Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowejz dnia 18 sierpnia 2015 r.w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności
wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania
narkomanii
Treść rozporządzenia
Na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii zarządza się, co następuje:
§ 1.
1.
Szkoły i placówki prowadzą systematyczną działalność wychowawczą, edukacyjną, informacyjną
i profilaktyczną wśród uczniów i wychowanków, ich rodziców lub opiekunów oraz nauczycieli,
wychowawców i innych pracowników szkoły i placówki w celu przeciwdziałania narkomanii.
2.
Działalność, o której mowa w ust. 1, obejmuje działania uprzedzające mające na celu
przeciwdziałanie pojawianiu się zachowań ryzykownych związanych z używaniem środków
odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych, nowych substancji psychoaktywnych
przez uczniów i wychowanków, charakteryzujących się nieprzestrzeganiem przyjętych
dla danego wieku zwyczajowych norm i wymagań, niosących ryzyko negatywnych konsekwencji
dla zdrowia fizycznego i psychicznego ucznia lub wychowanka oraz jego otoczenia społecznego.
§ 2.
1.
Działalność wychowawcza w szkole i placówce polega na prowadzeniu działań z zakresu
promocji zdrowia oraz wspomaganiu ucznia i wychowanka w jego rozwoju ukierunkowanym
na osiągnięcie pełnej dojrzałości w sferze:
1)
fizycznej - ukierunkowanej na zdobycie przez ucznia i wychowanka wiedzy i umiejętności
pozwalających na prowadzenie zdrowego stylu życia i podejmowania zachowań prozdrowotnych;
2)
psychicznej - ukierunkowanej na zbudowanie równowagi i harmonii psychicznej, ukształtowanie
postaw sprzyjających wzmacnianiu zdrowia własnego i innych ludzi, kształtowanie środowiska
sprzyjającego rozwojowi zdrowia, osiągnięcie właściwego stosunku do świata, poczucia
siły, chęci do życia i witalności;
3)
społecznej - ukierunkowanej na kształtowanie postawy otwartości w życiu społecznym,
opartej na umiejętności samodzielnej analizy wzorów i norm społecznych oraz ćwiczeniu
umiejętności wypełniania ról społecznych;
4)
aksjologicznej - ukierunkowanej na zdobycie konstruktywnego i stabilnego systemu wartości,
w tym docenienie znaczenia zdrowia oraz poczucia sensu istnienia.
2.
Działalność wychowawcza obejmuje w szczególności:
1)
współpracę z rodzicami lub opiekunami uczniów i wychowanków w celu budowania postawy
prozdrowotnej i zdrowego stylu życia;
2)
kształtowanie hierarchii systemu wartości, w którym zdrowie należy do jednych z najważniejszych
wartości w życiu;
3)
wzmacnianie wśród uczniów i wychowanków więzi ze szkołą lub placówką oraz społecznością
lokalną;
4)
kształtowanie przyjaznego klimatu w szkole lub placówce, budowanie prawidłowych relacji
rówieśniczych oraz relacji uczniów i nauczycieli, wychowanków i wychowawców, a także
nauczycieli, wychowawców i rodziców lub opiekunów, w tym wzmacnianie więzi z rówieśnikami
oraz nauczycielami i wychowawcami;
5)
doskonalenie umiejętności nauczycieli i wychowawców w zakresie budowania podmiotowych
relacji z uczniami, wychowankami oraz ich rodzicami lub opiekunami oraz warsztatowej
pracy z grupą uczniów lub wychowanków;
6)
wzmacnianie kompetencji wychowawczych nauczycieli i wychowawców oraz rodziców lub
opiekunów;
7)
rozwijanie i wspieranie działalności wolontarystycznej oraz zaangażowania w działalność
podmiotów, o których mowa w art. 2a ust. 1 oraz art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty , zwanej dalej „ustawą o systemie oświaty”;
8)
wspieranie edukacji rówieśniczej i programów rówieśniczych mających na celu modelowanie
postaw prozdrowotnych i prospołecznych.
§ 3.
1.
Działalność edukacyjna w szkole i placówce polega na stałym poszerzaniu i ugruntowywaniu
wiedzy i umiejętności u uczniów i wychowanków, ich rodziców lub opiekunów, nauczycieli
i wychowawców z zakresu promocji zdrowia i zdrowego stylu życia.
2.
Działalność edukacyjna obejmuje w szczególności:
1)
poszerzenie wiedzy rodziców lub opiekunów, nauczycieli i wychowawców na temat prawidłowości
rozwoju i zaburzeń zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, rozpoznawania wczesnych
objawów używania środków i substancji, o których mowa w § 1 ust. 2, a także suplementów
diet i leków w celach innych niż medyczne oraz postępowania w tego typu przypadkach;
2)
rozwijanie i wzmacnianie umiejętności psychologicznych i społecznych uczniów i wychowanków;
3)
kształtowanie u uczniów i wychowanków umiejętności życiowych, w szczególności samokontroli,
radzenia sobie ze stresem, rozpoznawania i wyrażania własnych emocji;
4)
kształtowanie krytycznego myślenia i wspomaganie uczniów i wychowanków w konstruktywnym
podejmowaniu decyzji w sytuacjach trudnych, zagrażających prawidłowemu rozwojowi i
zdrowemu życiu;
5)
prowadzenie wewnątrzszkolnego doskonalenia kompetencji nauczycieli i wychowawców w
zakresie rozpoznawania wczesnych objawów używania środków i substancji, o których
mowa w § 1 ust. 2, oraz podejmowania szkolnej interwencji profilaktycznej;
6)
doskonalenie kompetencji nauczycieli i wychowawców w zakresie profilaktyki używania
środków i substancji, o których mowa w § 1 ust. 2, norm rozwojowych i zaburzeń zdrowia
psychicznego wieku rozwojowego.
§ 4.
1.
Działalność informacyjna w szkole i placówce polega na dostarczaniu rzetelnych i aktualnych
informacji, dostosowanych do wieku oraz możliwości psychofizycznych odbiorców, na
temat zagrożeń i rozwiązywania problemów związanych z używaniem środków i substancji,
o których mowa w § 1 ust. 2, skierowanych do uczniów i wychowanków oraz ich rodziców
lub opiekunów, a także nauczycieli i wychowawców oraz innych pracowników szkoły lub
placówki.
2.
Działalność informacyjna obejmuje w szczególności:
1)
dostarczenie aktualnych informacji nauczycielom, wychowawcom i rodzicom lub opiekunom
na temat skutecznych sposobów prowadzenia działań wychowawczych i profilaktycznych
związanych z przeciwdziałaniem używaniu środków i substancji, o których mowa w § 1
ust. 2;
2)
udostępnienie informacji o ofercie pomocy specjalistycznej dla uczniów i wychowanków,
ich rodziców lub opiekunów w przypadku używania środków i substancji, o których mowa
w § 1 ust. 2;
3)
przekazanie informacji uczniom i wychowankom, ich rodzicom lub opiekunom oraz nauczycielom
i wychowawcom na temat konsekwencji prawnych związanych z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, zwanej dalej „ustawą”;
4)
informowanie uczniów i wychowanków oraz ich rodziców lub opiekunów o obowiązujących
procedurach postępowania nauczycieli i wychowawców oraz o metodach współpracy szkół
i placówek z Policją w sytuacjach zagrożenia narkomanią.
§ 5.
1.
Działalność profilaktyczna w szkole i placówce polega na realizowaniu działań z zakresu
profilaktyki uniwersalnej, selektywnej i wskazującej.
2.
Działalność profilaktyczna obejmuje:
1)
w przypadku profilaktyki uniwersalnej - wspieranie wszystkich uczniów i wychowanków
w prawidłowym rozwoju i zdrowym stylu życia oraz podejmowanie działań, których celem
jest ograniczanie zachowań ryzykownych niezależnie od poziomu ryzyka używania przez
nich środków i substancji, o których mowa w § 1 ust. 2;
2)
w przypadku profilaktyki selektywnej - wspieranie uczniów i wychowanków, którzy ze
względu na swoją sytuację rodzinną, środowiskową lub uwarunkowania biologiczne są
w wyższym stopniu narażeni na rozwój zachowań ryzykownych;
3)
w przypadku profilaktyki wskazującej - wspieranie uczniów i wychowanków, u których
rozpoznano wczesne objawy używania środków i substancji, o których mowa w § 1 ust.
2, lub występowania innych zachowań ryzykownych, które nie zostały zdiagnozowane jako
zaburzenia lub choroby wymagające leczenia.
3.
Działania profilaktyczne w szkołach i placówkach w ramach działalności, o której mowa
w ust. 1, obejmują w szczególności:
1)
realizowanie wśród uczniów i wychowanków oraz ich rodziców lub opiekunów programów
profilaktycznych i promocji zdrowia psychicznego dostosowanych do potrzeb indywidualnych
i grupowych oraz realizowanych celów profilaktycznych, rekomendowanych w ramach systemu
rekomendacji, o którym mowa w Krajowym Programie Przeciwdziałania Narkomanii określonym
w przepisach wydanych na podstawie art. 7 ust. 5 ustawy;
2)
przygotowanie oferty zajęć rozwijających zainteresowania i uzdolnienia, jako alternatywnej
pozytywnej formy działalności zaspakajającej ważne potrzeby, w szczególności potrzebę
podniesienia samooceny, sukcesu, przynależności i satysfakcji życiowej;
3)
kształtowanie i wzmacnianie norm przeciwnych używaniu środków i substancji, o których
mowa w § 1 ust. 2, przez uczniów i wychowanków, a także norm przeciwnych podejmowaniu
innych zachowań ryzykownych;
4)
doskonalenie zawodowe nauczycieli i wychowawców w zakresie realizacji szkolnej interwencji
profilaktycznej w przypadku podejmowania przez uczniów i wychowanków zachowań ryzykownych;
5)
włączanie, w razie potrzeby, w indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny, o którym
mowa w art. 71b ust. 1b ustawy o systemie oświaty, działań z zakresu przeciwdziałania używaniu środków i substancji, o których mowa
w § 1 ust. 2.
§ 6.
1.
Szkoła i placówka, przy prowadzeniu działalności, o której mowa odpowiednio w § 2-5,
współpracuje z jednostkami samorządu terytorialnego, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi,
w tym poradniami specjalistycznymi, placówkami doskonalenia nauczycieli, podmiotami
realizującymi świadczenia zdrowotne z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, opieki
psychiatrycznej i leczenia uzależnień, wojewódzkimi i powiatowymi stacjami sanitarno-epidemiologicznymi,
Policją, pracodawcami, a także podmiotami, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy,
oraz podmiotami, o których mowa w art. 2a ustawy o systemie oświaty, w szczególności przy opracowaniu diagnozy w zakresie występujących w środowisku
szkolnym czynników chroniących oraz czynników ryzyka, o których mowa odpowiednio w
ust. 3 i 4, dotyczącej uczniów lub wychowanków, rodziców lub opiekunów, nauczycieli,
wychowawców i innych pracowników szkoły lub placówki.
2.
Podstawę do podejmowania działalności, o której mowa odpowiednio w § 2-5, stanowi
opracowywana w każdym roku szkolnym diagnoza, o której mowa w ust. 1.
3.
Przez czynniki chroniące należy rozumieć indywidualne cechy i zachowania uczniów lub
wychowanków, cechy środowiska społecznego i efekty ich wzajemnego oddziaływania, których
występowanie wzmacnia ogólny potencjał zdrowotny ucznia lub wychowanka i zwiększa
jego odporność na działanie czynników ryzyka, o których mowa w ust. 4.
4.
Przez czynniki ryzyka należy rozumieć indywidualne cechy i zachowania uczniów lub
wychowanków, cechy środowiska społecznego i efekty ich wzajemnego oddziaływania, które
wiążą się z wysokim prawdopodobieństwem wystąpienia zachowań ryzykownych stanowiących
zagrożenie dla ich prawidłowego rozwoju, zdrowia, bezpieczeństwa lub funkcjonowania
społecznego.
§ 7.
1.
Działalność, o której mowa w § 1, może być realizowana w ramach:
1)
zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty;
2)
zajęć, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 ustawy o systemie oświaty;
3)
zajęć edukacyjnych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty;
4)
zajęć edukacyjnych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu
ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży ;
5)
zajęć z wychowawcą;
6)
zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela .
2.
Działalność, o której mowa w § 1, może odbywać się także w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty, w formach określonych w tych przepisach.
3.
Działalność, o której mowa w § 1, realizowana w ramach zajęć, o których mowa w ust.
1 i 2, może odbywać się w oddziale, grupie oddziałowej, międzyoddziałowej lub międzyklasowej,
z udziałem całej społeczności szkolnej lub w trakcie bieżącej pracy z uczniem.
4.
Działalność, o której mowa w § 1, realizowana w ramach zajęć, o których mowa w ust.
1, może odbywać się w szczególności w formie interaktywnych wykładów, warsztatów,
treningów umiejętności, projektów, debat, szkoleń, spektakli teatralnych, spotów,
kampanii społecznych, happeningów, pikników edukacyjnych lub w innych formach uwzględniających
wykorzystanie aktywnych metod pracy.
5.
Działalność, o której mowa w § 1, może odbywać się także w ramach realizacji programów,
o których mowa w § 5 ust. 3 pkt 1, w formach wskazanych w tych programach.
6.
Działalność, o której mowa w § 1, powinna być realizowana z uwzględnieniem form i
działań określonych w gminnym programie przeciwdziałania narkomanii, o którym mowa
w art. 10 ust. 2 ustawy, oraz w Krajowym Programie Przeciwdziałania Narkomanii określonym
w przepisach wydanych na podstawie art. 7 ust. 5 ustawy.
7.
W działalności, o której mowa w § 1, mogą brać udział rodzice, opiekunowie, specjaliści
oraz przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego, poradni psychologiczno-pedagogicznych,
w tym poradni specjalistycznych, placówek doskonalenia nauczycieli, podmiotów realizujących
świadczenia zdrowotne z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, opieki psychiatrycznej
i leczenia uzależnień, wojewódzkich i powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych,
Policji, pracodawców, podmiotów, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, oraz podmiotów,
o których mowa w art. 2a ustawy o systemie oświaty.
8.
W oparciu o diagnozę, o której mowa w § 6 ust. 1, nauczyciel lub wychowawca w uzgodnieniu
z dyrektorem szkoły lub placówki wybiera formę, w której realizuje działalność, o
której mowa w § 1, uwzględniając wykorzystanie aktywnych metod pracy.
§ 8.
Szkoły i placówki dostosują, w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia,
program wychowawczy i program profilaktyki, o których mowa w art. 54 ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty, do przepisów rozporządzenia.
§ 9.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2015 r.4)Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej
i Sportu z dnia 31 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej
i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem (Dz. U. Nr 26,
poz. 226), które traci moc z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, zgodnie
z art. 89 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r.
poz. 124 oraz z 2015 r. poz. 28 i 875).
2)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2004 r.
Nr 273, poz. 2703 i Nr 281, poz. 2781, z 2005 r. Nr 17, poz. 141, Nr 94, poz. 788,
Nr 122, poz. 1020, Nr 131, poz. 1091, Nr 167, poz. 1400 i Nr 249, poz. 2104, z 2006 r.
Nr 144, poz. 1043, Nr 208, poz. 1532 i Nr 227, poz. 1658, z 2007 r. Nr 42, poz. 273,
Nr 80, poz. 542, Nr 115, poz. 791, Nr 120, poz. 818, Nr 180, poz. 1280 i Nr 181, poz.
1292, z 2008 r. Nr 70, poz. 416, Nr 145, poz. 917, Nr 216, poz. 1370 i Nr 235, poz.
1618, z 2009 r. Nr 6, poz. 33, Nr 31, poz. 206, Nr 56, poz. 458, Nr 157, poz. 1241
i Nr 219, poz. 1705, z 2010 r. Nr 44, poz. 250, Nr 54, poz. 320, Nr 127, poz. 857
i Nr 148, poz. 991, z 2011 r. Nr 106, poz. 622, Nr 112, poz. 654, Nr 139, poz. 814,
Nr 149, poz. 887 i Nr 205, poz. 1206, z 2012 r. poz. 941 i 979, z 2013 r. poz. 87,
827, 1191, 1265, 1317 i 1650, z 2014 r. poz. 7, 290, 538, 598, 642, 811, 1146, 1198
i 1877 oraz z 2015 r. poz. 357, 1045 i 1240.
3)
Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z
1996 r. Nr 139, poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040, z 1999 r.
Nr 5, poz. 32 oraz z 2001 r. Nr 154, poz. 1792.
4)
Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej
i Sportu z dnia 31 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej
i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem (Dz. U. Nr 26,
poz. 226), które traci moc z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, zgodnie
z art. 89 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r.
poz. 124 oraz z 2015 r. poz. 28 i 875).