lekarskiego lub gdy zostało ono wydane
w okresie dłuższym niż 14 dni przed dniem złożenia wniosku, sąd zwraca wniosek. Przepisy
art. 130 Kodeksu postępowania cywilnego nie mają w tym przypadku zastosowania.
3.
W przypadku, o którym mowa w ust. 2, jeżeli treść wniosku lub załączone do wniosku
dokumenty uprawdopodabniają zasadność przyjęcia do szpitala psychiatrycznego, a złożenie
orzeczenia, o którym mowa w ust. 1, nie jest możliwe, sąd zarządza poddanie osoby,
której dotyczy wniosek, odpowiedniemu badaniu.
4.
Jeżeli osoba, o której mowa w art. 29 ust. 1, odmawia poddania się badaniu, może być
ono przeprowadzone bez jej zgody. Przepis art. 21 stosuje się odpowiednio.
Art. 30a.
(uchylony)
Art. 31.
W razie stwierdzenia, że osoba, wobec której wszczęto postępowanie określone w art.
29 i 30, wskutek choroby psychicznej zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu
lub zdrowiu innych osób, stosuje się art. 23.
Art. 32.
Przy wykonywaniu czynności, o których mowa w art. 23, 24 i 28, oraz postanowień i
zarządzeń sądu opiekuńczego przewidzianych w niniejszym rozdziale stosuje się odpowiednio
przepis art. 18 ust. 9.
Postępowanie lecznicze w stosunku do osoby leczonej bez jej zgody
Art. 33.
1.
Wobec osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody można stosować niezbędne
czynności lecznicze, mające na celu usunięcie przewidzianych w ustawie przyczyn przyjęcia
bez zgody.
2.
Lekarz wyznaczony do tych czynności zapoznaje osobę, o której mowa w ust. 1, z planowanym
postępowaniem leczniczym.
3.
Minister właściwy do spraw zdrowia, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Lekarskiej,
określi, w drodze rozporządzenia, wykaz świadczeń zdrowotnych stwarzających podwyższone
ryzyko dla pacjenta, których udzielenie wymaga zgody osoby określonej w ust. 1 lub
jej przedstawiciela ustawowego, uwzględniając konieczność ochrony praw i godności
osoby, której świadczenia te są udzielane, oraz potrzebę zapewnienia sprawnego przebiegu
postępowania leczniczego.
4.
Przepisy ust. 1 i 2 nie mają zastosowania do osób umieszczonych w szpitalu psychiatrycznym
w trybie art. 24.
Art. 34.
Wobec osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody przymus bezpośredni
można stosować, poza okolicznościami określonymi w art. 18, także wtedy, gdy jest
to konieczne do dokonania niezbędnych czynności leczniczych, o których mowa w art.
33. Przymus bezpośredni można także stosować w celu zapobieżenia samowolnemu opuszczeniu
przez tę osobę szpitala psychiatrycznego.
Wypisanie ze szpitala psychiatrycznego osoby przebywającej tam bez jej zgody
Art. 35.
1.
O wypisaniu ze szpitala psychiatrycznego osoby przebywającej w tym szpitalu bez jej
zgody postanawia ordynator (lekarz kierujący oddziałem), jeżeli uzna, że ustały przewidziane
w niniejszej ustawie przyczyny przyjęcia i pobytu tej osoby w szpitalu psychiatrycznym
bez jej zgody.
2.
Osoba ta może za swoją później wyrażoną zgodą pozostać w szpitalu psychiatrycznym,
jeżeli w ocenie lekarza jej dalszy pobyt w tym szpitalu jest celowy.
3.
O wypisaniu ze szpitala w trybie ust. 1 i okolicznościach, o których mowa w ust. 2,
kierownik szpitala psychiatrycznego zawiadamia sąd opiekuńczy.
Art. 36.
1.
Osoba przebywająca w szpitalu psychiatrycznym może złożyć w szpitalu, w dowolnej formie,
wniosek o nakazanie wypisania jej ze szpitala, co odnotowuje się w dokumentacji medycznej.
2.
Osoba przebywająca bez swojej zgody w szpitalu psychiatrycznym, jej przedstawiciel
ustawowy, małżonek, rodzeństwo, krewni w linii prostej oraz osoba sprawująca faktyczną
nad nią opiekę mogą żądać wypisania tej osoby ze szpitala psychiatrycznego nie wcześniej
niż po upływie 30 dni od uprawomocnienia się postanowienia sądu opiekuńczego w przedmiocie
przyjęcia do szpitala lub dalszego leczenia tej osoby bez jej zgody w tym szpitalu.
Żądanie takie może być zgłoszone w dowolnej formie; odnotowuje się je w dokumentacji
medycznej.
3.
W razie odmowy wypisania, osoba przebywająca w szpitalu oraz odpowiednio inne osoby
wymienione w ust. 2 mogą wystąpić do sądu opiekuńczego, w którego okręgu znajduje
się ten szpital, o nakazanie wypisania. Wniosek składa się w terminie 7 dni od powiadomienia
tej osoby o odmowie wypisania oraz o terminie i sposobie złożenia wniosku.
Art. 37.
Przepisy niniejszego rozdziału oraz art. 14 nie mają zastosowania do osób kierowanych
do szpitala psychiatrycznego przez właściwy organ państwowy na podstawie innych ustaw.
Rozdział 4
Przyjęcie do domu pomocy społecznej
Art. 38.
Osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna
do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki
innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia
szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta
do domu pomocy społecznej.
Art. 39.
1.
Jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają
zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej
osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca
zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody.
2.
Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, może wystąpić również kierownik szpitala psychiatrycznego,
jeżeli przebywająca w nim osoba jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych
potrzeb życiowych, a potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, natomiast nie wymaga
dalszego leczenia w tym szpitalu.
3.
Jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan
psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy
społecznej orzeka sąd opiekuńczy.
Art. 40.
1.
Zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do domu pomocy społecznej
osoby, o której mowa w art. 38, należy do starosty powiatu właściwego ze względu na
miejsce zamieszkania tej osoby.
2.
Jeżeli osoba, wobec której wydano postanowienie o przyjęciu do domu pomocy społecznej,
odmawia stawienia się w domu pomocy społecznej lub w inny sposób utrudnia wykonanie
tego postanowienia, sąd z urzędu lub na wniosek organu do spraw pomocy społecznej
może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie tej osoby do domu pomocy społecznej
przez Policję.
3.
W przypadku wystąpienia u osoby, o której mowa w art. 38, przebywającej w domu pomocy
społecznej, zachowań zagrażających jej życiu lub zdrowiu, lub życiu lub zdrowiu innych
osób, można wobec niej stosować przymus bezpośredni również w celu zapobieżenia opuszczeniu
domu pomocy społecznej.
Art. 41.
1.
Osoba przyjęta do domu pomocy społecznej w trybie art. 39, jej przedstawiciel ustawowy,
małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo oraz osoba sprawująca nad nią faktyczną
opiekę - mogą występować do sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu
pomocy społecznej.
2.
Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, może także wystąpić kierownik domu pomocy społecznej,
jeżeli uzna, że zmieniły się okoliczności uzasadniające orzeczenie o przyjęciu tej
osoby do domu pomocy społecznej bez jej zgody.
Rozdział 5
Postępowanie przed sądem opiekuńczym
Art. 42.
W postępowaniu przed sądem opiekuńczym w sprawach określonych w niniejszej ustawie
stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym, ze zmianami wynikającymi z niniejszej ustawy.
Art. 43.
1.
Do szpitala psychiatrycznego i domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób chorych
psychicznie lub upośledzonych umysłowo ma prawo wstępu o każdej porze sędzia w celu
kontroli legalności przyjęcia i przebywania w takim szpitalu lub domu pomocy społecznej
osób z zaburzeniami psychicznymi, przestrzegania ich praw oraz kontroli warunków,
w jakich one tam przebywają.
2.
Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia i ministrem
właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy
sposób i tryb sprawowania kontroli, o której mowa w ust. 1, oraz sposób jej dokumentowania,
uwzględniając potrzebę ochrony praw i godności osób przebywających w szpitalach psychiatrycznych
i domach pomocy społecznej, a także biorąc pod uwagę różne rodzaje i typy tych placówek.
Art. 44.
1.
Dla osoby przebywającej w szpitalu psychiatrycznym sąd opiekuńczy miejsca siedziby
szpitala ustanawia na jej wniosek kuratora, jeżeli osoba ta w czasie pobytu w szpitalu
potrzebuje pomocy do prowadzenia wszystkich swoich spraw albo spraw określonego rodzaju.
Zakres obowiązków oraz uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy.
2.
Jeżeli osoba przebywająca w szpitalu psychiatrycznym ze względu na stan zdrowia nie
jest zdolna do złożenia wniosku, sąd opiekuńczy może ustanowić dla niej kuratora z
urzędu.
3.
Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do osób chorych psychicznie lub upośledzonych
umysłowo, przebywających w domu pomocy społecznej.
Art. 45.
1.
W sprawach określonych w art. 25, 29, 36 ust. 3 i art. 39 sąd opiekuńczy orzeka po
przeprowadzeniu rozprawy; rozprawa powinna się odbyć nie później niż w terminie 14
dni od dnia wpływu wniosku lub otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w art. 23 ust.
4.
1a.
W przypadkach uzasadnionych interesem osoby, której postępowanie dotyczy bezpośrednio,
sąd zarządza przeprowadzenie rozprawy w szpitalu.
2.
Sędzia wizytujący szpital wysłuchuje osobę przyjętą do szpitala psychiatrycznego w
trybie art. 23, 24 lub 28 nie później niż w terminie 48 godzin od otrzymania zawiadomienia,
o którym mowa w art. 23 ust. 4. W razie stwierdzenia, że pobyt tej osoby w szpitalu
psychiatrycznym jest oczywiście bezzasadny, sędzia zarządza natychmiastowe jej wypisanie
ze szpitala i wnosi o umorzenie postępowania.
Art. 46.
1.
W sprawach dotyczących przyjęcia osoby chorej psychicznie do szpitala psychiatrycznego
oraz wypisania jej z takiego szpitala uczestnikami postępowania z mocy prawa oprócz
wnioskodawcy są: ta osoba oraz jej przedstawiciel ustawowy. W miarę potrzeby sąd zawiadamia
o rozprawie małżonka osoby, której postępowanie dotyczy, oraz osobę sprawującą nad
nią faktyczną opiekę; mogą oni wziąć udział w każdym stanie sprawy i wtedy stają się
uczestnikami.
1a.
Osoba, której postępowanie dotyczy bezpośrednio, może być doprowadzona na rozprawę
sądową na mocy zarządzenia sądowego. W tym przypadku stosuje się odpowiednio art. 547 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.
2.
Przed wydaniem postanowienia co do istoty sprawy, sąd jest obowiązany uzyskać opinię
jednego lub kilku lekarzy psychiatrów. Biegłym nie może być osoba, która uczestniczyła
w podjęciu decyzji o przyjęciu do szpitala lub odmowie wypisania osoby chorej psychicznie
ze szpitala psychiatrycznego.
2a.
Jeżeli osoba psychicznie chora, która ma być poddana badaniu przez biegłego, odmawia
stawienia się we wskazanym miejscu lub w inny sposób uchyla się od tego badania, sąd
może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie tej osoby przez Policję do wskazanego
miejsca.
2b.
Zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do szpitala psychiatrycznego
osoby, o której mowa w art. 29 ust. 1, należy do marszałka województwa.
2c.
Jeżeli osoba psychicznie chora, wobec której wydano postanowienie o przyjęciu do szpitala
psychiatrycznego, odmawia stawienia się w szpitalu psychiatrycznym lub w inny sposób
utrudnia wykonanie tego postanowienia, sąd z urzędu lub na wniosek upoważnionego przez
marszałka województwa lekarza psychiatry może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie
tej osoby do szpitala psychiatrycznego przez Policję.
3.
Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do postępowania o przyjęciu do domu pomocy
społecznej; do czasu przyjęcia osoby, o której mowa w art. 39, do domu pomocy społecznej
organ do spraw pomocy społecznej powinien zapewnić jej niezbędną pomoc.
4.
Sąd zawiadamia prokuratora o potrzebie wzięcia udziału w postępowaniu, jeżeli uzna
to za konieczne.
Art. 46a.
1.
Przy wykonywaniu postanowień sądowych o przyjęciu do domu pomocy społecznej lub szpitala
psychiatrycznego stosuje się art. 18.
2.
W przypadku, o którym mowa w ust. 1, przewidziane w innych przepisach środki przymusu
bezpośredniego mogą być stosowane jedynie po uprzednim bezskutecznym zastosowaniu
przymusu bezpośredniego przewidzianego w niniejszej ustawie albo gdy jego zastosowanie
byłoby niecelowe.
3.
Zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie przez Policję, o którym mowa w art. 40 i 46,
następuje w obecności lekarza, pielęgniarki lub zespołu ratownictwa medycznego.
Art. 47.
Do środków odwoławczych wnoszonych przez osobę, której postępowanie dotyczy bezpośrednio,
nie ma zastosowania przepis art. 368 Kodeksu postępowania cywilnego oraz w zakresie objętym treścią tego artykułu również przepis art. 370 tego kodeksu.
Art. 48.
Sąd może ustanowić dla osoby, której postępowanie dotyczy bezpośrednio, adwokata z
urzędu, nawet bez złożenia wniosku, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia psychicznego
nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata w sprawie za potrzebny.
Art. 49.
Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości określi,
w drodze rozporządzenia:
1)
szczegółowy sposób postępowania w sprawach przyjęcia oraz wypisania ze szpitala psychiatrycznego,
2)
wzory:
a)
skierowania do szpitala psychiatrycznego,
b)
zawiadomień kierownika szpitala psychiatrycznego oraz sądu opiekuńczego o przyjęciu
do tego szpitala osoby chorej psychicznie bez jej pisemnej zgody na podstawie art.
23 ust. 1 lub osoby z zaburzeniami psychicznymi na podstawie art. 24 ust. 1,
c)
rejestru osób przyjętych do szpitala psychiatrycznego,
d)
zawiadomień sądu opiekuńczego o wypisaniu ze szpitala psychiatrycznego oraz o pozostaniu
w szpitalu psychiatrycznym za zgodą osoby przyjętej do tego szpitala
- uwzględniając ochronę praw i godności osób przyjmowanych i wypisywanych ze szpitali
psychiatrycznych oraz potrzebę zapewnienia sprawnego przebiegu procesu leczniczego.
Rozdział 6
Ochrona tajemnicy
Art. 50.
1.
Osoby wykonujące czynności wynikające z niniejszej ustawy są obowiązane do zachowania
w tajemnicy wszystkiego, o czym powezmą wiadomość w związku z wykonywaniem tych czynności,
stosownie do odrębnych przepisów, a nadto z zachowaniem przepisów niniejszego rozdziału.
2.
Od obowiązku zachowania tajemnicy osoba wymieniona w ust. 1 jest zwolniona w stosunku
do:
1)
lekarza sprawującego opiekę nad osobą z zaburzeniami psychicznymi;
2)
właściwych organów administracji rządowej lub samorządowej co do okoliczności, których
ujawnienie jest niezbędne do wykonywania zadań z zakresu pomocy społecznej;
3)
osób współuczestniczących w wykonywaniu czynności w ramach pomocy społecznej, w zakresie,
w jakim to jest niezbędne;
4)
Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Agencji Wywiadu,
Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Policji, Żandarmerii
Wojskowej, Straży Granicznej, Służby Więziennej, Biura Ochrony Rządu i ich upoważnionych
pisemnie funkcjonariuszy lub żołnierzy w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia postępowania
sprawdzającego na podstawie przepisów o ochronie informacji niejawnych;
5)
policjanta, upoważnionego pisemnie przez kierownika jednostki organizacyjnej Policji,
prowadzącego czynności operacyjno-rozpoznawcze w zakresie poszukiwań i identyfikacji
osób.
Art. 51.
W dokumentacji dotyczącej badań lub przebiegu leczenia osoby, wobec której podjęto
czynności wynikające z niniejszej ustawy, nie utrwala się oświadczeń obejmujących
przyznanie się do popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary. Zasadę tę stosuje
się również do dokumentacji dotyczącej badań przeprowadzonych na żądanie uprawnionego
organu.
Art. 52.
1.
Nie wolno przesłuchiwać osób obowiązanych do zachowania tajemnicy, stosownie do przepisów
niniejszego rozdziału, jako świadków na okoliczność wypowiedzi osoby, wobec której
podjęto czynności wynikające z niniejszej ustawy, co do popełnienia przez nią czynu
zabronionego pod groźbą kary.
2.
Zakaz określony w ust. 1 stosuje się odpowiednio do lekarzy wykonujących czynności
biegłego.
Rozdział 7
Przepisy karne, zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe i końcowe
Art. 53.
Kto podaje lekarzowi lub organowi właściwemu do wykonywania niniejszej ustawy informacje
o występujących u innej osoby objawach zaburzeń psychicznych, wiedząc, że te informacje
są nieprawdziwe,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Art. 54.
(pominięty)
Art. 55.
1.
(uchylony)
2.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem
właściwym do spraw zdrowia opracuje docelową sieć domów pomocy społecznej dla osób
psychicznie chorych oraz środowiskowych domów samopomocy.
3.
Realizacja sieci, o której mowa w ust. 2, nastąpi w terminie do dnia 31 grudnia 2025 r.
Art. 56.
Ustawa wchodzi w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia6)Ustawa została ogłoszona w dniu 20 października 1994 r..
1)
W brzmieniu ustalonym przez art. 20 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu
publicznym (Dz. U. poz. 1916), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2016 r.
2)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2013 r.
poz. 1245 i 1635, z 2014 r. poz. 1802, z 2015 r. poz. 1887 i 1991 oraz z 2016 r. poz.
65.
3)
Dodany przez art. 20 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 1.
4)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2015 r.
poz. 693, 1045, 1240, 1310, 1359, 1607, 1616, 1830 i 1893 oraz z 2016 r. poz. 195.
5)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2015 r.
poz. 1240, 1269, 1365, 1569, 1692, 1735, 1830, 1844, 1893, 1916, 1991 i 1994 oraz
z 2016 r. poz. 65.
6)
Ustawa została ogłoszona w dniu 20 października 1994 r.