Ustawaz dnia 15 lutego 1962 r.o ochronie dóbr kultury i o muzeach
Spis treści
- Treść ustawy
- Rozdział I. - Przepisy ogólne.
- Rozdział II. - Przedmiot ochrony.
- Rozdział III. - Organy ochrony dóbr kultury i zarządu muzeami.
- Rozdział IV. - Rejestr zabytków.
- Rozdział V. - Zakres ochrony zabytków.
- Rozdział VI. - Użytkowanie zabytków nieruchomych.
- Rozdział VII. - Wywóz dóbr kultury za granicę.
- Rozdział VIII. - Muzea.
- Rozdział IX. - Kolekcja.
- Rozdział X. - Muzealia.
- Rozdział XI. - Udostępnianie i upowszechnianie wiedzy o zabytkach i zbiorach muzealnych.
- Rozdział XII. - Opieka społeczna nad zabytkami.
- Rozdział XIII - Przepisy karne.
- Rozdział XIV. - Przepisy przejściowe i końcowe.
Treść ustawy
Rozdział I.
Przepisy ogólne.
Art. 1.1 orzeczenie
Ochrona dóbr kultury, stanowiących dorobek myśli i pracy wielu pokoleń, jest obowiązkiem
Państwa i powinnością jego obywateli.
Art. 2.1 orzeczenie
Dobrem kultury w rozumienia ustawy jest każdy przedmiot ruchomy lub nieruchomy, dawny
lub współczesny, mający znaczenie dla dziedzictwa i rozwoju kulturalnego ze wzlędu
na jego wartość historyczną, naukową lub artystyczną.
Art. 3.2 orzeczenia
1.
Celem ochrony dóbr kultury jest ich zachowanie, należyte utrzymanie oraz społecznie
celowe wykorzystanie i udostępnienie dla celów naukowych, dydaktycznych i wychowawczych,
tak aby służyły nauce oraz popularyzacji wiedzy i sztuki, stanowiły trwały element
rozwoju kultury narodowej i były czynnym składnikiem życia współczesnego społeczeństwa
socjalistycznego.
2.
Ochrona dóbr kultury polega na zabezpieczeniu ich przed zniszczeniem, uszkodzeniem,
dewastacją, zaginięciem lub wywozem za granicę, na zapewnieniu im warunków trwałego
zachowania, na opracowaniu dokumentacji naukowej, ewidencji i rejestracji oraz na
ich konserwacji, restauracji lub odbudowie, opartych na zasadach naukowych.
Rozdział II.
Przedmiot ochrony.
Art. 4.6 orzeczeń
Ochronie prawnej, przewidzianej w przepisach ustawy, podlegają następujące dobra kultury,
zwane w ustawie „zabytkami”:
1)
wpisane do rejestru zabytków,
2)
wchodzące w skład muzeów, bibliotek lub archiwów publicznych,
3)
inne, jeżeli ich charakter zabytkowy jest oczywisty.
Art. 5.4 orzeczenia
Pod względem rzeczowym przedmiotem ochrony mogą być w szczególności:
1)
dzieła budownictwa, urbanistyki i architektury, niezależnie od ich stanu zachowania,
jak historyczne założenia urbanistyczne miast i osiedli, parki i ogrody dekoracyjne,
cmentarze, budowle i ich wnętrza wraz z otoczeniem oraz zespoły budowlane o wartości
architektonicznej, a także budowle mające znaczenie dla historii budownictwa;
2)
obiekty etnograficzne, jak typowe układy zabudowy osiedli wiejskich i budowle wiejskie
szczególnie charakterystyczne oraz wszelkie urządzenia, narzędzia i przedmioty będące
świadectwem gospodarki, twórczości artystycznej, pojęć, obyczajów i innych dziedzin
kultury ludowej;
3)
dzieła sztuk plastycznych - rzeźby, malarstwa, dekoracji, grafiki i iluminatorstwa,
rzemiosł artystycznych, broni, strojów, numizmatyki i sfragistyki)
4)
pamiątki historyczne, jak militaria ruchome, pola bitew, miejsca upamiętnione walkami
o niepodległość i sprawiedliwość społeczną, obozy zagłady oraz inne tereny, budowle
i przedmioty związane z ważnymi wydarzeniami historycznymi lub z działalnością instytucji
i wybitnych osobistości historycznych;
5)
obiekty archeologiczne i paleontologiczne, jak ślady terenowe pierwotnego osadnictwa
i działalności człowieka, jaskinie, kopalnie pradziejowe, grodziska, cmentarzyska,
kurhany oraz wszelkie wytwory dawnych kultur;
6)
obiekty techniki i kultury materialnej, jak stare kopalnie, huty, warsztaty, budowle,
konstrukcje, urządzenia, środki transportu, maszyny, narzędzia, instrumenty naukowe
i wyroby szczególnie charakterystyczne dla dawnych i nowoczesnych form gospodarki,
techniki i nauki, gdy są unikatami lub wiążą się z ważnymi etapami postępu technicznego;
7)
rzadkie okazy przyrody żywej lub martwej, jeżeli nie podlegają przepisom o ochronie
przyrody;
8)
materiały archiwalne - niezależnie od techniki ich wykonania (rękopisy, maszynopisy,
druki), jak akta, dokumenty, księgi, korespondencja, dokumentacja artystyczna, techniczna
i finansowa oraz fotografie, filmy, nagrania dźwiękowe i inne dokumentacje utrwalone
sposobem mechanicznym;
9)
materiały biblioteczne, jak rękopisy, autografy, iluminacje, starodruki, pierwodruki,
druki-unikaty i inne cymelia, mapy, plany, nuty, ryciny, inne zapisy obrazu lub dźwięku,
instrumentaria, oprawy;
10)
kolekcje i zbiory, posiadające wartość artystyczną lub historyczną jako całość, niezależnie
od rodzaju i wartości poszczególnych składników;
11)
pracownie i warsztaty wybitnych twórców i działaczy, jak również dokumenty i przedmioty
związane z ich życiem i działalnością;
12)
inne przedmioty nieruchome i ruchome, zasługujące na trwała zachowanie ze względu
na ich wartość naukową, artystyczną lub kulturalną.
Art. 6.
1.
Zabytki nieruchome o szczególnej wartości dla kultury narodowej mogą być na wniosek
Ministra Kultury i Sztuki, uznane przez Radę Państwa za pomniki historii.
2.
Pomniki historii zgłaszane są do Międzynarodowego Rejestru Dóbr Kulturalnych Objętych
Ochroną Specjalną na podstawie konwencji o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego, podpisanej w Hadze
w dniu 14 maja 1954 r. .
3.
Organizację 1 sposób ochrony pomników, historii określi Minister Kultury i Sztuki
w drodze rozporządzenia.
Rozdział III.
Organy ochrony dóbr kultury i zarządu muzeami.
Art. 7.1 orzeczenie
Naczelny nadzór nad ochroną dóbr kultury i wszystkimi muzeami należy do Ministra Kultury
i Sztuki.
Art. 8.3 orzeczenia
1.
Ochroną dóbr kultury sprawują następujące organy:
1)
Minister Kultury i Sztuki,
2)
wojewódzcy konserwatorzy zabytków prezydiów wojewódzkich rad narodowych, działający
w ramach organizacyjnych ustalonych przez prezydia wojewódzkich rad narodowych,
3)
dyrektorzy (kierownicy) muzeów w stosunku do zabytków znajdujących się w muzeach oraz
do innych zabytków w zakresie im zleconym,
4)
Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Biblioteka Narodowa w Warszawie i biblioteki
wyznaczone przez Ministra Kultury i Sztuki w porozumieniu z właściwymi ministrami
(kierownikami urzędów centralnych) i Polską Akademią Nauk, w stosunku do zabytkowych
materiałów archiwalnych i zabytkowych materiałów bibliotecznych w zakresie im zleconym.
2.
W miastach lub powiatach, na których terenie znajduje się większa ilość zabytków nieruchomych
albo też zabytki o szczególnej wartości, prezydium wojewódzkiej rady narodowej może
za zgodą Ministra Kultury i Sztuki na wniosek właściwego prezydium miejskiej lub powiatowej
rady narodowej ustanowić miejskiego lub powiatowego konserwatora zabytków.
Art. 9.
1.
Bezpośredni nadzór nad muzeami sprawują prezydia rad narodowych.
2.
Bezpośredni nadzór nad muzeami nie podlegającymi radom narodowym sprawują Minister
Kultury i Sztuki, inni ministrowie (kierownicy urzędów centralnych), Polska Akademia
Nauk, Centralna Rada Związków Zawodowych oraz rektorzy szkół wyższych - stosownie
do swego zakresu działania.
3.
Minister Kultury i Sztuki, inni ministrowie (kierownicy urzędów centralnych), Polska
Akademia Nauk oraz Centralna Rada Związków Zawodowych mogą przekazać bezpośredni nadzór
nad muzeum lub określonego rodzaju muzeami związkom zawodowym i organizacjom społecznym
lub instytucjom niepaństwowym, jeżeli zgodnie ze swymi statutami mogą one prowadzić
taką działalność.
Art. 10.
1.
Przy Ministrze Kultury i Sztuki działa, jako organ opiniodawczy do zagadnień związanych
z ochroną dóbr kultury i muzeami, Rada Kultury i Sztuki.
2.
Przy wojewódzkim konserwatorze zabytków działa jako organ opiniodawczy wojewódzka
rada ochrony dóbr Kultury.
3.
Przy miejskim i powiatowym konserwatorze zabytków może być powołana jako organ opiniodawczy
i doradczy miejska (powiatowa) rada ochrony dóbr kultury.
4.
Szczegółowy zakres działania rad, o których mowa w ust. 2 i 3, ich skład, sposób powoływania
i odwoływania członków określi Minister Kultury i Sztuki.
Art. 11.1 orzeczenie
Prezydia powiatowych i miejskich rad narodowych, w których nie zostali powołani konserwatorzy
zabytków, oraz prezydia rad narodowych niższego stopnia obowiązane są wydawać zarządzenia
w celu zabezpieczenia zabytku w nagłych przypadkach i niezwłocznie zawiadamiać o tym
właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków.
Art. 12.
1.
Minister Kultury i Sztuki w porozumieniu z prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej
może zlecać poszczególnym muzeom wykonywanie niektórych czynności z zakresu ochrony
zabytków znajdujących się poza muzeami.
2.
Czynności wymienione w ust. 1 mogą być zlecane muzeum nie podlegającemu Ministrowi
Kultury i Sztuki tylko w porozumieniu z właściwym dla tego muzeum ministrem (kierownikiem
urzędu centralnego), Polską Akademią Nauk albo organizacją lub instytucją, której
muzeum to podlega.
3.
Minister Kultury i Sztuki w porozumieniu z zainteresowanymi ministrami (kierownikami
urzędów centralnych) i Polską Akademią Nauk może przekazać wykonywanie niektórych
czynności z zakresu ochrony zabytków Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych, Bibliotece
Narodowej w Warszawie i innym bibliotekom.
Rozdział IV.
Rejestr zabytków.
Art. 13.
1.
Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi rejestr zabytków znajdujących się na terenie
województwa.
2.
Prezydia powiatowych i miejskich rad narodowych, w których nie został powołany powiatowy
lub miejski konserwator zabytków, są obowiązane do zgłaszania wojewódzkiemu konserwatorowi
zabytków przedmiotów zasługujących na wciągnięcie do rejestru zabytków.
Art. 14.4 orzeczenia
1.
Dobra kultury nieruchome, ruchome oraz kolekcje wpisuje się do rejestru zabytków na
podstawie decyzji:
1)
wojewódzkiego konserwatora zabytków, wydanej z urzędu lub na wniosek prezydium właściwej
rady narodowej, właściciela albo użytkownika;
2)
Ministra Kultury i Sztuki.
2.
Do rejestru zabytków nie wpisuje się przedmiotów znajdujących się w muzeach, bibliotekach
lub archiwach publicznych.
Art. 15.
1.
Wpisanie nieruchomości lub jej części do rejestru zabytków ujawnia się w księdze wieczystej
danej nieruchomości na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków.
2.
Jeżeli nieruchomość nie ma księgi wieczystej albo jeżeli księga wieczysta zaginęła
lub uległa zniszczeniu wniosek wraz z dokumentami stanowiącymi jego podstawę składa
się do zbioru dokumentów danej nieruchomości ze skutkami wpisu do księgi wieczystej.
3.
Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do nieruchomości stanowiących własność Państwa.
4.
Wnioski i wpisy, o których mowa w ust. 1 i 2, wolne są od opłat sądowych.
Art. 16.
1.
Zabytek, który utracił swą wartość zabytkową wskutek całkowitego zniszczenia albo
którego wartość zabytkowa została zdyskwalifikowana wobec nowych ustaleń naukowych,
jak również zabytek wywieziony na stałe za granicę zostaje skreślony z rejestru zabytków.
2.
O skreśleniu zabytku z rejestru decyduje Minister Kultury i Sztuki po wysłuchaniu
opinii Rady Kultury i Sztuki.
3.
W razie skreślenia zabytku nieruchomego z rejestru, wykreśla się wpis w księdze wieczystej
lub składa się odpis decyzji o skreśleniu z rejestru do zbioru dokumentów danej nieruchomości.
Art. 17.
Rada Ministrów określi tryb postępowania w sprawie wpisywania zabytków do rejestru
i skreślania ich z rejestru oraz sposób prowadzenia rejestru zabytków i centralnej
ewidencji zabytków.
Rozdział V.
Zakres ochrony zabytków.
Art. 18.
Organy służby konserwatorskiej w czasie uzgodnionym z właścicielem (użytkownikiem)
mają prawo badania przedmiotów o przypuszczalnej wartości historycznej, naukowej lub
artystycznej w miejscu, gdzie się znajdują, w celu stwierdzenia, czy stanowią dobro
kultury, stwierdzenia stanu ich zachowania albo sporządzenia dokumentacji.
Art. 19.
Organy służby konserwatorskiej mają prawo umieszczać na zabytkach nieruchomych odpowiednie
znaki lub napisy.
Art. 20.
Ze względu na ochronę zabytkowych układów urbanistycznych i zabytkowych zespołów budowlanych,
wpisanych do rejestru zabytków, organy służby konserwatorskiej w porozumieniu z wojewódzkimi
organami państwowego nadzoru budowlanego mogą określić warunki działalności budowlanej
na ich terenie lub zarządzić usunięcie, uporządkowanie albo przebudowę poszczególnych
budynków lub wydawać inne stosowne zarządzenia.
Art. 21.1 orzeczenie
1.
Wszelkie prace i roboty przy zabytkach oraz prace wykopaliskowe wolno prowadzić tylko
za zezwoleniem właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków.
2.
Minister Kultury i Sztuki określi zasady i tryb udzielania zezwoleń na prowadzenie
prac konserwatorskich oraz warunki ich prowadzenia, jak również kwalifikacje osób,
które mają prawo prowadzenia tej działalności. Przepisy dotyczące prac przy zabytkach
nieruchomych Minister Kultury i Sztuki wydaje w porozumieniu z Przewodniczącym Komitetu
Budownictwa, Urbanistyki i Architektury, a dotyczące prac przy wykopaliskach - w porozumieniu
z Polską Akademią Nauk, Ministrem Szkolnictwa Wyższego i Prezesem Centralnego Urzędu
Geologii.
Art. 22.
1.
Osoby prowadzące roboty budowlane i ziemne w razie ujawnienia przedmiotu, który posiada
cechy zabytku, obowiązane są niezwłocznie zawiadomić o tym prezydium miejscowej rady
narodowej i właściwego konserwatora zabytków. Jednocześnie obowiązane są zabezpieczyć
odkryty przedmiot i wstrzymać wszelkie roboty, mogące go uszkodzić lub zniszczyć,
do czasu wydania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków odpowiednich zarządzeń.
2.
Zarządzenie, o którym mowa w ust. 1, powinno być doręczone nie później niż trzeciego
dnia od otrzymania zawiadomienia o odkryciu.
3.
Jeżeli w terminie, o którym mowa w ust. 2, zarządzenie nie zostanie doręczone, przerwane
roboty mogą być podjęte.
Art. 23.
1.
Badania architektoniczne i archeologiczne na nieruchomości nie stanowiącej własności
Państwa prowadzi się po uprzednim porozumieniu z właścicielem albo użytkownikiem.
2.
W razie niemożności uzyskania zgody właściciela stosuje się odpowiednie przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości .
3.
Za szkody wyrządzone w związku z zabezpieczeniem stanowisk archeologicznych oraz badaniami
architektonicznymi lub archeologicznymi należy się odszkodowanie od zlecającego prace
zabezpieczające lub badawcze.
4.
W razie niedojścia do porozumienia co do wysokości odszkodowania, wysokość jego ustalona
będzie w trybie przepisów ustawy, o której mowa w ust. 2.
5.
Tryb finansowania badań archeologicznych na terenie inwestycji określi Minister Kultury
i Sztuki w porozumieniu z Przewodniczącym Komisji Planowania przy Radzie Ministrów,
Ministrem Finansów i Polską Akademią Nauk.
6.
Badania archeologiczne na terenach obszarów górniczych mogą być prowadzone po uprzednim
uzgodnieniu miejsca i zakresu tych badań z właściwym zakładem górniczym.
Art. 24.
1.
Wykopaliska i znaleziska archeologiczne stanowią własność Państwa.
2.
Przedmioty ruchome wymienione w ust. 1 wojewódzki konserwator zabytków przekazuje
po ustaleniu ich charakteru zabytkowego do właściwego muzeum lub innej placówki naukowej.
3.
Znalazca przedmiotu archeologicznego lub odkrywca wykopaliska obowiązani są zawiadomić
niezwłocznie o znalezieniu lub odkryciu właściwego konserwatora zabytków albo prezydium
właściwej rady narodowej bądź też muzeum lub placówkę archeologiczną oraz zabezpieczyć
znaleziony przedmiot lub odkryte wykopalisko. Osobom tym przysługuje prawo do nagrody
od Państwa, jeżeli dopełniły tego obowiązku.
4.
Prezydium rady narodowej, muzeum lub placówka archeologiczna obowiązane są po otrzymaniu
wiadomości o znalezieniu lub odkryciu (ust. 3) niezwłocznie zawiadomić o tym wojewódzkiego
konserwatora zabytków.
5.
Tryb udzielania nagród, ich rodzaje i wysokość określi Minister Kultury i Sztuki w
drodze rozporządzenia.
Art. 25.1 orzeczenie
1.
Właściciel i użytkownik zabytku, każdy w zakresie swoich obowiązków, wynikających
z umowy lub określonych przepisami prawa, obowiązani są dbać o jego zachowanie, a
w szczególności:
1)
zabezpieczyć przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją,
2)
niezwłocznie zawiadomić właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków o wydarzeniach
mogących mieć wpływ ujemny na stan i zachowanie zabytku,
3)
zawiadomić w ciągu jednego miesiąca wojewódzkiego konserwatora zabytków o przejściu
własności zabytku na inną osobę lub o oddaniu zabytku nieruchomego w całości lub w
części w użytkowanie, najem lub dzierżawę.
2.
Ponadto właściciel zarejestrowanego zabytku ruchomego obowiązany jest:
1)
zawiadomić w ciągu jednego miesiąca wojewódzkiego konserwatora zabytków o zmianie
miejsca przechowania zabytku ruchomego,
2)
na podstawie decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków użyczyć zabytek dla celów
wystawienniczych lub badawczych na okres nie dłuższy od sześciu miesięcy w ciągu każdych
pięciu lat.
Art. 26.
1.
Właścicielowi zabytku ruchomego, zgłoszonego na jego wniosek do rejestru zabytków,
oraz jego następcom prawnym służą następujące uprawnienia:
1)
zabytek może być konserwowany na koszt Państwa,
2)
przejście własności zabytku ruchomego w drodze spadku, darowizny lub zapisu wolne
jest od podatku od nabycia praw majątkowych,
3)
zabytek nie podlega przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 33.
2.
W razie uchylenia się właściciela zabytku od obowiązków wymienionych w art. 25 wojewódzki
konserwator zabytków może wydać decyzję o pozbawieniu go w całości lub w części uprawnień,
wynikających z ust. 1.
Art. 27.4 orzeczenia
1.
Bez zezwolenia właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków nie wolno zabytków burzyć,
niszczyć, przerabiać, odnawiać, rekonstruować, konserwować, zabudowywać, odbudowywać,
zdobić, uzupełniać, rozkopywać ani dokonywać żadnych innych zmian.
2.
Bez zezwolenia właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków nie wolno przemieszczać
zabytków nieruchomych z naruszeniem skomponowanego lub ustalonego tradycją układu
terenowego ani też przenosić lub wynosić zabytków ruchomych z naruszeniem skomponowanych
lub ustalonych tradycją wnętrz budownictwa świeckiego i sakralnego.
3.
Przepis ust. 1 stosuje się również do robót mogących przyczynić się do zeszpecenia
otoczenia zabytku nieruchomego lub widoku na ten zabytek.
4.
Udzielenie zezwolenia na roboty wymienione w ust. 1-3 wojewódzki konserwator zabytków
może uzależnić od wykonania badań i dokumentacji zabytku.
Art. 28.
1.
Właściwy wojewódzki konserwator zabytków może:
1)
wstrzymać wszelkie czynności podjęte bez zachowania przepisów art. 27,
2)
nakazać przywrócenie zabytku lub jego otoczenia do poprzedniego stanu na koszt osoby,
która naruszyła te przepisy.
2.
Dochodzenie kosztów związanych z przywróceniem obiektu do poprzedniego stanu odbywa
się w trybie przepisów o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych.
Art. 29.
1.
Przepis art. 28 ust. 1 pkt 1 stosuje się również do dóbr kultury jeszcze nie wpisanych
do rejestru zabytków, jeżeli istnieją podstawy do takiego wpisu.
2.
Wydane na podstawie ust. 1 zarządzenia o wstrzymaniu robót tracą moc z samego prawa,
jeżeli w ciągu trzech miesięcy od ich wydania nie nastąpi wpis do rejestru zabytków.
Art. 30.
1.
Wojewódzki konserwator zabytków, uznając potrzebę przeprowadzenia konserwacji zabytku,
może nakazać właścicielowi lub użytkownikowi dokonanie robót konserwatorskich w określonym
terminie. W stosunku do zabytku nieruchomego wojewódzki konserwator zabytków działa
w porozumieniu z organami nadzoru budowlanego.
2.
Zasady pokrywania kosztów konserwacji i remontów obiektów zabytkowych, będących własnością
Państwa, określi Rada Ministrów.
Art. 31.1 orzeczenie
1.
Właściciel lub użytkownik zabytku nie stanowiącego własności Państwa powinien w terminie
jednego miesiąca od dnia doręczenia nakazu (art. 30 ust. 1) oświadczyć na piśmie,
czy wykona nakazane roboty we własnym zakresie i na własny koszt.
2.
Wykonanie robót ze środków państwowych może nastąpić, gdy właściciel nie złoży oświadczenia
przewidzianego w ust. 1 lub nie rozpocznie, lub nie zakończy robot w wyznaczonym terminie,
albo też jeżeli prowadzi roboty w sposób opieszały, wykluczający zakończenie robót
w wyznaczonym terminie. Decyzja wojewódzkiego konserwatora zabytków jest natychmiast
wykonalna.
3.
Dochodzenie kosztów wyłożonych na roboty odbywa się w trybie przewidzianym w art.
28 ust. 2.
4.
Minister Kultury i Sztuki w uzasadnionych przypadkach, a w szczególności jeżeli roboty
konserwatorskie nie przynoszą korzyści z punktu widzenia gospodarczego, może uznać
wyłożone przez Państwo koszty w całości lub w części za dotację bezzwrotną.
Art. 32.
1.
Wierzytelność Państwa z tytułu robót wymienionych w art. 31 ust. 2, prowadzonych przy
zabytkach nieruchomych, nie stanowiących jego własności, zabezpiecza się na zasadach
i w trybie przewidzianym w art. 9-12 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o remontach i odbudowie oraz o wykańczaniu
budowy i nadbudowie budynków mieszkalnych .
2.
Uprawnienia organów gospodarki mieszkaniowej ustalone przepisami wymienionymi w ust.
1 przysługują wojewódzkim konserwatorom zabytków.
Art. 33.1 orzeczenie
Jeżeli właściciel zabytku, a w razie nieustalenia właściciela lub miejsca jego pobytu
- użytkownik zabytku nie przestrzega przepisu art. 25 albo jeżeli interes publiczny
wymaga przejęcia na własność Państwa zabytku o szczególnej wartości historycznej,
naukowej, artystycznej w celu udostępnienia zabytku ogółowi, zabytek może być przejęty
na własność Państwa.
Art. 34.1 orzeczenie
1.
Przejęcie na własność Państwa zabytku nieruchomego następuje w trybie przepisów o
wywłaszczaniu nieruchomości na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków.
2.
Przejęcia na własność Państwa zabytku ruchomego dokonuje wojewódzki konserwator zabytków
za odszkodowaniem w wysokości wartości zabytku.
3.
Szczegółowy tryb postępowania przy przejmowaniu na własność Państwa zabytków ruchomych,
organizację i sposób powoływania komisji odszkodowawczych oraz sposób ustalania wartości
przedmiotów określi w drodze rozporządzenia Minister Kultury i Sztuki w porozumieniu
z Ministrem Finansów.
Art. 35.2 orzeczenia
Przeniesienie, zgodnie z obowiązującymi przepisami, własności zabytku, stanowiącego
własność Państwo, wymaga uprzedniej zgody Ministra Kultury i Sztuki.
Art. 36.
Osoba, która otrzymała zarejestrowany zabytek w drodze spadku, darowizny lub zapisu,
obowiązana jest zawiadomić o tym wojewódzkiego konserwatora zabytków właściwego dla
miejsca, gdzie znajduje się zabytek, w ciągu trzech miesięcy od daty objęcia go w
posiadanie.
Art. 37.
1.
W razie uzasadnionej obawy zniszczenia, uszkodzenia lub wywiezienia zabytku bez zezwolenia
za granicę, jako też niezapewnienia zabytkowi, pomimo wezwania ze strony organu służby
konserwatorskiej, należytych warunków konserwacji, wojewódzki konserwator zabytków
może zabezpieczyć ten zabytek przez ustanowienie tymczasowego zajęcia aż do chwili
usunięcia niebezpieczeństwa.
2.
Tymczasowe zajęcie polega na przeniesieniu zabytku ruchomego, w zależności od rodzaju
przedmiotu, do państwowego muzeum, archiwum lub biblioteki, w stosunku zaś do zabytku
nieruchomego - na oddaniu go w zarząd organowi prezydium rady narodowej administrującemu
nieruchomościami państwowymi albo innej instytucji państwowej lub społecznej.
Rozdział VI.
Użytkowanie zabytków nieruchomych.
Art. 38.
1.
Zabytek nieruchomy może być użytkowany wyłącznie w sposób zgodny z zasadami opieki
nad zabytkami i w sposób odpowiadający jego wartości zabytkowej.
2.
Dla zapewnienia realizacji przepisu ust. 1 organy, do których należy dyspozycja lokalami
lub budynkami, obowiązane są w stosunku do obiektów zabytkowych działać w porozumieniu
z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
3.
Użytkownicy obiektów zabytkowych stanowiących własność Państwa składają zobowiązanie
należytego ich utrzymania, konserwacji i opieki nad nimi.
Art. 39.
Jeżeli zabytek będący własnością Państwa użytkowany jest w sposób nie odpowiadający
jego wartości zabytkowej, może być przez właściwe organy przekazany innemu użytkownikowi.
Art. 40.
1.
W celu wykorzystania zabytków nieruchomych dla zaspokojenia potrzeb kulturalnych i
gospodarczych, jednostki gospodarki uspołecznionej obowiązane są zagospodarować obiekty
zabytkowe.
2.
Rada Ministrów określi warunki lokalizacji inwestycji w zabytkach nieruchomych oraz
szczególne uprawnienia ich użytkowników.
Rozdział VII.
Wywóz dóbr kultury za granicę.
Art. 41.
1.
Wywóz dóbr kultury za granicę jest zakazany.
2.
W wyjątkowych przypadkach, po stwierdzeniu, że brak danego przedmiotu nie spowoduje
uszczerbku dla dorobku kultury narodowej, Minister Kultury i Sztuki po zasięgnięciu
opinii Rady Kultury i Sztuki może zezwolić na jego wywóz za granicę na stałe.
3.
Minister Kultury i Sztuki może zezwolić na czasowy wywóz dobra kultury za granicę
z zastrzeżeniem jego zwrotu w określonym terminie.
4.
Uprawnienia przewidziane w ust. 3 Minister Kultury i Sztuki może przekazać w drodze
rozporządzenia odpowiednim organom służby konserwatorskiej.
Art. 42.
1.
Nie podlegają zakazowi wywozu:
1)
przedmioty wymienione w art. 5, o ile wojewódzki konserwator zabytków, Naczelna Dyrekcja
Archiwów Państwowych, Biblioteka Narodowa w Warszawie - każdy z tych organów w swoim
zakresie działania - stwierdzi, że nie posiadają charakteru dobra kultury w rozumieniu
art. 2,
2)
dzieła twórców żyjących,
3)
dzieła rzemiosła i przemysłu artystycznego wytworzone po dniu 9 maja 1945 r.,
4)
materiały biblioteczne, wydane po dniu 9 maja 1945 r.,
5)
dobra kultury przywiezione z zagranicy przez osoby korzystające z przywilejów i immunitetów
dyplomatycznych, jak również w celu urządzenia wnętrz, pomieszczeń służbowych obcych
przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych,
6)
dobra kultury przywiezione do kraju z zastrzeżeniem wywozu.
2.
Charakter dzieł wymienionych w ust. 1 pkt 1, 2 i 3 powinien być stwierdzony odpowiednim
zaświadczeniem wojewódzkiego konserwatora zabytków, Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych
lub Biblioteki Narodowej w Warszawie.
Art. 43.
Przepisy art. 41 i 42 nie naruszają innych przepisów, ograniczających obrót towarowy
z zagranicą.
Art. 44.
Tryb zgłaszania wniosków oraz wydawania zezwoleń i zaświadczeń na wywóz za granicę
dóbr kultury określa Minister Kultury i Sztuki.
Rozdział VIII.
Muzea.
Art. 45.
Muzeum jest instytucją, która gromadzi, przechowuje, konserwuje i udostępnia dobra
kultury w zakresie wiedzy, techniki i sztuki oraz okazy przyrody, prowadzi badania
naukowe i działalność oświatową w zakresie ustalonym statutem, a także współdziała
w upowszechnianiu nauki i sztuki z instytucjami, organizacjami i stowarzyszeniami
o podobnych celach.
Art. 46.
Dla wykonania zadań określonych w art. 45 muzea w szczególności:
1)
gromadzą dobra kultury i materiały dokumentacyjne w statutowo określonym zakresie,
2)
inwentaryzują, katalogują i naukowo opracowują zgromadzone muzealia i materiały dokumentacyjne,
3)
przechowują zgromadzone muzealia w warunkach zapewniających im pełne bezpieczeństwo
i magazynują je w sposób dostępny dla celów naukowych,
4)
zabezpieczają i konserwują muzealia i w miarę możliwości zabezpieczają stanowiska
archeologiczne,
5)
organizują i prowadzą badania, ekspedycje naukowe oraz prace wykopaliskowe,
6)
organizują wystawy stałe, czasowe i objazdowe,
7)
prowadzą działalność oświatową,
8)
udostępniają zbiory dla celów naukowych i oświatowych,
9)
publikują inwentarze, katalogi i przewodniki wystaw, wyniki badań, wykopalisk i ekspedycji
oraz wydawnictwa popularno-naukowe i informacje z zakresu swojej pracy.
Art. 47.
Muzea mogą być tworzone dla jednej lub kilku dziedzin wiedzy i rodzajów twórczości
artystycznej, w szczególności z zakresu sztuki, historii, archeologii, etnografii,
przyrody, techniki, rolnictwa i higieny.
Art. 48.
1.
Muzea mogą stanowić własność Państwa, organizacji społecznych lub instytucji niepaństwowych.
2.
Instytucje wymienione w ust. 1 są obowiązane zapewnić muzeom środki potrzebne dla
ich utrzymania i rozwoju.
Art. 49.
1.
W celu realizacji ogólnopaństwowych zadań w zakresie muzealnictwa Minister Kultury
i Sztuki ustala perspektywiczny plan działalności i rozwoju muzeów, założenia organizacyjne
muzeów oraz zasady gospodarki muzealiami ze szczególnym uwzględnieniem zadań naukowych
i oświatowych, a w szczególności:
1)
zarządza przeniesienie poszczególnych muzealiów z jednego muzeum do drugiego po zapoznaniu
się z opinią Rady Kultury i Sztuki oraz z opinią wojewódzkiej rady narodowej, na terenie
której znajduje się zainteresowana muzeum,
2)
określa wskaźnik zatrudnienia niezbędny dla wypełnienia zadań statutowych muzeum.
2.
Jeżeli muzeum podlega innemu ministrowi (kierownikowi urzędu centralnego). Polskiej
Akademii Nauk, Centralnej Radzie Związków Zawodowych albo prezydium rady narodowej,
czynności wymienione w ust. 1 Minister Kultury i Sztuki wykonuje w uzgodnieniu z właściwym
ministrem (kierownikiem urzędu centralnego), Polską Akademią Nauk, Centralną Radą
Związków Zawodowych lub prezydium rady narodowej.
Art. 50.1 orzeczenie
1.
Minister Kultury i Sztuki tworzy, łączy i przekształca muzea, ich działy i oddziały
oraz nadaje statuty muzeom podlegającym jego bezpośredniemu nadzorowi po zasięgnięciu
opinii Rady Kultury i Sztuki.
2.
Minister Kultury i Sztuki może z ważnych przyczyn znieść muzeum podlegające jego bezpośredniemu
nadzorowi po zasięgnięciu opinii Rady Kultury i Sztuki i zainteresowanej wojewódzkiej
rady narodowej.
3.
Czynności wymienione w ust. 1 i 2 w stosunku do muzeów, które nie pozostają pod bezpośrednim
nadzorem Ministra Kultury i Sztuki, wykonują właściwe organy nadzoru w porozumieniu
z Ministrem Kultury i Sztuki.
Art. 51.
Muzea mogą ubiegać się o uznanie ich za instytuty naukowo-badawcze zgodnie z obowiązującymi
przepisami.
Art. 52.
1.
Na czele muzeum stoi dyrektor (kierownik), powoływany i odwoływany przez bezpośredni
organ nadzoru (art. 9).
2.
Powołanie i odwołanie dyrektorów (kierowników) muzeów o specjalnym znaczeniu (art.
53) wymaga zgody właściwego ministra (kierownika urzędu centralnego).
3.
Prawa i obowiązki dyrektora (kierownika) oraz pracowników muzeów określa statut muzeum
i przepisy szczególne.
4.
Rada Ministrów w drodze rozporządzenia ustali szczegółowe kwalifikacje wymagane od
dyrektorów (kierowników) i pracowników muzeów.
Art. 53.
1.
W muzeach o specjalnym znaczeniu, których wykaz ustali Minister Kultury i Sztuki w
porozumieniu z właściwymi ministrami (kierownikami urzędów centralnych) i Polską Akademią
Nauk, działa rada muzealna złożona z kierowników komórek naukowych muzeum i specjalistów
z dziedzin związanych z działalnością naukową i oświatową muzeum.
2.
Członków rady muzealnej powołuje dyrektor muzeum za zgodą bezpośredniego organu nadzoru.
3.
Rada muzealna jest organem doradczym i opiniodawczym dyrektora muzeum.
4.
Zakres działania rady muzealnej, jej skład osobowy i organizację określa statut muzeum.
Art. 54.
W razie niewypełnienia przez muzeum, stanowiące własność organizacji społecznej lub
instytucji niepaństwowej, zadań przewidzianych w ustawie i statucie muzeum, właściwy
organ służby konserwatorskiej i muzealnej może zarządzić tymczasowe zajęcie muzeum
do czasu, kiedy organizacja społeczna lub instytucja niepaństwowa zapewni realizację
zadań muzeum.
Rozdział IX.
Kolekcja.
Art. 55.
Kolekcja (zbiór) - jest to zespół ruchomych dóbr kultury, przechowywanych w jednym
miejscu i nie stanowiący muzeum.
Art. 56.
Właściciel kolekcji wpisanej na jego wniosek do rejestru zabytków uprawniony jest
do następujących świadczeń ze strony muzeów państwowych:
1)
ustalania autorstwa (atrybucji) przedmiotów kolekcji,
2)
stwierdzania stanu zachowania przedmiotów kolekcji i udzielania zaleceń konserwatorskich,
3)
pomocy w prowadzeniu naukowej inwentaryzacji i naukowym opracowaniu przedmiotów kolekcji,
4)
zabezpieczenia kolekcji lub jej poszczególnych przedmiotów.
Art. 57.
Muzeum zapewni właścicielowi kolekcji w całości lub w części złożonej do depozytu
albo znajdującej się w przechowaniu muzeum:
1)
zabezpieczenie kolekcji w czasie trwania transportu i przechowywania w muzeum,
2)
konserwację kolekcji na koszt muzeum, jeżeli muzeum uzna to za wskazane, a właściciel
wyrazi zgodę.
Art. 58.
Właścicielowi kolekcji wpisanej do rejestru zabytków służy prawo korzystania z pomocy
państwowych antykwariatów w poszukiwaniu kolekcjonowanych przedmiotów.
Art. 59.
Do kolekcji wpisanych do rejestru oraz przedmiotów wchodzących w jej skład mają odpowiednie
zastosowanie przepisy art. 25 i 26.
Art. 60.
Właściciel kolekcji wpisanej do rejestru zabytków jest obowiązany zapewnić jej właściwe
warunki przechowywania i udostępniać ją dla badań naukowych w uzgodnionym z nim czasie.
Rozdział X.
Muzealia.
Art. 61.
Dobra kultury, zgromadzone w muzeach bądź w zarejestrowanych kolekcjach, stanowią
muzealia w rozumieniu niniejszej ustawy.
Art. 62.
1.
Muzeum przysługuje prawo pierwszeństwa przy nabywaniu zabytków ruchomych, znajdujących
się w antykwariatach.
2.
Prawo pierwszeństwa wygasa w razie nieskorzystania w ciągu jednego miesiąca od dnia
zawiadomienia przez antykwariat odpowiedniego muzeum.
Art. 63.
Dobra kultury stanowiące własność Państwa lub jednostek gospodarki uspołecznionej
mogą być przekazywane muzeum nieodpłatnie.
Art. 64.
1.
Muzealia znajdujące się w posiadaniu muzeów i w zarejestrowanych kolekcjach powinny
być zinwentaryzowane.
2.
Zasady i sposób prowadzenia inwentarzy określi Minister Kultury i Sztuki w drodze
rozporządzenia.
Art. 65.
Muzealia znajdujące się w muzeach mogą być zbywane na wniosek dyrektora muzeum, zaopiniowany
przez radę muzealną, za zezwoleniem Ministra Kultury i Sztuki po zasięgnięciu opinii
Rady Kultury i Sztuki.
Art. 66.
1.
Muzealia mogą być przenoszone poza obręb muzeum, w którym wpisane są do inwentarza,
w następujących przypadkach:
1)
w charakterze stałego lub czasowego depozytu do innych muzeów,
2)
w celu konserwacji lub zapewnienia im bezpieczeństwa,
3)
dla ekspozycji na wszelkiego rodzaju wystawach krajowych i zagranicznych,
4)
w innych uzasadnionych przypadkach - za zezwoleniem organu sprawującego bezpośredni
nadzór nad muzeum.
2.
Warunki przenoszenia muzealiów, o których mowa w ust. 1, określi Minister Kultury
i Sztuki.
Rozdział XI.
Udostępnianie i upowszechnianie wiedzy o zabytkach i zbiorach muzealnych.
Art. 67.
Muzea i zabytki nieruchome powinny być udostępniane społeczeństwu i wykorzystywane
dla celów naukowych i dydaktyczno-oświatowych.
Art. 68.
Minister Kultury i Sztuki ustala w porozumieniu z zainteresowanymi ministrami (kierownikami
urzędów centralnych) wykaz zabytków nieruchomych dostępnych dla publiczności, czas
ich zwiedzania oraz wykorzystywania dla celów dydaktyczno-oświatowych, uwzględniając
uzasadnione interesy ich użytkowników.
Art. 69.
1.
Wykonywanie działalności przewodnika w muzeach, na wystawach oraz po zabytkach nieruchomych
wymaga zezwolenia.
2.
Od obowiązku uzyskania zezwolenia zwalnia się pracowników muzeów państwowych oraz
nauczycieli szkół państwowych. Minister Kultury i Sztuki może zwolnić inne osoby lub
kategorie osób od obowiązku uzyskiwania zezwoleń.
3.
Minister Kultury i Sztuki w porozumieniu z zainteresowanymi ministrami (kierownikami
urzędów centralnych) ustala właściwość władz i tryb udzielania zezwoleń oraz kwalifikacje
wymagane od przewodników.
Rozdział XII.
Opieka społeczna nad zabytkami.
Art. 70.
1.
Dla należytego utrzymania i zachowania zabytków oraz upowszechnienia ich wartości
wychowawczych i dydaktycznych ustanawia się społeczną opiekę nad zabytkami jako wyraz
troski społeczeństwa o pamiątki przeszłości, które przetrwały do naszych czasów oraz
powinny być zachowane i przekazane przyszłym pokoleniom.
2.
Społecznym opiekunem zabytków może być osoba fizyczna lub prawna, jak również zespoły
osób, zorganizowane w instytucjach, organizacjach, stowarzyszeniach lub szkołach,
wykazujące się zainteresowaniem dla wybranego przez siebie zabytku albo grupy zabytków
powierzonych ich opiece przez wojewódzkiego konserwatora zabytków.
Art. 71.
Szczegółowy zakres, organizację i formy działania społecznej opieki nad zabytkami
określi Minister Kultury i Sztuki.
Art. 72.
1.
Za zasługi położone dla ochrony dóbr kultury ustanawia się odznakę pod nazwą „Za opiekę
nad zabytkami”.
2.
Odznakę nadaje Minister Kultury i Sztuki na wniosek Prezydium Rady Kultury i Sztuki
osobom zasłużonym w społecznej opiece nad dobrami kultury lub w działalności konserwatorskiej.
3.
Minister Kultury i Sztuki określi szczegółowe zasady nadawania odznaki, tryb przedstawiania
wniosków o jej nadanie, wzór rysunkowy i wymiar odznaki oraz tryb jej wręczania i
sposób noszenia.
Rozdział XIII
Przepisy karne.
Art. 73.
1.
Kto uszkodzi lub zniszczy zabytek,
podlega karze więzienia do lat 5 i grzywny.
2.
Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
podlega karze aresztu do 6 miesięcy lub grzywny do 20.000 zł.
Art. 74.
1.
Kto bez zezwolenia wywozi zabytek za granicę lub po wywiezieniu za granicę nie sprowadza
go do kraju w terminie ustalonym w zezwoleniu,
podlega karze więzienia do lat 5 i grzywny.
2.
Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
podlega karze aresztu do 6 miesięcy lub grzywny do 20.000 zł.
3.
Sąd może orzec przepadek zabytku, choćby nie był własnością sprawcy.
Art. 75.
Kto w celu przeszkodzenia w wykonaniu przez organ służby konserwatorskiej obowiązków
wynikających z niniejszej ustawy utrudnia lub uniemożliwia dostęp do przedmiotów zabytkowych,
udziela świadomie fałszywych informacji lub działa w inny złośliwy sposób,
podlega karze aresztu do 1 roku i grzywny do 30.000 zł albo jednej z tych kar.
Art. 76.
1.
Kto zbywa lub pośredniczy w zbyciu zabytku, jeżeli na podstawie towarzyszących okoliczności
powinien przypuszczać, że nabywca zamierza wywieźć go za granicę bez zezwolenia, w
razie gdy wywóz lub jego usiłowanie rzeczywiście nastąpiły,
podlega karze aresztu do 2 lat i grzywny.
2.
Nie podlega karze, kto o transakcji wymienionej w ust. 1 zawiadomił organy służby
konserwatorskiej dostatecznie wcześnie, aby można było zapobiec wywozowi.
Art. 77.
Kto:
1)
prowadzi prace konserwatorskie albo prace wykopaliskowe bez wymaganego zezwolenia,
2)
prowadząc roboty budowlane lub ziemne nie zawiadomi niezwłocznie wojewódzkiego konserwatora
zabytków o ujawnieniu przedmiotu posiadającego cechy zabytku albo do czasu doręczenia
odpowiednich zarządzeń tego konserwatora nie zabezpieczy odkrytego przedmiotu lub
nie wstrzyma robót mogących go zniszczyć lub uszkodzić,
3)
znalazł przedmiot archeologiczny lub odkrył wykopalisko i nie zawiadomił o tym w ciągu
jednego miesiąca wojewódzkiego konserwatora zabytków albo prezydium właściwej rady
narodowej lub nie zabezpieczył znalezionego przedmiotu albo odkrytego wykopaliska,
podlega karze aresztu do 3 miesięcy lub grzywny do 4.500 zł.
Art. 78.
Kto będąc właścicielem lub użytkownikiem zabytku:
1)
nie zabezpieczy zabytku przed zniszczeniem, dewastacją lub uszkodzeniem,
2)
nie zawiadomi wojewódzkiego konserwatora zabytków:
a)
o wydarzeniach mogących mieć ujemny wpływ na stan i zachowania zabytku,
b)
o przejściu własności lub użytkowania zabytku na inną osobę,
c)
o nabyciu zarejestrowanego zabytku w drodze spadku lub zapisu albo
d)
o zmianie miejsca, w którym się znajduje zarejestrowany zabytek ruchomy,
podlega karze aresztu do 3 miesięcy lub grzywny do 4.500 zł.
Art. 79.
Kto wykonuje działalność przewodnika w muzeach, na wystawach albo po zabytkach bez
zezwolenia określonego w art. 69,
podlega karze aresztu do 3 miesięcy lub grzywny do 4.500 zł.
Art. 80.
Orzekanie w sprawach wymienionych w art. 77-79 następuje w trybie przepisów o orzecznictwie
karno-administracyjnym.
Art. 81.
Niezależnie od postępowania karnego lub karno-administracyjnego organy służby konserwatorskiej
mają prawo przywrócić zabytek do poprzedniego stanu i do poprzedniego miejsca przechowania
na koszt sprawcy.
Rozdział XIV.
Przepisy przejściowe i końcowe.
Art. 82.
Dobra kultury uznane za zabytek na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów są
zabytkami w rozumieniu niniejszej ustawy.
Art. 83.
Ochrona dóbr kultury znajdujących się w publicznych archiwach i bibliotekach uregulowana
jest oddzielnymi przepisami, jednakże mają do nich zastosowanie przepisy art. 18,
art. 41-44 i art. 73-81 ustawy.
Art. 84.
Ilekroć w przepisach ustawy jest mowa o prezydiach wojewódzkich rad narodowych lub
wojewódzkich konserwatorach zabytków prezydiów wojewódzkich rad narodowych, należy
przez to rozumieć również prezydia rad narodowych miast wyłączonych z województw lub
konserwatorów zabytków prezydiów rad narodowych miast wyłączonych z województw.
Art. 85.
1.
Tracą moc przepisy:
1)
rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 marca 1928 r. o opiece
nad zabytkami ,
2)
ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o opiece nad muzeami publicznymi ,
3)
dekretu z dnia 1 marca 1946 r. o rejestracji i zakazie wywozu dzieł sztuki plastycznej
oraz przedmiotów o wartości artystycznej, historycznej lub kulturalnej ,
4)
ogólnych i szczególnych aktów prawnych, o ile są sprzeczne z niniejszą ustawą.
2.
Do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie ustawy zachowują moc dotychczasowe
przepisy wykonawcze wydane na podstawie przepisów wymienionych w ust. 1 ze zmianami
wynikającymi z ustawy.
Art. 86.
Ustawa wchodzi w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia.